ლიტურგიკა

ღვთისმშობლის უძველესი ჰიმნი

04/12/2015
By

image002 ავტორი: იეროდიაკონი ლეონიდე ებრალიძე

431 წელს ეფესოს მსოფლიო კრებაზე მიღებული მარიოლოგიური დოგმა, რომლის მიხედვითაც ეკლესია თაყვანს სცემს ღვთისმშობელს (Θεοτόκος), იყო ეკლესიის რეაქცია არა მხოლოდ ქრისტოლოგიურ ერესზე, არამედ იმ უძველესი ლიტურგიული ტრადიციის უარყოფით გამოწვეული აღშფოთებაც, რომელიც  ქრისტიანობის არსებობის პირველივე საუკუნეებში იღებს სათავეს…

1917 წელს მანჩესტერში,  John Rylands ბიბლიოთეკაში აღმოაჩინეს ეგვიპტური პაპირუსი, რომელიც 1938 წელს პირველად გამოქვეყნდა.

Read more »

სომეხ-მონოფიზიტთა მიღების შესახებ

30/11/2015
By

 

55366c8bec.images.new_photo.sazogadoeba.eklesia.qobairis-monasteriსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წიაღში სომეხ- მონოფიზიტთა მიღების შესახებ
სომხურ-ქალკედონური და სომხურ-მონოფიზიტური ისტორიოგრაფიის მიხედვით

ავტორი: იოანე კაზარიანი

სომხების (მონოფიზიტი აღმსარებლობის) მიღება  საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წიაღში თანამედროვე საზოგადოებისთვის აქტუალური საკითხია. როგორც ცნობილია,განსხვავებით,სხვა ადგილობრივი, ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიებისაგან,რომლებიც ქალკედონურ ტრადიციას მიყვებიან, ქართული ეკლესია მართლმადიდებლობაში სომეხთა მიღებისას  იყენებს ადგილობრივ წესს – მათ ხელახალ ნათლობას; მაშინ როცა უმრავლესობა  ადგილობრივი ეკლესიებისა,რომლებიც ქალკედონურ ტრადიციას ემხრობიან, სომეხ-მონოფიზიტებს  მართლმადიდებლობაში იღებენ ან  მირონცხებით, ან გადაყავათ ისინი სინანულის საიდუმლოს აღსრულების მეშვეობით, რითაც უმსუბუქებენ მათ გადასვლას მართლმადიდებლურ წიაღში. რატომ უმსუბუქებენ? სომეხთა მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის,მართლმადიდებლობაში გადასვლა როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს,წარმოადგენს ერთგვარ ფსიქოლოგიურ წინააღმდეგობას. სომხებმა, რომლებმაც უკვე გაიარეს ნათლისღების საიდუმლო სომხურ სამოციქულო ეკლესიაში და ისურვეს მართლმადიდებლურ წიაღში გადმოსვლა,სამართლიანად ჩათვალეს თავი, უკვე მონათლულად სახელითა მამისა და ძისა და სულისა წმიდისა. გადანათვლა მათ გარკვეულ წილად უქმნის ფსიქოლოგიური ხასიათის სიძნელეს.

Read more »

„დიაკონნი – სიტკბოებანი იგი ჩემნი“

30/09/2014
By

Oi8vdXBsb2FkLndpa2ltZWRpYS5vcmcvd2lraXBlZGlhL2NvbW1vbnMvMi8yYy9TYWludF9TdGVwaGVuXzExY2VudC5qcGc=&f=frameავტორი:  ბექა ებრალიძე

I

დიაკონი (ბერძ. – მსახური) ეკლესიის მღვდელმსახურთა პირველი საფეხურია, პრესვიტერობისა (მღვდლობის, ანუ ხუცესობის) და ეპისკოპოსობის წინ.

