მრწამს…საუბრები ნიკეა-კონსტანტინოპოლის სარწმუნოების სიმბოლოს შესახებ

20/12/2020
By

 დეკანოზი ალექსანდრე მენი             

 მრწამს… საუბრები ნიკეაკონსტანტინპოლის სარწმუნოების სიმბოლოს შესახებ

საუბარი პირველი

 

ტექსტის მოწოდებისათვის მადლობას ვუხდით თამარ კოტრიკაძეს და გამოქვეყნების უფლებისათვის – “კავკასიურ სახლს”.                                       

 ალექსანდრე მენი. „სიცოცხლის, სიკვდილისა და რწმენის სიმბოლოს შესახებ“. თარგმნა თამარ კოტრიკაძემ. თბ., 2019 წ. გვ. 21-50

 

თუკი თითოეული თქვენგანი შევა რომელიმე ქრისტიანულ მართლმადიდებლურ ტაძარში და წირვას დაესწრება, შეიძლება შენიშნოს, რომ გარკვეულ მომენტში გუნდი გალობას წყვეტს და მთელი ხალხი გალობს. ეს უძველესი ტრადიცია შედარებით მოკლე ხნის წინათ, რევოლუციის პირველ წლებში, პატრიარქ ტიხონის ინიციატივით იქნა აღდგენილი. ეს ინიციატივა შემთხვევითი არ ყოფილა: ლიტურგიის ამ მომენტში ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სარწმუნოების სიმბოლო სრულდება საეკლესიო მოღვაწის ჩანაფიქრის თანახმად, ეს სიტყვები ადამიანთა მეხსიერებას სამუდამოდ უნდა შერჩენოდა იმ შემთხვევისათვის, თუკი ისინი ყოველგვარი სულიერი საზრდოს, თვით ნაბეჭდი ტექსტის გარეშეც  აღმოჩნდებოდნენ. ეს სიმბოლო ქრისტიანული ეკლესიისათვის გამორჩეულად მნიშვნელოვანია;

თითოეულმა ქრისტიანმა ის ზეპირად უნდა იცოდეს და ზედმიწევნით ესმოდეს მისი აზრი. ამიტომაც იმ ადამიანებისათვის, ვისაც სურს მოინათლოს, მათთვის, ვინც ბავშვობაში მოინათლა, მაგრამ ეკლესიის წევრი არ გამხდარა, მათთვის, ვინც ეცნობა ქრისტიანული რწმენის საფუძვლებს, სურს, იცოდეს მსოფლიო ევროპული და რუსული კულტურის ის საფუძვლები, რასაც ქრისტიანობა შეიცავს, ყოვლად აუცილებელია ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სიმბოლოს ძირითადი პუნქტებისა და არსის ცოდნა. ამ ფუნდამენტური სიმბოლოს ცოდნა ასევე აუცილებელია ისტორიკოსებისათვის, ლიტერატურისა და ხელოვნების მკვლევრებისათვის, მწერლებისათვის, პოეტებისთვის, სხვადასხვა შემოქმედებითი პროფესიის წარმომადგენელთათვის, ვინც ჰუმანიტარული მეცნიერების სხვადასხვა დარგში მუშაობს. ამიტომ, მისი საზრისის მოკლედ გადმოცემისას, ყველა მათგანს გავითვალისწინებ: მათაც, ვინც ნათლობისათვის ემზადება, მათაც, ვინც მონათლულია და მათაც, ვისაც უბრალოდ სურს, ამ მოვლენას კულტურული ადამიანის თვალით შეხედოს. თავს არაფერს გახვევთ: ეკლესიისათვის აგიტაციის იდეა უცხოა – ჩვენ უბრალოდ ვმოწმობთ.

