Blog Archives

სული წმინდის მაცხოვნებელი და მაკურთხეველი მოქმედება ღვთისმსახურებასა და საიდუმლოებებში

msoflio_eklesia_თარგმნა მღვდელმონოზონმა ლეონიდე ებრალიძემ

მორწმუნე ადამიანისათვის, დამოუკიდებლად მისი რელიგიური შეგნებისა და წარმოდგენებისა, არსებითია ლოცვა, რომელშიც ის სულიერად მაღლდება მიწიერი ყოფის საზღვრებს მიღმა მის მიმართ, ვისაც ის ატარებს გულით და ვისაც ის უწოდებს ღმერთს. ამიტომ ყველა რელიგიისთვის არის დამახასიათებელი ღვთისმსახურება, რომელიც შეიძლება განვიხილოთ როგორც ზეცად მიმართული გონებითა და სუფთა გულით გაერთიანებული სიმრავლის სოლიდური მიმართვა ღვთისადმი. ეს ყოველივე შეიძლება ითქვას როგორც მონოთეისტურ, ასევე პოლითეისტურ რელიგიებზე, მაგრამ საკმარისი არა არის ქრისტიანული ღვთისმსახურების დასახასიათებლად.

Read more »

რატომ სჭირდება უკრაინას თავისუფალი და აღიარებული ეკლესია?

12-14-3164_76284471550_592706550_2133059_2977409_nუკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიის საკითხთან დაკავშირებით გთავაზობთ არქიმანდრიტ კირილე ჰოვორუნის ინტერვიუს (თეოლოგიის დოქტორი, პროფესორი, მოსკოვის საპატრიარქოს უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმსახური), რომელიც ინგლისურენოვანი გამოცემის http://euromaidanpress.com -ის ჟურნალისტ ალია შანდრასთან ჩაიწერა. ინტერვიუში არქიმანდრიტი ახდენს უკრაინაში არსებული რელიგიური სიტუაციის სინთეტურ ანალიზს და ეხება უკრაინის ეკლესიის ისტორიის საინტერესეო მხარეებს. საკითხის მრავალფეროვნებისა და სირთულისაგან გამომდინარე, შესაძლოა მკითხველისათვის საინტერესო იყოს ინტერვიუში განხილული ზოგიერთი საკითხი.

 


 

  • უკრაინის საეკლესიო სტრუქტურა მეტწილად კომპლექსურია, რატომ აქვს უკრაინას ასეთი სტრუქტურა? და რომელ სტრუქტურას ვგულისხმობთ, როდესაც ვსაუბრობთ ავტოკეფალიაზე?
  • საეკლესიო მოწყობა უკრაინაში, არ არის ჩვეულებრივი. მართლმადიდებელი ქვეყნების უმრავლესობაში არის ერთი ეკლესია. ერთ სახელმწიფოში ერთი ეკლესიის იდეა ასახავს მართლმადიდებელ ეკლესიოლოგიას, რომელიც ჩამოყალიბდა წარსულში, განსაკუთრებით შუა საუკუნეებში და მე ვიტყოდი, რომ ეს მოწყობა ნორმატიულია მართლამდიდებელ ქვეყნებში. ამ გაგებით ის არ არის ნორმატიული უკრაინისათვის, მაგრამ ვერც იმას ვიტყვით რომ არანორმალურია. “კანონიკური [ეკლესია]” ნიშნავს “ლეგიტიმურს”, ანუ მას, რომელიც აღიარებულია ეკლესიად სხვა მართლმადიდებელი ეკლესიების მიერ, რომლებიც აღიარებენ ერთმანეთს და არიან ერთმანეთთან თანაზიარებაში.
  • რამდენ ეკლესიაზე ვსაუბრობთ?
  • ჩვენ ვსაუბრობთ მსოფლიოში თხუთმეტ ეკლესიაზე. ზოგიერთ მათგანს მეთაურობს პატრიარქი, ანუ არიან საპატრიარქოები, ზოგიერთი კი საპატრიარქო არ არის, მაგრამ არის ავტოკეფალური ეკლესია. ამ გაგებით ავტოკეფალია, მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის, ნორმალური სტატუსია და წარმოადგენს საეკლესიო ერთობის ერთადერთ ფორმას. ეს არის ეკლესიის მოწყობის ყველაზე ძველი და ყველაზე მიღებული ფორმა.

