ცხოვრება ღირსი აღფრთოვანებისა

ქრისტეს მართლმადიდებელი ეკლესია, როგორც მაცხოვრის მარად ცოცხალი სხეული, ისტორიის ყველა ეტაპზე ახერხებდა საკუთარი სულის ზედმიწევნით გამოხატვას. არ არსებობს ეპოქა, რომელშიც ეკლესიას არ ჰყოლოდა უდიდესი მოღვაწე მამები, რომლებიც თავისი ეპოქის ენაზე ქადაგებდნენ მარადიულ და უცვალებელ ჭეშმარიტებას. ასეთი მამების მოღვაწეობას ეკლესია მოციქულეობრივს უწოდებს, რადგან, სწორედ მათი ქადაგებით, თითოეულ ისტორიულ ეტაპზე, ხელახლა ხდებოდა ქრისტიანების მიერ მარადიული ჭეშმარიტების შეცნობა და ზიარება.

მე-20 საუკუნის ევროპასა და ამერიკაში, ერთდროულად რამდენიმე ათეულმა სასულიერო პირმა, მართლმადიდებელმა მღვდელმსახურმა გაიბრწყინა. ეს იყო რუსეთის დიასპორული ეკლესია, დასავლეთ-ევროპის საეგზარქოსო, რომელიც სოციალისტური რევოლუციის შემდეგ, რუსულ ეკლესიას განშორებული მსოფლიო საპატრიარქოს ომფორს იყო შეფარებული. ევროპასთან ერთად, ამ მამებმა შექმნეს ამერიკის დიასპორა, რომელიც საბოლოოდ ამერიკის ადგილობრივი ეკლესიად იქცა. მათი ღვთისმეტყველება წარმოადგენდა მისიონერობის უბრწყინვალეს მაგალითს, რამაც, არ იქნება გადაჭარბებული თუ ვიტყვით, რომ ევროპული და ამერიკული საზოგადოება ჭეშმარიტ მართლმადიდებლობას აზიარა და ქრისტეს ეკლესია კიდევ უფრო განავრცო და გაამდიდრა. შეიქმნა ღვთისმეტყველების ორი უდიდესი კერა: პარიზის წმ. სერგის საღვთისმეტყველო ინსტიტუტი და ნიუ-იორკის წმ. ვლადიმერის საღვთისმეტყველო აკადემია. სწორედ ამ ცენტრებში შეიქმნა და დღემდე იქმნება თანამედროვე მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველება, რომელიც არსებული ეპოქალური გამოწვევების ზედმიწევნითი ანალიზით ახერხებს მოციქულებრივი დიდებულება შეუნარჩუნოს ქრისტიანობას.

წმ. პავლე მოციქულის სახელობის მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველების ცენტრი იწყებს გამოქვეყნებას სტატიების ციკლისა, რომელიც აღწერს მე-20 საუკუნის მართლმადიდებელი მამაების ცხოვრებას და მოღვაწეობას. ამ სტატიების ციკლი ჩვენს ბლოგზე განთავსდება კატეგორიაში “თანამედროვე პატრისტიკა”. ბლოგი მადლობას უხდის “ახალგაზრდა თეოლოგებს” (Junior Theologians), რომელთა დახმარებითაც მომზადდება მოცემული კატეგორიის სტატიები.

ამჯერად გთავაზობთ პროტოპრესვიტერ ალექსანდრე შმემანის ბიოგრაფიას, რომელიც სპეციალურად ბლოგისთვის თარგმნა  ვანო ეპიტაშვილმა, რისთვისაც უღრმეს მადლობას ვუხდით.

წყარო

(პროტოპრესვიტერ ალექსანდრე შმემანის ბიოგრაფია) [1]

ავტორი: პროტოპრესვიტერი იოანე მეიენდორფი

იმ აზრებითა და გრძნობებით, რომელიც გადმოიცა ყვლა მათ მიერ, ვისაც მამა ალექსანდრე შმემანის პანაშვიდებსა და წესის აგებაზე, გამოსამშვიდებელი სიტყვის თქმა ხვდა წილად – იერარქები, მისი კოლეგების და მეგობრები, – ალბათ ითქვა ყველაფერი რისი თქმაც აუცილებელი იყო მისი გარდაცვალებიდან (13 დეკემბერი, 1983 წელი) პირველ კვირეებში. სხვებს, ალბათ წილად ხვდებათ მისი ნააზრევისა და შემოქმედების დეტალური შესწავლის საქმე, მათ შორის ისეთებისაც, რომლებმაც ჯერ ვერ იპოვეს თავისი გამომცემელი. ჩემი დღევანდელი ამოცანაა – მხოლოდ მისი ცხოვრების მთავარი პერიოდების აღნიშვნა, ამომწურავ ინფორმაციაზე პრეტენდენტობის გარეშე. თუმცა, როდესაც ადამიანი წერს თავის ახლო მეგობარზე – თითქმის ძმაზე, შეუძლებელია იყოს სრულიად ობიექტური, არ გამოხატოს პირადი აზრი და შთაბეჭდილება, იმის ინტერპრეტირებისას, რაც შეადგენდა საფუძველს მამა ალექსანდრეს ცხოვრებისა – ცხოვრებისა, რომელიც ღირსია აღფრთოვანებას. წინასწარ გიხდით ბოდიშს ამ უნებლიე სუბიექტურობისთვის.