დიაკონთა მსახურება მოციქულთა დროიდან იღებს სათავეს. როდესაც საუბარი ეხება დიაკვნობის მსახურების წარმომავლობას, პირველ რიგში მიგვითითებენ ხოლმე საქმე მოციქულთას მე-6 თავზე, სადაც შვიდეულის გამორჩევა და ხელდასხმაა მოთხრობილი: „ხოლო იმ დღეებში, როცა იზრდებოდა მოწაფეთა რიცხვი, ელინისტებს შორის დაიწყო დრტვინვა ებრაელთა წინააღმდეგ, ვინაიდან მათი ქვრივები უგულებელყოფილნი იყვნენ ყოველდღიური მსახურებისას. მაშინ თორმეტმა მოციქულმა მოუწოდა მოწაფეთა სიმრავლეს და თქვა: არ შეგვფერის ზურგი ვაქციოთ ღვთის სიტყვას და ტაბლებს ვემსახუროთ. მაშ, აირჩიეთ, ძმანო, თქვენს შორის შვიდი სარწმუნო, სულით წმიდითა და სიბრძნით აღსავსე კაცი, და მათ მივანდოთ ეს მსახურება. ხოლო ჩვენ ლოცვასა და სიტყვის მსახურებას მივუძღვნათ თავი. მოეწონა ეს სიტყვა მთელ კრებულს და აირჩიეს სტეფანე, რწმენითა და სულით წმიდით აღსავსე კაცი, ფილიპე და პროხორე, ნიკანორი და ტიმონი, პარმენი და ნიკოლაოსი, ანტიოქელი პროზელიტი, რომლებიც წარადგინეს მოციქულთა წინაშე; ილოცეს და ხელი დაადეს მათ“ (საქ.6.1-6). Read more »

“კვეთებულის” ლოცვის შესახებ

exorcismავტორი: დეკანოზი ლევან მექოშვილი

დღეს იშვიათია ადამიანი, რომელიც არ იქნებოდა ინფორმირებული  “კვეთებულის” ლოცვის შესახებ, ან მონაწილეობა არ ჰქონდეს მიღებული მასში. ხოლო უფრო ცოტანი არიან ისინი, ვისაც ესმის ამ ლოცვის “დანიშნულება” და ზუსტი მისამართით მიდიან მის მოსასმენად, ეს სამღვდელო პრაქტიკიდან აშკარად ჩანს.

პირველი საუკუნეების ეკლესიაში სულიწმინდის ნიჭების მატარებელი ქრისტიანი არც თუ ისე ცოტა იყო. ისტორიული წყაროებიდან შემორჩენილია ექსორციზმის (ბოროტი ძალის განგდები) პრაქტიკაც. უკვე  “მოციქულთა განწესებანი” კრძალავს ექსორცისტების დადგინებას (კურთხევას): Read more »

მუსიკალური ინსტრუმენტები ლიტურგიკულ გარდამოცემაში

qnariმუსიკალური ინსტრუმენტების გამოყენება, როგორ აღმოსავლეთის ეკლესიის უძველესი ადგილობრივი ლიტურგიკული გარდამოცემა

ავტორი: იონათანი, არქიეპისკოპოსი ტულჩინისა და ბრაცლავის, ღვთისმეტყველების კანდიდატი, სასულიერო ჟანრის კომპოზიტორი.

რუსული საეკლესიო გალობის იდეოლოგიაში გაბატონებულია მოსაზრება, თითქოს მართლმადიდებლურ ღვთისმსახურებაში ინსტრუმენტების გამოყენება “ნოვაციაა” და ლიტურგიკული  გალობის ინსტრუმენტული თანხლება მხოლოდ დასავლეთის ეკლესიის ტრადიცისათვისაა დამახასიათებელი. Read more »

ნათლობის გადადების პრაქტიკა ადრეულ ქრისტიანულ ეკლესიაში

3473212604_a969bf7430_zდეკანოზი ლევან მათეშვილი

ისტორიის დოქტორი

 

წინამდებარე წერილი ასახავს ნათლობის ადრეული ქრისტიანული ეკლესიის პრაქტიკის ისტორიულ მიმოხილვას. იგი არ ეხება ადამიანის მეორედ შობის მნიშვნელობას და აუცილებლობას, არამედ, მხოლოდ წარმოაჩენს დამკვიდრებულ მანკიერ რეალობას იმ წინააღმდეგობებით აღსავსე ეპოქაში, როდესაც ქრისტიანობა იმკვიდრებს თავს წარმართულ სამყაროში, რაც ნათლობის საიდუმლოსადმი პრაგმატული მიდგომით იყო განპირობებული. აქვე წარმოჩენილია ეკლესიის მამათა პრინციპული პოზიცია და კრიტიკა ამგვარი მიდგომებისადმი.