Read more »

ლიტურგიული შესწორებანი ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესიის სინოდისაგან

1500x1500orthodoxchurchinamerica

მოამზადა იეროდიაკვანმა ლეონიდე ებრალიძემ

2018 წლის 15 თებერვლით დათარიღებული დეკლარაციით, ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესიის (OCA) პრიმატმა, უნეტარესმა მიტროპოლიტმა ტიხონმა ამერიკის ეკლესიის ღვთისმსახურთ შეატყობინა 2017 წლის საგაზაფხულო სესიაზე წმინდა სინოდის მიერ ლიტურგიულ პრაქტიკაში შეტანილი ორი მნიშვნელოვანი შესწორების შესახებ:

  1. ბასილი დიდის ჟამის-წირვის ევქარისტიული კანონიდან გვიანდელი ინტერპოლაციის “შესცვალე სულითა შენითა წმიდითა” ამოღება. დოკუმენტის თანახმად ბასილი დიდის ევქარისტიული კანონი დასრულდება სიტყვებით “რომელი გარდამოჴდა ცხოვრებისათჳის სოფლისა – ამინ.”
  2. პირველშეწირულ ძღვენთა ლიტურგიაზე მღვდელმსახურთა ბარძიმიდან ზიარებისას და ბარძიმის მიღებისას იგივე წესების დაცვა, რაც იოანე ოქროპირისა და ბასილი დიდი ჟამის-წირვაზე აღესრულება. დოკუმენტის თანახმად, ეკლესიას ძველთაგანვე სწამდა, რომ პირველშეწირულ ძღვენთა ლიტურგიაზე, მას შემდეგ, რაც უკვე შეწირული უპატიოსნესი სხეული ბარძიმში ჩაბრძანდება, იქ არსებული ღვინოც იქცევა მაცხოვრის უწმინდეს სისხლად.

მოცემული შესწორებანი შესულია წმინდა ტიხონის მონასტრის ტიპოგრაფიის “სამღვდელო კონდაკის” ბოლო გამოცემაშიც.

დოკუმენტს თან ერთვის დოქტორ ვიტალი პერმიაკოვისა და წმინდა ტიხონის მონასტრის მღვდელმონოზონ გერმანეს შენიშვნები, სადაც მოკლედ არის ახსნილი სინოდის მიერ მიღებული დადგენილების ისტორიულ-საღვთისმეტყველო მოტივები:

  1. ბასილი დიდის ჟამის-წირვის უძველეს რედაქციებში არ გვხდვება იოანე ოქროპირის ანაფორის სიტყვები “შესცვალე სულითა შენითა წმიდითა”. ეს ფრაზა ბასილი დიდის ჟამის-წირვათა ბერძნულ რედაქციებში არ ფიქსირდება XV საუკუნემდე, მისი ბასილი დიდის ანაფორაში მოთავსების წინააღმდეგი იყო წმ. ნიკოდიმოს მთაწმინდელიც.

გარდა იმისა, რომ ეს ფრაზა იოანე ოქროპირის ევქარიტიული ლიტურგიის ორგანული ნაწილია და არა ბასილი დიდის ლიტურგიისა, მისი ბასილი დიდის ჟამის-წირვაში მოთავსება არღვევს ანაფორის დინამიკას. იოანე ოქროპირის ანაფორაში ეკლესია ევედრება მამას, გარდამოავლინოს თავისი სული და შესცვალოს ძღვენი, ანუ მოქმედებს მამა სული წმინდის მიერ, შესაბამისად მღვდელი ევედრება “შესცვალე სულითა შენითა წმიდითა”. ბასილი დიდის ლიტურგიაში კი მღვდელი ლოცულობს, რათა მამის კეთილი ნებით მოვიდეს სული წმინდა, ანუ აქ სული წმინდა არის მოქმედი და არა მამა, შესაბამისად ამ ანაფორის საერთო კონტექსტისათვის უცხოა მამისადმი მიმართვა “შესცვალე სულითა შენითა წმიდითა”.