ალექსანდრე დიმიტრის ძე შმემანი დაიბადა რუსულ ოჯახში, ტალინში 1921 წელს. მამის მხრიდან მისი წინაპრები იყვნენ ბალტიურ-გერმანული წარმოშობის. მისი დაბადებიდან მალევე, ოჯახი საცხოვრებლად ესტონეთიდან საფრანგეთში გადავიდა. რუსული ემიგრაციის ცხოვრება პარიზში, მამა ალექსანდრეს ცხოვრების განუყოფელ ნაწილად იქცა, 1951 – მისი ამერიკაში გამგზავრების წლამდე.

30-იანი წლების „რუსული პარიზი“ მთელ სამყაროს წარმოადგენდა. საფრანგეთის დედაქალქში ცხოვრობდა რამდენიმე ათეული ათასი რუსი, რომელთა შორის იყვნენ წამყვანი ინტელექტუალები, მხატვრები, თეოლოგები, დიდი მთავრები და სამეფო მინისტრები. რუსული კოლონიის შემოქმედებითი და კულტურული ცხოვრება უაღრესად აქტიური იყო: ქვეყნდებოდა სხვადასხვა ჟურნალები და რამოდენიმე ყოველდღიური გაზეთი, რომლებშიც გრძელდებოდა ემიგრანტების ცხარე პოლიტიკური კამათები, ჯერ კიდევ შემორჩენილი იმედით, რომ მალე დაბრუნდებოდნენ სამშობლოში. ბავშვები იზრდებოდნენ რუსულ სკოლებში, ფრანგული საზოგადოებისგან (რომელიც, სხვათაშორის, არცთუ ყოველთვის ისწრაფვოდა მათ მიმართ რამე სახის სტუმართმოყვარეობა გამოეჩინა) ერთგვარ იზოლაციაში. ახალგაზრდა ალექსანდრეს (ან საშას, როგორც მას ნათესავები და მეგობრები უწოდებდნენ) თავად მოუწია  მსგავსი „ჩაკეტილი“ რუსული განათლების გამოცდა: მან რამდენიმე წელი გაატარა რუსულ კადეტთა კორპუსში, ვერსალში, შემდეგ კი გადაყვანილ იქნა რუსულ გიმნაზიაში. როგორიც არ უნდა ყოფილიყო ამ დაწყებითი განათლების ღირსება, მან მაინც ვერ შეძლო მოზარდის გონებისა და შესაძლებლობების დაკმაყოფილება. იგი უკვე მაშინ გრძნობდა, რომ უდიდესი რუსული კულტურული მემკვიდრეობის საუკეთესო ნაწილი (განსაკუთრებით რუსული ლიტერატურა) დასავლეთისთვის ყრუ კედლით დახშული არ ყოფილია, არამედ პირიქით, ის ევროლული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა. მისთვის რუსეთის და რუსული ცივილიზაციის ერთადერთი სწორი აღქმა დოსტოევსკის ცნობილი „პუშკინის სიტყვა“ იყო. ალექსანდრემ უარი თქვა  ხელოვნურად შეეზღუდა თავი არასწორად გაგებული „რუსულობისგან“ და განათლების მიღება ჯერ ფრანგულ ლიცეუმში, შემდეგ კი პარიზის უნივერსიტეტში განაგრძო.

უკვე მოზარდობისას, თავისი ჭეშმარიტი სულიერი სახლი ალექსანდრემ ეკლესიაში ჰპოვა. მან მართლმადიდებლობის ნამდვილი სული, არა კადეტთა კორპუსსა და გიმნაზიაში მოსმენილ მოსაწყენ და სავალდებულო „საღვთო სჯულის“ გაკვეთილებზე შეიგრძნო, არამედ ღვთისმსახურებაზე წმ. ალექსანდრე ნეველის სახელობის მონუმენტურ ტაძარში, რომელიც  პარიზის ერთ-ერთ ქუჩა დარიუზე მდებარეობდა, სადაც ის ჯერ მორჩილის, შემდეგ კი იპოდიაკვნის ხარისხში მსახურობდა. განსაკუთრებით ბრძენი და მუდმივად კეთლგანწყობილი მიტროპოლიტ ევლოგის, ჯერ კიდევ „რევოლუციამდელი“ სამღვდელოების ზეგავლენით და ტაძრის უფროსი იპოდიაკვნის დოქტორ პეტრე კოვალევსკის შთამაგონებელი ხელმძღვანელობით, ალექსანდრემ გაიგო ლიტურგიის მთელი მნიშვნელობა და აუცილებლობა, დახვეწილი ცერემონიების მიმართ ერთგვარი სიყვარულითაც კი განიმსჭვალა, სიყვარულით, რომელიც მას მთელი ცხოვრების მანძილზე გაჰყვა.