პირველყოვლისა, რას ნიშნავს სიტყვასიტყვით ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სარწმუნოების სიმბოლო? ნიკეა მცირე აზიის ძველი ქალაქია, სადაც 325 წელს, იმპერატორ კონსტანტინე დიდის მმართველობის ხანაში უმნიშვნელოვანესი სულიერი და საორგანიზაციო პრობლემების გადასაჭრელად სრულიად იმპერიის ქრისტიანული ეკლესიის ეპისკოპოსთა კრება მოეწყო. მას მსოფლიო კრება ეწოდა და ის პირველი იყო მსგავს კრებათა შორის. მსოფლიო, „ეკუმენა“ იმხანად რომის იმპერიის სინონიმი გახლდათ. Собор – კრება, საკრებულო, ტაძარი – უძველესი საეკლესიო სლავური სიტყვაა, რომელიც ადამიანების, ეკლესიის წარმომადგენლების შეკრებას ნიშნავს.

რამდენიმე წელიწადი იყო გასული მას შემდეგ, რაც კონსტანტინე დიდმა თავის იმპერიაში რჯულის თავისუფლება დააკანონა და სწორედ 325 წლის ამ I მსოფლიო კრებაზე მოკლედ იქნა ჩამოყალიბებული ქრისტიანული რწმენის აღმსარებლობა, რაც ადამიანს უნდა წარმოეთქვა ეკლესიაში გაწევრიანებისას, იმ რიტუალის აღსრულებისას, რომელიც წინ უძღვის ნათლობას. ამ რიტუალს კათაკმევა ეწოდება და მის დროს ახლადმოქცეული, რომელსაც უკვე გააცნეს რწმენის საფუძვლები, გამოთქვამს არა მხოლოდ თავის სურვილს, არამედ შეგნებულ სწრაფვასაც, შეუდგეს იმ გზას, საითაც ქრისტე გვიხმობს.

ნახევარი საუკუნის შემდეგ, 381 წლის II მსოფლიო კრებაზე კონსტანტინეპოლში სარწმუნეობის სიმბოლო რამდენიმე პუნქტით შეივსო. ამიტომაც მას საბოლოოდ ეწოდა ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სარწმუნოების სიმბოლო (რუსულად Никео-Царьградский, რადგანაც ძველ რუსეთში კონსტანტინეპოლს ეწოდებოდა Царьград).

რატომ  სიმბოლო? „სიმბოლო“ ძალზე ტევადი და პოლისემანტიკური სიტყვაა. სიმბოლო ნიშანია, რომელიც მის მიღმა არსებულ ერთგვარ სინამდვილეზე მიგვითითებს (ამაზე იყო აგებული მთელი ლიტერატურულ-ფილოსოფიური მიმდინარეობა – სიმბოლიზმი). ბოლოს და ბოლოს, ჩვენი ენაც, ჩვენი ხელოვნებაც და ბევრი ისეთი რამეც, რითაც კაცობრიობის ცივილიზაცია და სულიერი კულტურაა აღბეჭდილი, სიმბოლოთა გარეშე წარმოუდგენელია.

ჩამოთვლას არ მოვუნდები, თუმცა თქვენ ყურადღებას ერთ რამეზე გავამახვილებ. რომ აღარაფერი ვთქვათ ემბლემებსა თუ ყველა სახის პირობით ნიშნებზე, თავისთავად საოცარი რამაა თვით სიტყვა „სიტყვა“. ეს ის სიგნალია, რომელსაც ერთი სული მეორეს გადასცემს. ცხოველები ერთი მეორეს მარტივ სიგნალებს აძლევენ: საფრთხე, მოხმობა, გაფრთხილება, ფაქტის დადასტურება, ვთქვათ: ადგილი დაკავებულია, აქ ჩემი ბუნაგია. ასეთია ცხოველთა სამყაროს სიგნალები (მათ შეიძლება „სიმბოლოებიც“ ვუწოდოთ, ოღონდაც ბრჭყალებში).