  1. XVII საუკუნემდე მართლმადიდებლურ საღვთისმსახურო წიგნებში არ არსებობდა განსხვავება სამღვდელოების ზიარების წესში პირველშეწირულ ძღვენთა ლიტურგიისას და ბასილი დიდის ან იოანე ოქროპირის ევქარისტიული ლიტურგიებისას. 1646 წელს კიევის მიტროპოლიტმა პეტრე მოგილამ გამოაქვეყნა შესწორებული “კურთხევანი”, სადაც მოახდინა ზოგიერთი ბიზანტიური საღვთიმსახურო პრაქტიკის შესწორება სქოლასტიკური ღვთისმეტყველების მიხედვით. ამ შესწორებათა და 1699 წლის რუსული “კონდაკის” ერთი რუბრიკის თანახმად, რამდენადაც პირველშეწირულ ძღვენთა ლიტურგიის ბარძიმზე არ წარმოითქმის კურთხევის სიტყვები, ის არ გარდაარსდება სისხლად, თუმცა განიწმინდება და რჩება განწმენდილ ღვინოდ.

თუმცა ეს სქოლასტიკური მიდგომა უცხო იყო ადრეული საეკლესიო პრაქტიკისათვის. მაგალითად წმ. სიმეონ თესალონიკელი წერდა, რომ “პირველშეწირულ ძღვენთა ლიტურგიაზე ბარძიმი იკურთხება (გარდაიქმნება) არა სული წმინდის მოხმობითა და კურთხევით, არამედ ცხოვრების მომცემელ პურთან ერთობითა და შერევით”.

წყარო: https://oca.org/news/headline-news/holy-synod-of-bishops-issues-liturgical-instructions

“ფანტაზიები” ანტონი დიდის ცხოვრებაში

ანტონის ცხოვრების ცკლიდან, ჯოვანი ბატისტა დელლა მარკა (XVI ს).

ანტონის ცხოვრების ციკლიდან, ჯოვანი ბატისტა დელლა მარკა (XVI ს).

ავტორი: იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

ქრისტიანული დემონოლოგიის შესწავლის უმნიშვნელოვანეს წყაროს ჰაგიოგრაფიული ნაწარმოებები წარმოადგენენ, პირველ რიგში ცხოვრებათა, შემდეგ კი წამებათა ჟანრისა. როდესაც ჰაგიოგრაფიაზე, როგორც დემონოლოგიის შესწავლის წყაროზე ვსაუბრობთ, პირველი ნაწარმოები, რომელიც გათვითცნობიერებულ მკითხველს ახსენდება არის “ანტონი დიდის ცხოვრება”, ადრექრისტიანული ეგვიპტური დემონოლოგიის ნამდვილი ენციკლოპედია, ევაგრე პონტოელისა და იოანე კასიანეს ასკეტურ ნაშრომებთან ერთად. “ცხოვრება” ათანასე ალექსანდრიელმა 357 წელს, მონოზვნობის პატრიარქის გარდაცვალებიდან ერთი წლის თავზე დაწერა. ნაწარმოები წარმოადგენს ქრისტიანული ჰაგიოგრაფიის მოდელს და ცხოვრებათა ჟანრში ერთ-ერთი პირველია. ძირითადი კორპუსი შედგება ავტორისაგან პროტაგონისტის ბიოგრაფიის თხრობით, შუაში კი ჩართულია ანტონისეული ვრცელი სიტყვა მონოზონთადმი (VA 16-43) [1]. ანტონის ცხოვრების ქართული ვერსია XI საუკუნის დასაწყისშია თარგმნილი ექვთიმე ათონელის მიერ[2].

Read more »

მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე – ქადაგება, წარმოთქმული სამი მღვდელმთავრის, ბასილი დიდის, გრიგოლ ღვთისმეტყველის და იოანე ოქროპირის დღესასწაულზე

a35b9a1e939112245f37e8e746493744

თარგმნა იეროდიაკვანმა ლეონიდე ებრალიძემ

ეკლესიამ დასაწყისიდანვე, მოციქულთა დროიდან, მიიღო ბერძნული ლიტერატურიდანა და ფილოსოფიიდან მომავალი კეთილი გავლენა და შეცდომა არის ამ ეპოქის ყველა ქრისტიანი პროტაგონისტის უწიგნურად მიჩნევა.