მეორე მსოფლიო ომისა და გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის წლები ალექსანდრე შმემანის ცხოვრების მომავალი განვითარების განსაზღვრაში გადამწყვეტად იქცნენ. ომის ტრაგედიისგან პრევიდენციალურად დაცული, ის პარიზის საღვთისმეტყველო უნივერსიტეტში სწავლობდა (1940-1941 წწ.) და დაქორწინდა ულიანა სერგის ასულ ოსორგინაზე, რომელიც მაშინ სორბონას კლასიკური ენების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. ულიანა იყო ტრადიციული, ღრმა ეკლესიური ოჯახიდან. უკვე მაშინ ალექსანდრეს ყველა მეგობრისა და ნაცნობისთვის ნათელი იყო, რომ მან საკუთარი მოწოდება იპოვა და ღმერთმაც ბედნიერი ქორწინებითა და ოჯახით აკურთხა. შთაგონებამ და სიხარულმა, რომელიც მან ამ წლებში მოიპოვა, განამტკიცა და მიანიჭა ძალა სხვებისთვისაც მოეტანა შთაგონება და სიხარული, რაც იქცა კიდეც მისი ცხოვრების საქმედ.

პარიზის მართლმადიდებლურმა საღვთისმეტყველო ინსტიტუტმა (ან სერგის მეტოქიონი, როგორც მას ხშირად უწოდებენ) საკუთარ კედლებში თავი მოუყარა ერთგვარად განსხვავებულ, მაგრამ სრულიად გამორჩეულ მასწავლებელთა შემადგენლობას, რომელშიც შედიოდნენ, როგორც რევოლუციამდელი რუსული თეოლოგიური პლიადის წევრები (მაგ: ა. ვ. კარტაშევი), ასევე ინტელიგენცია, რომელიც ეკლესიაში რევოლუციის შემდეგ მოვიდა (მაგ: ვ. ვ. ზენკოვსკი) და შედარებით ახლი თაობის წარმომადგენლები, რომლებმაც განათლება ბელგრადში მიიღეს (მაგ: მ. კიპრიანე კერნი და მ. ნიკოლოზ აფანასიევი). ამასთან, ინსტიტუტში ჯერ კიდევ დომინირებდა ყოფილი რუსი სემინარისტის, შემდგომ ფილოსოფოს-მარქსისტის, შემდგომ კი ვ. სოლოვიოვისა და მ. პავლე ფლორენსკის გავლენის წყალობით მღვდლისა და თეოლოგის – მ. სერგი ბულგაკოვის, უდიდესი პიროვნება. ომის წლებში ინსტიტუტში ცოტა სტუდენტი იყო, თუმცა, ეს არ ამცირებდა მათ ენთუზიაზმსა და მართლმადიდებლობის აღორძინების იმედს.

ალექსანდრე შმემანს არასოდეს ხიბლავდა ბულგაკოვის (რომლის მიმართაც, მიუხედავად ყველაფრისა, ღრმა პირადი პატივისცემა შეინარჩუნა) სოფისტური თეორიები და მან დასპეციალება ეკლესიის ისტორიაში გადაწყვიტა. იგი გახდა ა. ვ. კარტაშევის მოწაფე, რომლის ბრწყინვალე ლექციები და სკეპტიკური გონება დიდწილად ეთანადებოდა თავად შმემანის შესაძლებლობებს – კრიტიკულად შეეფასებინა გარემომცველი სინამდვილე. შედეგად, დღის სინათლეზე გამოჩნდა საკანდიდატო დისერტაცია ბიზანტიური თეოკრატიის შესახებ. ინსტიტუტში ხუთწლიანი სწავლის დამთავრების შემდეგ შმემანი, მაშინ ჯერ კიდევ ერისკაცი, ინსტიტუტში ეკლესიის ისტორიის მასწავლებლად დარჩა. 1946 წელს იგი ხელდასხმულ იქნა მღვდელმსახურად არქიეპისკოპოს ვლადიმერის (ტიხონელის) მიერ, რომელიც იმ ჟამად კონსტანტინეპოლის მსოფლიო საპატრიარქოს ომოფორის ქვეშ არსებულ რუსეთის დასავლეთ-ევროპის საეგზარქოსოს მეთაურობდა.