IV საუკუნეში ფართოდ დაიწყეს ნათლობის განუსაზღვრელი ვადით გადადების წესის ბოროტად გამოყენება. კეთილმსახურ ქრისტიანულ ოჯახებშიც კი ადრეული ნათლობა არ წარმოადგენდა ზოგად წესს [1]. ეკლესიის ზოგიერთი მოძღვარი, საკუთარი გამოცდილების კარნახით, ურჩევდა მონათვლას მას შემდეგ, რაც სიყრმის ვნებები დაცხრებოდა. ასე, მაგალითად, წმ. მაქსიმე ტურელი კათაკმეველი ათი წლის ასაკში გახდა, ხოლო მოინათლა მხოლოდ თვრამეტი (24?) წლის. წმ. იოანე ოქროპირი მოინათლა 23 (25?) წლის, წმ. ბასილი დიდი და რუფინიუსი – 26 წლის, წმ. გრიგოლ ნაზიანზელი – 28 წლის, ნეტარი პავლე ნოლანელი – დაახლოებით 37 წლის ასაკში. ნეტარი ავგუსტინე, რომელიც ჯერ კიდევ სიყრმისას მიიღეს კათაკმეველთა რიგში, მოინათლა ხანგრძლივი სულიერი ძიებისა და ბრძოლის შემდეგ 33 (34?) წლის ასაკში. თუ ვიმსჯელებთ დიდი ეზოების (ატრიუმი) მიხედვით, რომლებსაც ბაზილიკების დასავლეთის კედლებთან საგანგებოდ აშენებდნენ კათაკმეველთათვის, მათი რაოდენობა IV საუკუნისა და V საუკუნის დასაწყისის ტაძრებში უტოლდებოდა მორწმუნეთა რიცხვს.

Read more »

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია და ე. წ. “ახალი სტილი” (შესწორებული იულიუსის კალენდარი)

Cm.Ambrosiავტორი: ისტორიის დოქტორანტი, დეკანოზი ილია ჭიღლაძე

წინამდებარე ნაშრომი ეძღვნება მეტად საინტერესო საკითხს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი ისტორიიდან, კერძოდ კი ჩვენი ეკლესიის შესწორებულ იულიუსის კალენდართან დამოკიდებულებას. როგორც ცნობილია იულიუსის კალენდარმა განიცადა ორი რეფორმა: პირველი რეფორმა ჩატარდა რომის პაპის გრიგორ XIII-ის მიერ XVI საუკუნეში (გრიგორიუსის კალენდარი), ხოლო მეორე რეფორმა (მართლმადიდებლებისათვის კი პირველი) – 1923 წელს, როდესაც შემოღებული იყო სერბი ასტრონომის მილუტინ მილანკოვიჩის მიერ შემოთავაზებული შესწორებული იულიუსის კალენდარი. აღსანიშნავია, რომ ამ უკანასკნელს ხშირად არაზუსტად ”ახალ სტილადაც” მოიხსენებენ და საქართველოს ეკლესიის დოკუმენტებშიც ის ასეთი სახელწოდებით გვხდება ხოლმე, მაშინ როდესაც საუბარია შესწორებულ იულიუსის კალენდარზე. მართლმადიდებელი ეკლესიების დიდი ნაწილი (კერძოდ: კონსტანტინეპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიის, ელადის, კვიპროსის, რუმინეთის, ბულგარეთის, პოლონეთის, ჩეხეთისა და სლოვაკეთის, ამერიკის ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები) ამჟამად იყენებს შესწორებულ იულიუსის კალენდარს. უფრო სწორედ კი, ეს კალენდარი გამოიყენება საეკლესიო უძრავი დღესასწაულების აღნიშვნისათვის, მაშინ როდესაც აღდგომა და მასთან მიბმული მოძრავი დღესასწაულები აღინიშნება იულიუსის ანუ ძველი კალენდრის და ალექსანდრიის პასქალიის გამოყენებით. სხვა ტერმინი რომ ვიხმაროთ, ხსენებული ეკლესიები ”შერეულ სტილზე” არიან. Read more »

ერთი მგალობლის მოსაზრებები დღევანდელი ქართული გალობის შესახებ

ავტორი: თამაზ გაბისონია, მგალობელი,მუსიკოლოგიის დოქტორი და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი

ახლახან საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდმა ქართველი მგალობელი წმინდანები დაადასტურა ღვთის წინაშე ჩვენთვის მეოხთა შორის. გარდა იმისა, რომ ზოგადად საქართველოს მართლმადიდებელ მორწმუნეთათვის ყოველი ახლადაღიარებული წმინდანი სულიერი ცხოვრების ახალი ორიენტირია, ფილიმონ ქორიძე და ძმები კარბელაშვილები, ცოტა ხნისწინ ასევე კანონიზირებულ ექვთიმე აღმსარებელთან ერთად ქართული ტრადიციული საეკლესიო გალობის ღვთივსათნოდ გაწყობისა და ღვთისმსახურებაში დანერგვის შემწეებად მოიაზრებიან.
ისიც უნდა ითქვას, რომ საქართველოს საპატრიარქო ქართულ ტრადიციულ გალობას ბოლო დროს განსაკუთრებით აქტიურად უჭერს მხარს – 2011 წელს მან ქართული გალობის შეწევნისათვის საკმაოდ დიდი თანხა გამოჰყო, რაც ხუთ პროექტს მოხმარდა (ეპარქიებში შერჩეული გუნდების მიერ საჩვენებელი წირვა-ლოცვების ჩატარება; ეპარქიული გუნდების ჩამოყალიბება, თბილისის ტაძართა სამგალობლო გუნდების მოსმენა-კონსულტაციები, ქართული გალობის მუსიკალური ენის მეთოდურ-სამეცნიერო კვლევა და კარბელაანთ კილოს საგალობელთა კრებულის მომზადება). ამ პროექტებზე (სახეცვლილი სახით) და სხვა მსგავს პროექტზე მუშაობა, იმედია შემდგომშიც გაგრძელდება.
ერთი შეხედვით, ქართული გალობა აღორძინებასგანიცდის. შესაძლოა, ეს ასეცაა, მაგრამ – ძალიან ნელი ტემპითა და დაკლაკნილი გზით. ”მაგრამ მე უფრო ლამაზი მინდა” – იტყოდა პოეტი.

Read more »

უძველესი წყარო ორმოცდაათდღიანი მსგეფსის, ანუ ხსნილის შესახებ

(აღდგომიდან სულთმოფენობის ჩათვლით)

‘დიდი სჯულისკანონის’ ძველ ქართულ ხელნაწერებშიდაცულია თარგმანი უაღრესად მნიშვნელოვანი კანონიკური ძეგლისა სათაურით: ‘პარასკევთათვის’ (გამოცემულია კ.კეკელიძის მიერ. იხილეთ ‘ეტიუდები’, IX, გვ.84-122). როგორც სათაურიდანაც ჩანს, ხსენებულ ძეგლში მოციქულთა სამოცდამეცხრე კანონის (აგრეთვე სხვა კანონიკური დადგენილებების) საფუძველზე დასაბუთებულია ოთხშაბათ-პარასკევის მარხვის აუცილებლობა მთელი წლისათვის. ამასთან, მითიტებულია ისიც, თუ როდის არის ეს დღეები (ოთხშაბათი-პარასკევი) ხსნილი, ანუ როდის გვაქვს მსგეფსი. თხზულების ავტორის მიერ მოხმობილი კანონიკური წყაროებიდან განსაკუთრებით საყურადღებოა ერთი უძველესი დოკუმენტი, რაც მოთავსებულია უშუალოდ მოციქულთა კანონის შემდეგ და რაც წარმოადგენს IV საუკუნის მოძღვრის, წმ. ათანასე დიდის განწესებას, მიღებულს ნიკეის პირველი მსოფლიო კრების მიერ (325 წ.). საგულისხმოა, რომ ეს დოკუმენტი დაცული ყოფილა ძალიან ძველ ეტრატის ხელნაწერში. მისი მომძიებელი (ზემოხსენებული კანონიკური თხზულების ავტორი) ხაზგასმით აღნიშნავს:
‘პირველსა კრებასა შინა დიდისა ათანასისგან დადებულისა განწესებისაგან, რომელი ვპოვე ფრიად ძუელსა შინა მრგუალსა ეტრატისა წიგნსა’ (გვ.88). Read more »

ანჩისხატის ტაძრის საეკლესიო კითხვის წესი

ქართულ საეკლესიო კითხვის წესს თავისი ფესვები, ტრადიცია და ისტორია გააჩნია. მისი კილო ისეთივე უნიკალურია, როგორც ქართული მრავალხმიანი გალობისა. დღეს ჩვენს ტაძრებში საკითხავთა კითხვის წესს თითქმის საერთოდ არ ექცევა ყურადღება ან ხშირად ბერძნული ან რუსული სტილით ხდება საკითავების წაკითხვა. საბედნიეროდ ამ მიმართულებით არ შეწყვეტილა სამეცნიერო კვლებები, რომლის ერთ-ერთი მოთავე გახლავთ მამა დავითის ტაძრის მგალობელ-მედავითნე და ქართული გალობის დიდი ქომაგი – მალხაზ ერქვანიძე. მისი თაოსნობით მოხერხდა ჩაწერილიყო აუდიო დისკი, სადაც თავმოყრილია როგორც სახარების, ასევე სამოციქულოს და ფსალმუნთა კითხვის მაგალითები. გთავაზობთ ამ აუდიო დისკზე დართულ წინასიტყვაობას, სადაც განხილულია აღნიშნული საკითხის პრობლემატიკა და სირთულეები.
Read more »