მაგალითად, მოციქული და მახარებელი იოანე ღვთისმეტყველი გახლდათ პითაგორიზმის შესანიშნავი მცოდნე და განსწავლული ბერძნულ ფილოსოფიაში ელინისტი ფილოსოფოსის, ფილონის მეშვეობით. მისი ლოგოსის თეოლოგია, სახარების პროლოგში ეხმიანება პლატონისა და ფილონის ფილოსოფიას.

მოციქული პავლე გახლდათ საუკეთესო ბერძნული კულტურის მატარებელი.   მოციქულნი პეტრე და ანდრია იყვნენ ბერძნული ენის შესანიშნავი მცოდნენი, რასაც პეტრეს ორი კათილიკე ეპისტოლე გვიდასტურებს.

იგივე შეგვიძლია ვთქვათ მახარებელ ლუკაზე, რომელიც ექიმიც კი იყო. პირველი ქრისტიანული ტექსტები, რომლებიც შეიცავენ ჩვენი რწმენის საძირკვლის, იესო ქრისტეს საქმეებსა და სიტყვებს, ფორმათა თვალსაზრისით ენათესავებიან ქსენოფონტესეულ “მოგონებები სოკრატეზე”, და ბერძნული ფილოსოფიის სხვადასხვა ნამუშევრებს. იმისთვის, რომ მივხვდეთ ამ ყველაფერს, საჭიროა ახალი აღთქმის შესწავლა.

Read more »

სადიაკვნე ორარი და ე.წ. შემოსვის ლოცვასთან დაკავშირებული ერთი გაუგებრობა

ΔΙΑΚΟνοσავტორი: იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

სადიაკვნე ორარი და .. შემოსვის ლოცვასთან დაკავშირებული ერთი გაუგებრობა

 

როგორც მკვლევართა უმრავლესობა თანხმდება, დაახლოებით პირველი ოთხი საუკუნის განმავლობაში ლიტურგიული სამოსი არ გამოირჩეოდა სამოქალაქო სამოსისაგან. შეგვიძლია მხოლოდ ვივარაუდოთ, რომ ლიტურგიისთვის ერთხელ გამოყენებული სამოქალაქო სამოსი შემდეგ ისევ მისთვის გამოიყენებოდა და ყოველდღიურ საქმიანობაში აღარ იხმარებოდა [1]. ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ სალიტურგიო შესამოსელი სამოქალაქო მოდის ცვლილებებს არ მისდევდა და კონსერვატიული რჩებოდა; რაც უფრო იზრდებოდა მათ შორის სხვაობა, მით უფრო მეტ საკრალურობას იძენდა კლიროსისათვის ეკლესიაში გამოყენებული შესამოსლები და ყალიბდებოდა ექსკლუზიურად კლერიკალურ, სალიტურგიო ინსიგნიებად.

Read more »

წინასაშობაო რეფლექსია – იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

journey-to-bethlehem

რეფლექსია მართლმადიდებლური წინასაშობაო ლიტურგიული პერიოდის ზოგიერთ სულიერ თემაზე წაკითხული პონტიფიკალურ სემინარია ლომბარდოში 2017 წელს (2016 წ. წინასაშობაო რეფლექსია იხილეთ აქ )

 

ძვირფასო კოლეგებო, მადლობას გიხდით, რადგან უკვე მეორე წელია, მეძლევა საშუალება წარვდგე თქვენს წინაშე წინასაშობაო მედიტაციით (ლათინური ტერმინი ბიბლიურია და თარგმნის ებრაულ ზმნას Hāgâ, ბერძ. μέλετη, ძველ ქართულში თარგმნილი როგორც ზრახვა). ვიაზრებ რაოდენ დიდია პასუხისმგებლობა თქვენს წინაშე საუბრისა, რადგანაც წარმოადგენთ სხვადასხვა საეკლესიო მეცნიერებების დოქტორთა და განსწავლულ სასულიერო პირთა ანსამბლეას. ამჯერად ვისაუბრებთ ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ფიგურაზე მართლმადიდებელი ეკლესიის ტრადიციაში.