ა. ვ. კარტაშევის გარდა მ. ალექსანდრე შმემანზე გადამწყვეტი გავლენა წმინდა სერგის ინსტიტუტის კიდევ ორმა პროფესორმა მოახდინა. არქიმანდრიტმა კიპრიანემ (კერნი) – მისმა სულიერმა მოძღვარმა და მეგობარმა, რომელმაც იგი მსახურებისთვის მიიწვია საკუთარ, წმ. კონსტანტინესა და ელენეს სახელობის  სამრევლოში, კლამარში, პარიზთან ახლოს. მ. კიპრიანე ასწავლიდა პატრისტიკას საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში, მაგრამ მისმა სიყვარულმა ლიტურგიისადმი და მისმა ლიტუგიკულმა გემოვნებამ მ. ალექსანდრეზე უდიდესი გავლენა იქონია. თუმცა, უფრო გადამწყვეტი აღმოჩნდა მ. ალექსანდრეს მიერ კანონიკური სამართლის პროფესორის, ე.წ. „ევქარისტიული ეკლესიოლოგიის“ მამის – მ. ნიკოლოზ აფანასიევის ეკლესიოლოგიურ იდეების გაცნობა, რომლებიც მ. ალექსანდრეს მიერ შემოქმედებითად იქნა აღქმული და განვითარებული მთელი მისი ცხოვრების მანძილზე.

ეკლესიის ისტორიის ჯერ კიდევ ახალგაზრდა მასწავლებელი მ. ალექსანდრე აპირებდა დაეწერა სადოქტორო დისერტაცია ფლორენციის კრების შესახებ. საბოლოოდ მან მიატოვა ეს თემა, მაგრამ მისი პუბლიკაცია წმ. მარკოზ ეფესელის პატარა ტრაქტატისა „აღდგომის შესახებ“ ბიზანტიოლოგიის მიმართ მ. ალექსანდრეს თავდაპირველი ინტერესის მტკიცებულებად რჩება. სინამდვილეში მ. ალექსანდრეს სულიერი და გონებრივი ინტერესების ცენტრში ყოველთვის ეკლესია იდგა. მის მიერ ბიზანტიური თეოკრატიის და მთელი ეკლესიის ისტორიის შესწავლის მიზანი, ისევე, როგორც თავდაპირველი თემა მისი დისერტაციისა, პირველ რიგში წარმოადგენდა ფესვგადგმულ მიზანსწრაფვას ამოეხსნა გამოცდილება ეკლესიის გადარჩენის, როგორც ეკლესიისა, რომელიც ასწლეულების მანძილზე სახელმწიფოსთან ორაზროვან სიმბიოზურ ურთიერთობაში იყო და გამოცდილება მართლმადიდებლობის გადარჩენისა  შუასაუკუნეების რომის წინააღმდეგობის პირობებში. მაგრამ მას ალბად არ ჰყოფნიდა საჭირო მოთმინება, რომ კონცენტირებულიყო მხოლოდ ეკლესიის წარსულზე: მისთვის მთავარი ეგზისტენციალური დღევანდელობა იყო. და დღევანდელობაში ეკლესიას არ შეეძლო გადარჩენილიყო, როგორც ამა თუ იმ სახელმწიფოს საყრდენი, არც როგორც „რუსულობის“ კულტურული დანართლი: იგი ცხოვრობდა ლიტურგიაში და ცოცხლობდა ლიტურგიით. სწორედ ამ კონტექსტში აჩვენა აფანასიევის ეკლესიოლოგიამ მიმართულება (თუმცაღა არ ექცა მოდელად) მ. ალექსანდრე შმემანის თეოლოგიური გზას.

უდავოა მ. ალექსანდრეს თეოლოგიური შეხედულებები ჩამოყალიბდნენ მისი ცხოვრების „პარიზული პერიოდის“ დროს. მართალია წმინდა სერგის ინსტიტუტის რამოდენიმე პროფესორის ზეგავლენა კი იქცა მისთვის გადამწყვეტად, მაგრამ მისი სულიერი სამყარო ამით არ შემოსაზღვრულა. ორმოციანი და ორმოცდაათიანი წლები იყო ფრანგული კათოლიციზმის მნიშვნელოვანი სულიერი აყვავების პერიოდი, პერიოდი ეგრეთ წოდებული „საწყისებთან დაბრუნების“ და „ლიტურგიკული მოძრაობის“. აქედან მ. ალექსანდრემ ჩამოაყალიბა, შემდგომში მის მიერ განვითარებული ისეთი ცნებები, როგორიცაა „ლიტურგიკული ღვთისმეტყველება“,  „დროის ფილოსოფია“ და „აღდგომის საიდუმლოს“ ჭეშმარიტი მნიშვნელობა. ისეთ თეოლოგების ნაშრომებმა და იდეებმა, როგორიცაა ჟან დანიელუ, ლუი ბუნიე და ზოგიეთი მათი თანამოაზრე, ალექსანდრე შმემანის შეხედულებების ჩამოყალიბებაში უდიდესი როლი ითამაშეს. და თუკი მათი მემკვიდრეობა გარკვეულწილად ჩაიკარგა კრებისშემგომ[2] კათოლიციზმის გონებრივ დუღილში, მან მართლმადიდებლურ სამყაროში მრავალი კეთილი ნაყოფი გამოიღო საკუთარი შეზღუდული „ლიტურგიულობითა“ და თანმიმდევრული ეკლესიოლოგიით. ეს კი მ. ალექსანდრე შმემანის ბრწყინვალე და მუდამ ქმედითი მოწმობის დამსახურებაა.