Read more »

ზოგიერთი შენიშვნა სტატიისათვის “ევქარისტიული ცთომილებანი ლათინთა და სომეხთა ეკლესიებში”

ავტორი: იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

pope_fishermanring_cp_75122

წინამდებარე პუბლიკაციაში გვსურს მოკლედ შევეხოთ და რამდენიმე შენიშვნა გამოვთქვათ მღვდელ ლონგინოზ სუარიშვილის მიერ “თბილისის სასულიერო აკადემიის საღვთისმეტყველო-სამეცნიერო შრომებში” გამოქვეყნებულ სტატიაზე: “ევქარისტიული ცთომილებანი ლათინთა და სომეხთა ეკლესიებში”[1].

დასაწყისშივე აღვნიშნავთ, რომ სტატია, შესაბამისი ისტორიულ-კულტუროლოგიური კონტექსტუალიზაციის გარეშე, a priori ცდილობს დაამოწმოს ლათინურ ეკლესიაში უფუარი პურისა და სომხურ ეკლესიაში განუზავებელი ღვინის გამოყენების ტრადიციათა ცთომილება.

თუმცა, როდესაც ტრადიციათა სიმცდარეზე ვაპირებთ საუბარს, აუცილებელია სქოლასტიკური სტერეოტიპებისგან გათავისუფლება (სწორედ ბიზანტიაში შობილმა და კათოლიკურ ეკლესიაში აყვავებულმა სქოლასტიციზმმა მიგვიყვანა მსგავსი საკითხების ცალმხრივ განსჯასთან) და პატრისტიკული ხედვით აღჭურვა. შეიძლება ერთი შეხედვით უცნაურადაც კი მოგვეჩვენოს, მაგრამ ეკლესიის მამები გაცილებით აკადემიურნი და დიდი თვალსაწიერის მქონენი იყვნენ, ვიდრე საუკუნეთა გამოცდილების მქონე თანამედროვე ზიგიერთი საღვთისმეტყველო სკოლის წარმომადგენლები.

ადგილობრივი ტრადიციისადმი პატრისტიკული დამოკიდებულების გადასააზრებლად, ნეტარი ავგუსტინესეული ერთი მაგალითით შემოვიფარგლებით: “როგორც ზემოთაც ვთქვი, სახარებასა და მოციქულთა ნაწერებში, რომელნიც წარმოადგენენ ახალი აღთქმის ნაწილს, არ არის გაწერილი თუ ზუსტად რომელ დღეებში ეგების მარხვა, რამდენადაც ეს პრაქტიკაც ჰპოვებს თავის ადგილს მეფის ასულის, ანუ ეკლესიის ფერადი სამოსლის მრავალსახეობაში, როგორც სხვა უამრავი [ტრადიცია, პრაქტიკა], რომელთა რიცხოვნების გამო ჩამოთვლა შეუძლებელია. ამიტომაც მსურს მოგითხრო, მილანის ეპისკოპოსის, უღირსეულესი ამბროსის, რომლის მიერაც მოვინათლე, პასუხი ჩემს მიმართ, როდესაც მას მივმართე ამ შეკითხვით[…] დედაჩემი შეწუხებული იყო და არ იცოდა, უნდა ემარხულა შაბათ დღეს, როგორც ჩვენს ქალაქშია მიღებული, თუ უნდა ეჭამა, როგორც მილანის ეკლესიაშია მიღებული, მისი მწუხარების გამო მივმართე ხსენებულ ღვთის კაცს, რომელმაც მომიგო: ‘რა შემიძლია ვასწავლო სხვებს, იმაზე მეტი, რასაც მე თავად ვიქმ? […] როდესაც ვარ აქ [მილანში], შაბათობით არ ვმარხულობ, ხოლო როდესაც ვარ რომში, შაბათობით ვმარხულობ. რომელ ეკლესიაშიც არ უნდა იყოთ, დაიცავით ადგილობრივი წესი, რომ არ იქცეთ დაბრკოლების მიზეზად[2].

ყურადღება მივაქციოთ იმ ფაქტს, რომ მოცემული მონაკვეთის სამივე პროტაგონისტი წმინდანია და სამივე მათგანი თანაბრად აღიარებს სხვა გეორგრაფიულ-კულტურულ არეალში არსებულ განსხვავებულ საეკლესიო ფორმათა ლეგიტიმურობას, ამდენად, როდესაც საკუთარისაგან განსხვავებულ ტრადიციებზე ვსაუბრობთ, უნდა მოვახერხოთ მაქსიმალურად გავთავისუფლდეთ სტერეოტიპებისაგან, ამისთვის კი დასახული საკითხის საფუძვლიანი, აკადემიური შესწავლაა საჭირო, მთელი რიგი გარეშე ფაქტორების გათვალისწინებით. თუმცა ამ ეტაპზე არ გვსურს სტატიაში მოცემულ ორ ძირითად თეზისსა და კვლევის მეთოდოლოგიის დეფექტებზე ვრცლად საუბარი, რადგან შესაძლოა აღქმული იქნეს, როგორც ლათინური და სომხური ეკლესიების აპოლოგია. მხოლოდ ნაშრომის შესავალით შემოვიფარგლებით, რამდენადაც პირველივე გვერდი მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის ლიტურგიული მეცნიერებისადმი სტატიის დამოკიდებულებაზე. ძირითადად სამ პუნქტზე გავამახვილებთ ყურადღებას:

  1.            პირველივე აბზაცში ავტორი თვითწინააღმდეგობრივად აცხადებს, რომ “ევქარისტიული მღვდელმოქმედების წმინდა წეს-განგება, რაც მოციქულთა დროსვე განისაზღვრა და დადგინდა, დღემდე უცვლელია”. სავარაუდოდ ავტორს სურდა ეთქვა, რომ წმ. ევქარისტიის არსი, ეკლესიას დღემდე ისევე ესმის, როგორც მოციქულთა ეპოქაში და დღემდე წმინდა მართლმადიდებელი ეკლესია იმავე რწმენით, იმავე მანდატითა და შეგნებით აღასრულებს წმინდა ევქარისტიას, როგორც ამას იესო ქრისტეს მოწაფეები აღასრულებდნენ. ამ გაგებითა და ევქარისტიის ზედროული, ესქატოლოგიური ბუნების ძალით, ფორმათა ცვალებადობის მიუხედავად, ეკლესიის მიერ ნებისმიერ ეპოქაში აღსრულებული ევქარისტია, იგივე არის იესო ქრისტეს აღსრულებული ევქარისტიისა. თუმცა ავტორი “წეს-განგებაზე” საუბრობს, ეს კი გაიგება როგორც ფორმათა (ტექსტები, ჟესტები, ინსტრუმენტები) იგივეობრიობა, რაც ისტორიულ სიმართლეს არ შეესაბამება, საკმარისია ვიფიქროთ თავად პოსტაპოსტოლური ეპოქის ლიტურგიულ მოწმობათა დიდ სხვაობრიობაზე, რომ მსგავსი დებულება აბსოლუტურად გაუმართლებელი აღმოჩნდეს[3].
  2.            მეორე აბზაცი პირველ აბზაცთან თვითწინააღმდეგობრივი განცხადებით იწყება: “მოგვიანებით სხვადასხვა ადგილობრივი ეკლესიის ღვთისმსახურებაში გაჩნდა მეტ-ნაკლებად განსხვავებული ტრადიციები” თუმცა, სამწუხაროდ, არც მოცემული აბზაცის აზრი შეესაბამება მეცნიერულ მოცემულობას. რობერტ ტაფტმა სწორედ შენიშნა სხვაობა XIX და XX საუკუნის მიდგომებს შორის: “XX საუკუნემდე განსხვავებული ლიტურგიული წესების შესახებ არსებულ თეორიებში დომინირებდა აზრი ე.წ. ‘რიტუალების დივერსიფიკაციაზე’, გერმანელი მკვლევარის, ფერდინანდ პრობსტის მიერ ფორმულირებული. ამ თეორიის თანახმად დასაწყისში არსებობდა საერთო სამოციქულო ლიტურგია, რომელიც ეტაპობრივად გადაიზარდა სხვადასხვა წესის ლიტურგიებში. […] ანტონ ბაუმშტარკმა კი დაამტკიცა, რომ პირველი სამი საუკუნის განმავლობაში ქრისტიანობა იცნობდა ადგილობრივი ლიტურგიების დიდ სიმრავლეს. […] საეკლესიო ადმინისტრაციული ერთეულების, შემდგომში საპატრიარქოების, განვითარებასთან ერთად კი ქრისტიანობა განიცდიდა რიტუალთა უნიფიკაციის მუდმივად მზარდ პროცესს, არსებული საეკლესიო ადმინისტრაციების საზღვრებში[4], და მართლაც, ანტონ ბაუმშტარკის ფუნდამენტურ ნაშრომში “კომპარატიული ლიტურგია” წარმოდგენილი სამი კანონიდან, რომელნიც ლიტურგიული კვლევის პრინციპულ მეთოდებს წარმოადგენენ თანამედროვე მეცნიერისთვის, პირველივე სწორედ ამ კანონზომიერებას ამტკიცებს: რიტუალები ადგილობრივი თემებიდან ნელ-ნელა უნიფიცირდებიან ცენტრისკენ და არა პირიქით[5]. ალბათ ნიშნეულია, რომ პირველივე ბიბლიოგრაფიული ერთეული, რომელსაც სტატიის ავტორი ეყრდნობა, სწორედ XIX საუკუნეში, 1855 წელსაა გამოცემული, კიევის აკადემიის ნაკლებად ცნობილი პროფესორის, ივანე ბობროვნიცკის მიერ.
  3.           მომდევნო აბზაციც ისტორიულ რეალობასთან შეუსაბამო მტკიცებით იწყება: “IV საუკუნიდან ბიზანტიის ეკლესიაში და მართლმადიდებლურ აღმოსავლეთში ერთიანი სახის ღვთისმსახურება მკვიდრდება…” ცალკე კვლევის საგანია რას გულისხმობს ავტორი, როდესაც IV საუკუნესთან მიმართებაში იყენებს ისეთ მყიფე დეფინიციებს, როგორიცაა “ბიზანტიის ეკლესია” და “მართლმადიდებლური აღმოსავლეთი”, მაგრამ რასაც არ უნდა გულისხმობდეს, მოცემული მტკიცებაც რომ არ შეესაბამება ისტორიულ სიმართლეს, ამის მაგალითად ისიც კმარა, რომ ვიდრე XI საუკუნემდე საქართველოში აღსრულებული ლიტურგია და კონსტანტინოპოლში აღსრულებული ლიტურგია არათუ ერთიანნი იყვნენ, არამედ განსხვავებულ ლიტურგიული ოჯახებს წამოადგენდნენ: კონსტანტინეპოლში დასავლურ-ანტიოქიურ მოდელზე ყალიბდებოდა ბიზანტიური ოჯახი, საქართველო კი ვიდრე XI საუკუნის ბიზანტინიზაციამდე, რჩებოდა იერუსალიმურ ლიტურგიულ ოჯახში[6].