მართლმადიდებელი ეკლესიის ცხოვრება საფრანგეთში არ ხასიათდებოდა მხოლოდ ინტელექტუალური და თეოლოგიური ძიებებითა და აღმოჩენებით. როდესაც, საბოლოოდ, ყველაზე ჯიუტთათვისაც კი ნათელი გახდა რუსეთში სწრაფი დაბრუნების ოცნების აუსრულებლობა, განსაკუთრებული აქტუალურობა შეიძინა დასავლეთში მართლმადიდებლობის გადარჩენისა და განმტკიცების საკითხმა. უმთავრესი ამოცანა გახდა მართლმადიდებლური დიასპორის არსებობის აზრის გაცნობიერება. ისევე, როგორც მართლმადიდებელი თეოლოგიის ახალგაზრდა წარმომადგენლების უმეტესობისა, მ. ალექსანდრეც ამ კითხვაზე მხოლოდ ერთ პასუხს ხედავდა: ადგილობრივი (ტერიტორიული) და საბოლოო ჯამში ფრანგულენოვანი ეკლესიის დაარსება საფრანგეთში. ის გამოდიოდა დასავლეთ-ევროპის საეგზარქოსოს რუსეთის საპატრიარქოს იურისდიქციაში დაბრუნების წინააღმდეგ, რადგან იმედოვნებდა, რომ მსოფლიო საპატრიარქო, ვის ომფორის ქვეშაც საეგზარქოსომ თავი შეაფარა 1931 წელს, დაიწყებდა საეკლესიო ცხოვრების კანონიკური ნორმების აღდგენას, ანუ გააერთიანებდა ყველა მართლმადიდებელ იურისდიქციას ერთ ადგილობრივ ეკლესიად.

თუმცა, რუს ემიგრანტთა უმეტესობა (მათ შორის წმ. სერგის ინსტიტუტის მასწავლებელთა უფროსი თაობა) კონსტანტინეპოლთან კავშირს აღიქვამდა მხოლოდ, როგორც „მოსკოვთან დაახლოვებისაგან“ დაცვას და არა, როგორც დასავლეთში მართლმადიდებლობის დამოწმების უნიკალურ შესაძლებლობას. სწორედ ეს არის ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი, რამაც მ. ალექსანდრე და მისი ოჯახი აიძულა ამრეიკის კონტინენტზე მართლმადიდებლობის არსებობის პირობებში დაენახა მართლმადიდებლური ეკლესიოლოგიის კონკრეტულ საეკლესიო ცხოვრებაში თანმიმდევრული ხორცშესხმის უფრო რეალური შესაძლებლობა.

მ. ალექსანდრეს აშშ-ში გადსვლის გადამწყვეტ ფაქტორად იქცა მ. გიორგი ფლოროვსკის დაბრუნება აღმოსავლეთ ევროპიდან პარიზში, რასაც მისი ნიუ-იორკის წმინდა ვლადიმერის აკადემიის რექტორად არჩევა მოჰყვა.

ფლოროვსკი წმ. სერგის ინსტიტუტში ჯერ კიდევ ომამდე ასწავლიდა, მაგრამ კოლეგებთან მისი დამოკიდებულება ყოველთვის უპრობლემო არ ყოფილა. ეს ნაწილობრივ  მ. გიორგის მხრიდან მ. სერგი ბულგაკოვის სოფიოლოგიის მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულებით იყო გამოწვეული (თუმცაღა, ეს ფლოროვსკის შემოქმედებაში მხოლოდ ირიბად გამოიხატებოდა). ომის დასრულებამ მ. გიორგის საბჭოთა ოკუპაციის ზონაში, ჩეხოსლოვაკიაში მოუსწრო. მისი მეგობრების, ეკუმენური მოძრაობიდან,  ჩარევით იქიდან თავდაღწეული ის პარიზში 1947 წელს დაბრუნდა. თუმცა მისი ადგილი პატრისტიკის მასწავლებლისა ინსტიტუტში, იყო დაკავებული მამა კიპრიანე კერნის მიერ და ფლოროვსკი დათანხმდა შემოთავაზებას, ესწავლებინა ზნეობრივი თეოლოგია. 1949 წელს იგი იქნა არჩეული წმინდა ვლადიმირის აკადემიის რექტორად და გაემგზავრა ნიუ-იორკში: მამა ალექსანდრე იყო აღფრთოვანებული ფლოროვსკის ბრწყინვალე გონებით, მისი ხედვით მართლმადიდებლობის მისიაზე დასავლეთში, მისი ყველასათვის მიღებული ნაციონალისტური სტერეოტიპების კრიტიკით, და იმით, თუ როგორ თავსდებოდა ერთად მამა გიორგის პიროვნებაში ღრმა ფესვები ეკლესიის წარსულის და მისი ღია ტრადიციების საუკეთესო თეოლოგიური იდეების მიმართ ქრისტიანული დასავლეთისა.

როდესაც მამა ალექსანდრე 1951 წელს გაემგზავრა ამერიკაში და შევიდა წმინდა ვლადიმირის აკადემიაში მამა გიორგი ფლოროვსკის მიერ დაკომპლექტებულ პედაგოგიურ კოლექტივში, ძალიან ბევრმა, წმინდა სერგის ინსტიტუტში, ჩათვალეს ეს საქციელი, როგორც ღალატი, ეს გრძნობა უფრო გამძაფრდა, როდესაც მამა ალექსანდრეს მიჰყვა ს. ს. ვერხოვსკი (1953) და მამა იოანე მეიენდორფი (1959). მართლმადიდებლობის განვითარების ეტაპები ამერიკაში მოწმობს იმას, რომ ეს გადასვლები იყო გამართლებული, იმის გათვალისწინებით, რომ წმინდა სერგის ინსტიტუტი, რომელმაც დაკარგა რამოდენიმე წამყვანი პროფესორი, არა თუ გადარჩა, არამედ გადაეწყო კიდეც რუსულიდან საერთო მართლმადიდებლურ მიმართულებაზე, რამაც გადაარჩინა კიდეც ინსტიტუტი.

50-იანი წლების დასაწყისი იყო რთული დრო წმინდა ვლადიმირის აკადემიისთვის, მაშინ იგი იყო მოწყობილი ძალიან მცირე შენობაში, სახლში `რიდ ხაუზ‘‘, ბროდვეის კუთხეში და 121 ქუჩაზე, ჩრდილოეთ მანხეტენზე. კონფლიქტებმა გამოწვეულებმა მეთოდების სხვაობაში, მიიყვანეს სამწუხარო ფაქატამდე, მამა გიორგი ფლოროვსკის წასვლამდე აკადემიიდან (1955 წელს), რომელმაც მხოლოდ მისი წყალობით და მისი უდიდესი პირადი ავტორიტეტით მიიღო აღიარება ქვეყნის აკადემიურ და თეოლოგიურ წრეებში. მხოლოდ 1962 წელს, როდესაც აკადემიამ შეიძინა ტერიტორია ნიუ-იორკში, კრესტვუდში, მამა ალექსანდრე დათანხმდა გამხდარიყო მისი რექტორი – პოსტი რომელიც მას ეკავა სიკვდილამდე, 1983 წლამდე.

ალბათ ჯერ კიდევ ადრეა დაწვრილებით განვიხილოთ, ბოლო და ყველაზე რთული პერიოდი მისი ცხოვრებიდან ამერიკაში, პერიოდი, რომელიც დაკავშირებულია აკადემიასთან და მთელ ამერიკის ეკლესიასთან. შეიძლება მთავარი და ყველაზე გამოკვეთილი წვლილი მამა ალექსანდრესი წმინდა ვლადიმირის აკადემიის ცხოვრებაში მდგომარეობს შემდეგში, რომ მან შეძლო გაეხადა ის ეკლესიის ცხოვრების განუყოფელ ნაწილად. მისი მმართველობის პერიოდში, აკადემია უბრალო რიგითი სასწავლებელი კი არ იყო, რომელიც სარგებლობდა პატივისცემით ეკუმენურ წრეებში, არამედ იყო ძლიერი საეპარქიო და სამრევლო მანათობელი შუქურა. აკადემია უპირველესყოვლისა უშვებდა მღვდლებს და ამ მღვდლების განათლება, რომლებიც მსახურობდნენ არა მარტო `რუსულ მიტროპოლიაში‘‘, არამედ სხვა იურისდიქციებშიც (განსაკუთრებულად სერბეთისა და ანტიოქიის), შენდებოდა პირველ რიგში სულის გააზრებისა მსოფლიო მისიონერული მართლმადიდებლური ეკლესიისა, ნაციონალურ ინტერესებზე უფრო მაღლა მდგარ ღირებულებებზე.

წმინდა ვლადიმირის აკადემია იქცა ასევე ლიტურგიკული და ევქარისტიული აღორძინების ცენტრად, რომელიც დღეს გახდა აღიარებულ ფაქტად ჩვენი ეკლესიის ცხოვრებისა. იმის მიუხედავად, რომ მამა ალექსანდრემ, თავისი თავი მთლიანად მიუძღვნა სამუშაოს ამერიკაში, იგი არ წყვეტდა კავშირს ევროპასთან, ზუსტად იქ თავის ალმა მატერ-ში 1959 წელს მან დაიცვა თავისი დისერტაცია, ოპონენტები მის დაცვაზე იყვნენ მამა ნიკოლოზ აფანასიევი და ამ სტრიქონების ავტორი.