როგორც უკვე ვთქვით, ჩვენი პუბლიკაციის მიზანი დასახელებული სტატიის შესავლისათვის სამი ფუნდამენტური შენიშვნის დართვა იყო. ვფიქრობთ მოცემული შენიშვნების წყალობით მკითხველს გარკვეული წარმოდგენა შეექმნება სტატიაში გამოთქმულ ზოგიერთ გაუმყარებელ დებულებაზე, მეორეს მხრივ ისიც არ უნდა დავივიწყოთ, რომ შეცდომებისგან დაზღვეულნი არავინ ვართ, მითუმეტეს კვლევისთვის საჭირო ინსტრუმენტების არარსებობის პირობებში.

 

[1] იხ. სუარიშვილი, ლ., ევქარისტიული ცთომილებანი ლათინთა და სომეხთა ეკლესიებში, ჟურნ. თბილისის სასულიერო აკადემიის საღვთისმეტყველო-სამეცნიერო შრომები, 7 (2017), გვ. 485-497.

[2] Aurelius Augustinus Hipponensis, Epistola 36 (14:32), In CSEL 34 (1), Wien 1895, 61-62.

[3] იხ. Siniscalo, P., L’eucaristia nei padri apostolici, In Dizionario di Spiritualità Biblio-Patristica, L’Eucaristia nei Padri della Chiesa, Vol 20, Roma 1998, გვ. 12-61.

[4] Taft, R.F., The Byzantine Rite, A Short History, Collegeville 1992, გვ. 24-25.

[5] Baumstark, A., Litutgie comparée, Chevetogne 1934, გვ. 16-32.

[6] Tarchnišvili, M., Georgia, In Enciclopedia Cattolica VI, Città del Vaticano 1951, გვ. 74, (= თარხნიშვილი, მ., წერილები, თბილისი 1994, გვ. 241).