მამა ალექსანდრესთვის ამერიკაში საქმიანობის გადამწყვეტი ფაქტორი გახდა ამერიკის ეკლესიისათვის ავტოკეფალიის შეძენა 1970 წელს, ალბათ მან საფრანგეთშივე გამოკვეთა თავისი ცხოვრების მთავარი მიზნები: შეეწყო ხელი გაერთიანებულიყო ყველა არასამთავრობო კანონიკური ეროვნულ-ეთნიკური `იურისდიქციები‘‘ ერთ ადგილობრივ ეკლესიაში. ამით აღდგებოდა არა მარტო კანონიკური ნორმები და მოხდებოდა დაბრუნება მართლმადიდებლური ეკლეზიოლოგიის საწყისებთან, მოიხსნებოდა მთავარი დაბრკოლება მართლმადიდებლობის უფრო ეფექტური დადასტურებისა დასავლეთში. მამა ალექსანდრე _ და ისინი ვინც შეიძლება უწოდოს საკუთარ თავს მის თანამოაზრეებად _ გვქონდა იმედი, რომ მსოფლიო პატრიარქი შეიტანდა წვლილს მართლმადიდებლობის ერთიანობისათვის ამერიკაში (მაგალითად მუდმივი მოქმედი კონფერენციით, მართლმადიდებელი კანონიკური ეპისკოპოსებისა ჩრდილოეთ ამერიკაში), ან საერთოდ ჩაუდგებოდა სათავეში. თუმცა კონსტანტინოპოლის ასეთი როლის აღიარებისათვის საჭირო იყო ყველა ეკლესიის თანხმობა, მათ შორის მოსკოვის საპატრიარქოსი, ვისი იურისდიქცია ამერიკაში არასდროს არ უარყოფია მიტროპოლიას და ვისი უფლებებიც ყოველთვის დაცული იყო ამერიკის სახალხო სასამართლოს მიერ. სხვა მხრივ კონსტანტინოპოლი საკმაოდ მომთხოვნია თეორიით, მაგრამ რეალურად იქცეოდა სხვაგვარად (მაგალითად 1965 წელს მან გარიცხა თავისი იურისდიქციიდან რუსული ეპარქია საფრანგეთში და მოუწოდა მას მოსკოვის საპატრიარქოში დაბრუნებისკენ). სხვა ეკლესიები ვერც კი წარმოიდგენდნენ შესაძლებლობას გადაეყვანათ თავისი `დიასპორა‘‘ `ბერძნული‘‘ საპატრიარქოს იურისდიქციაში. რეალური საფუძველი მართლმადიდებლური ერთობისა იყო ჩადებული მიდგომაში, რომელსაც პრინციპში იცავდა რუსული ეკლესია მას მერე, რაც მან პირველად მოიტანა მართლმადიდებლობა ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე. კანონიკურად მისი მიზანი იყო ეკლესიის დაფუძნება ამერიკელთათვის, რომელშიც შესასვლელად, დედაეკლესიის კურთხევით მოწვეულნი იქნებოდნენ, ყველა ამ იდეის გამზიარებელი მართლმადიდებელნი. ეს რა თქმა უნდა ნიშნავდა, რომ ერთიანობა ვერ იქნებოდა მიღწეული ცალმხრივად, რომ მისი საფუძველი უნდა გამხდარიყო თავისუფალი ნება. რა თქმა უნდა მსოფლიო საპატრიარქოს ისევ სთავაზობდნენ ჩადგომოდა სათავეში ამ გაერთიანებას.

აღსანიშნავია, რომ მოლაპარაკების დროს, ბოლოს და ბოლოს მიყვანილი ავტოკეფალიამდე, დამყარდა განსაკუთრებული დამოკიდებულება მამა ალექსანდრესა და ლენინგრადის მიტროპოლიტ ნიკოდიმს (როტოვს) შორის, ვისი ნათელი ხედვაც, ისტორიული შესაძლებლობებისა, რომელიც იხსნება მართლმადიდებლობისათვის ამერიკაში და დაუღალავი შრომები საერთო მიზნების რეალიზაციისათვის, გახადეს შესაძლებელი ხელი მოეწერა ავტოკეფალიისათვის მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქს ალექსი I-ს. ეს ისტორიული მოვლენა, შემდგარი 1970 წლის 10 აპრილს, გასაგები იყო რუსეთის დედაეკლესიისათვისაც და ამერიკის შვილი-ეკლესიისათვისაც, როგორც პირველი და არა ბოლო ნაბიჯი მართლმადიდებლური ერთიანობისათვის, რომელიც უნდა იყოს რეალიზებული ყველა მართლმადიდებელი ეკლესიების ნებით.

მიუხედავად დაძაბული პედაგოგიური საქმიანობისა და ეკლესიის ცხოვრებაში აქტიური მონაწილეობისა, რომელიც გამოხატული იყო დაუღალავი სალექციო და შემოქმედებითი მოღვაწეობით, უამრავ კონფერენციაში მონაწილეობით და შეხვედრებით მთელი ქვეყნის მაშტაბით, და სხვა ბევრ რამეში, მამა ალექსანდრეს მთელი თავისი ცხოვრების მანძილზე ჰქონდა მიზანი, შეენარჩუნებინა კავშირი მართლმადიდებლობასთან რუსეთში. მისი ყოველკვირეული ქადაგებები, `რადიო თავისუფლების‘‘ ეთერით, გახადეს მისი სახელი ცნობილი, მრავალ იზოლირებულ და დევნილ ქრისტიანს შორის რუსეთში. ერთ-ერთი მათგანი იყო ალექსანდრე სოლჟენიცინი, ვისი შემოქმედებაც გატანილი რუსეთიდან და გამოქვეყნებული დასავლეთში, გახდა მამა ალექსანდრესთვის და სხვა მრავალისთვის, როგორც სუფთა ჰაერის ჩასუნთქვა, წამოსული საკმაოდ მოსაწყენი და ნაცრისფერი საბჭოთა რეალობიდან, როგორც მტკიცებულება სულისკვეთებისა რუსეთში და ნამდვილი სასწაულისა სულიერი ცხოვრების გაგრძელებისათვის. სოლჟენიცინის დამოკიდებულების დახასიათებისა რუსეთის მიმართ, მამა ალექსანდრემ პირველად გამოიყენა მშვენიერი გამონათქვამი: ავტორს `გულაგის არქიპელაგისა‘‘ და `14 აგვისტოს‘‘ უყვარდა რუსეთი `ხილული სიყვარულით‘‘, ბევრის `ბრმა ნაცინალიზმისგან‘‘ განსხვავებით. მამა ალექსანდრე ყოველთვის აღშფოთებით უარყოფდა იმ რუსების და სოლჟენიცინის დასავლელი კრიტიკოსების არგუმენტებს, რომლებიც ბრალს სდებდნენ მწერალს ზუსტად ამ `ბრმა ნაციონალიზმში‘‘, შეუსაბამო რევოლუციამდელი რუსეთის მწვავე კრიტიკასთან `14 აგვისტოს‘‘-ში. თუმცა უნდა ითქვას, რომ მამა ალექსანდრეს ჰქონდა უარყოფითი დამოკიდებულება სოლჟენიცინის რამოდენიმე იდეასთან, მაგალითად მისი მხრიდან ძველი მორწმუნეებისთვის თაყვანისცემაზე.

მე მგონია, რომ ქრონიკულმა დროის უქონლობამ შეუშალა მამა ალექსანდრეს მთლიანად გაეხსნა თავის ნაწერებში და პუბლიკაციებში მისი ნიჭი ლიტერატურულ კრიტიკაში: მან საფუძვლიანად იცოდა რუსული და დასავლური (განსაკუთრებით ფრანგული) ლიტერატურა და გააჩნდა იშვიათი უნარი გაერჩია `ნამდვილი‘‘ `სიყალბისგან‘‘ ლიტერატურულ ნაშრომებში, ის რამოდენიმე სტატია და ლექცია ლიტერატურულ თემაზე, რომელიც მან დაწერა, შეიძლება იყოს მის საუკეთესო ნაშრომებს მიკუთვნებული.

დაწვრილებით ბიოგრაფიაში უნდა აღინიშნოს მამა ალექსანდრეს საქმიანობის სხვა ასპექტები: მისი დანიშვნა (ჯერ კიდევ როდესაც ის ცხოვრობდა საფრანგეთში) მსოფლიო ეკლესიების საბჭოს ახალგაზრდული განყოფილების ვიცე-პრეზიდენტად, მისი მცირე პერიოდის მუშაობა კომისიაში `სარწმუნოება და წესრიგი‘‘, მისი პედაგოგიური მოღვაწეობა ცნობილ სემინარებში `იუნიონი‘‘, `ჯენერალ‘‘ და კოლუმბიის უნივერსიტეტში; მისი გვიანი თანამშრომლობა უფრო ტრადიციულ ქრისტიანულ წრეებთან (ეგრეთ წოდებულ `ხარტფორდის მიმართვა‘‘).

მამა ალექსანდრე იყო ზეპირი სიტყვიერების განუმეორებელი ოსტატი; როგორც არავის მას შეეძლო ეპოვა მიდგომა ნებისმიერ ადამიანთან, გაეზიარებინა მისი გრძნობები და შესულიყო მის მდგომარეობაში. მაგრამ უპირველესყოვლისა ის იყო მღვდელი, ერთგული ეკლესიისა, რომელშიც ის ყოველთვის, ადამიანური ნაკლოვანების მიუხედავად ხედავდა სასუფევლს და მარადიული ცხოვრების გარანტიას. ის იკავებდა უდიდეს ნაწილს უამრავი ადამიანის ცხოვრებაში! მისი მემკვიდრეობა არასდროს არ გაქრება, არა იმიტომ რომ მას არასდროს არ დაივიწყებენ მისი მეგობრები, არამედ უპირველესყოვლისა იმიტომ, რომ იგი ყოველთვის იქნება ღვთის ნათელში, როგორც ერთგული მშრომელი მის ვენახში!

შენიშვნები

1. სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Богословские труды Свято-Владимирской Академии” (St. Vladimir’s Theological Quarterly) за 1984 г., პირველ ნომერში, რომელიც მიძღვნილი იყო მ. ალექსანდრე შმემანის ხსოვნას.

2. იგულისხმება: ვატიკანის მეორე კრება.

Print Friendly

Comments are closed.