 

ღვთის აღსარების კრიზისი აღსარების საიდუმლოში

jesu-gegenwart

ავტორი: იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

ეკლესიაში სინანულის საიდუმლოს ხშირად „აღსარება“ ეწოდება, ეს სიტყვა ბიზანტიურ ლიტურგიკულ ტრადიციაში ზმნა ἐξομολογέω-დან (ვაღიარებ) მოდის და გვახსენებს 135-ე ფსალმუნის პირველივე მუხლს: Εξομολογείσθε τω Κυρίω, ότιαγαθός, ότι εις τον αιώνα τοέλεος αυτού (აუარებდით უფალსა, რამეთუ კეთილ, რამეთუ უკუნისადე არსწყალობა მისი), თუმცა თანამედროვე ქართულ თარგმანებში ებრაული ზმნა yadáh  ხშირად თარგმნილია როგორც „ადიდეთ“, მაგრამ  სეპტუაგინტაში[1] (Εξομολογείσθε), ისევე როგორც ვულგატაში[2] (Confitemini), ზმნა თარგმნილია ქართულში „აღსარების“ საპირწონე ზმნებით, ამრიგად ფსალმუნის ეს მუხლი არის არა ღვთის დიდება (δόξα, gloriæ) არამედ არის „ღვთის აღსარება“.

რა კავშირია ორ ἐξομολογέια-ს, ორ „აღსარებას“ შორის? ანუ რა კავშირია ღვთისა და ცოდვათა აღსარებას შორის?

Read more »

კიევის საპატრიარქოს დელეგაცია ფანარში

politics-religion-e12892473528862017 წლის 12 იანვარს სტამბულში, მსოფლიო საპატრიარქოს რეზიდენციაში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდნენ ჯერ არაღიარებული კიევის საპატრიარქოს იერარქები. დელეგაციის ხელმძღვანელს, პერიასლავ-ხმელიცის მიტროპოლიტი ეპიფანეს თან ახლდნენ დელეგაციის წევრები: ლვოვის მიტროპოლიტი დიმიტრი და ჩერნიგოვის მთავარეპისკოპოსი ევსტათი.

მსოფლიო საპატრიარქოს მხრიდან დელეგაცია მიიღეს უკრაინის საკითხზე შექმნილი სინოდალური კომისიის წევრებმა, წმ. სინოდის გენერალურმა მდივანმა მიტროპოლიტმა ბართლომემ და გალიის მიტროპოლიტმა ემანუელმა.

გულთბილი მისალმების შემდეგ, უკრაინულმა მხარემ გულისტკივილი გამოთქვა მოსკოვის საპატრიარქოს მხრიდან მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა და დიდი კრების საბოტაჟის მცდელობის გამო და აღნიშნა, რომ უკრაინის ავტოკეფალური ეკლესია წმინდა და დიდი კრების დოკუმენტებს სცნობს, რის დასტურადაც  უკრაინელმა დელეგატებმა მასპინძლებს საჩუქრად გადასცეს კიევის საპატრიარქოს 2017 წლის ოფიცილური საეკლესიო კალენდარი, რომელშიც კრების ყველა დოკუმენტია შესული.

სტუმრებმა იმედი გამოთქვეს, რომ კონსტანტინოპოლის საყდარი, როგორც მსოფლიო საპატრიარქო და უკრაინის დედა ეკლესია რაც შეიძლება სწრაფად გადაწყვეტს უკრაინის ეკლესიაში განხეთქილების საკითხს. თავის მხრივ მიტროპოლიტებმა ბართლომემ და ემანუელმა ხაზი გაუსვეს, რომ საკითხი ძალიან კომპლექსურია, მსოფლიო საპატრიარქოს სინოდალური კომისია მთელი დატვირთვით მუშაობს და საპატრიარქოს ნება არის საეკლესიო კონფლიქტის უმტკივნეულოდ მოგვარება.

დასასრულს მასპინძლებმა უკრაინელ დელეგატებს აღუთქვეს, რომ შეხვედრის დეტალებს მოახსენებენ მის ყოვლადუწმინდესობას, მსოფლიო პატრიარქ ბართლომესა და  კონსტანტინოპოლის წმ. სინოდს.

წყარო