ადამიანური სომბოლოები სხვაგვარია. ისინი ცალკეულ კუნძულებს – სულებს – შორის იდუმალ კავშირს უზრუნველყოფენ. რადგან თითოეული სული თავის საგანგებო სამყაროში ცხოვრობს. შემთხვევით როდი თქვა ტიუტჩევმა[1]: „Мысль изреченная есть ложь“ – „გამოთქმული აზრი სიცრუეა“. ადვილი წარმოსაგენია, რაოდენ რთულია წრფელი და ღრმა განცდის გადმოცემა. სამყაროს იდუმალების, სიყვარულის, სიცოცხლის სისრულის თუ სასოწარკვეთილების განცდები ხშირად სიტყვებში ვერ თავსდება. მაგრამ მსურს, თქვენი ყურადღება ერთ აღსანიშნავ რამეზე შევაჩერო: როდესაც ფეოდორ ივანოვიჩ ტიუტჩევმა თქვა: „აზრი გამოთქმული სიცრუეა“ – მან ხომ მაინც გამოთქვა ეს აზრი, თანაც მშვენიერი პოეზიის ფორმით.

რაოდენ არასრულყოფილიც არ უნდა იყოს ჩვენი ენა, რა მიუწვდომელიც არ უნდა იყოს მისთვის ყოფიერების იდუმალი პლასტები, ენა მაინც გვჭირდება. აი, ელემენტარული მაგალითი. როდესაც ერთი ადამიანი ამბობს, რომ მეორე ადამიანი უყვარს, ამ უძველეს სიტყვებში თითოეული ჩვენგანი რაღაც საკუთარს, განუმეორებელს დებს, მაგრამ მაინც იმავე სიტყვებს წარმოთქვამს, რასაც მისი მამა-პაპა თუ უშორესი წინაპრები მიმართავდნენ. როგორც ჩანს, ეს სიტყვები ყოველ ჯერზე ამოქმედდება ხოლმე მაშინ, როდესაც მათ უკან გარკვეული სულიერი და გონისმიერი სინამდვილე დგას.

მაშ, ასე: ნებისმიერი სიტყვა სიმბოლოა. მაგრამ სიმბოლოები ჩვენთვის სწორედ იქაა უმნიშვნელოვანესი, სადაც გამოუთქმელის სინამდვილეს ვაწყდებით, იმ სინამდვილეს, რომელიც იოლად გადმოსაცემი მოვლენებისა და ფაქტების ფარგლებს სცილდება. მუსიკა იმისათვის არსებობს, რათა ეს განცდები თავისებურად გადმოგვცეს. ასევეა პოეზიაც. მაგრამ საყურადღებო ისაა, რომ ჭეშმარიტი პოეზია, თუკი ის დიადის, იდუმალის, სულიერისა და ღვთაებრივის შესახებ გვესაუბრება, თავის მიზანს მხოლოდ მაშინ აღწევს, როდესაც ირიბად, მინიშნებებით ლაპარაკობს.

ვინც მეტ-ნაკლებად იცნობს პოეზიას, ალბათ, დამეთანხმება, რომ როცაკი პოეტი, თუნდაც დიდი, ცდილობს, პირდაპირ ისაუბროს იმაზე, რაც ჩვენ დონეს აღემატება, მას საამისოდ ძალა არ შესწევს. ამასთან დაკავშირებით მუდამ მაგონდება დანტეს „ღვთაებრივი კომედიის“ ფინალური სტროფები. მთელი ქვეყნიერების აღწერის შემდეგ ის სამყაროს მარადიული ძრავის, სამყაროს პირველმიზეზის, შემოქმედის საიდუმლოს უახლოვდება, ცდილობს მოიცვას, ჩასწვდეს, მაგრამ ამბობს, სულის აღმაფრენა დამეშრიტაო. მისი გენია უძლური აღმოჩნდა. ამიტომაც ყველაზე მისაღები აქ სიმბოლური სასულიერო პოეზიაა, რომელიც მინიშნებებით გვესაუბრება, სულიდან სულამდე ოდნავ სიგნალს აწვდენს, რათა გამგებმა გაიგოს, ხოლო ვინც ვერ გაიგო, გზა აუქციოს.

სხვათა შორის, ხატწერაც ამავე კანონებს ემყარება. ის სულაც არ ცდილობს ამა თუ იმ საგნობრიობის ადექვატურ ასახვას. ხატი სიმბოლოთა ერთობლიობაა. გაიხსენეთ ტრეტიაკოვის გალერეაში დაცული ილია წინასწარეტყველის ნოვგოროდული ხატი, მისი სისხლისფერი ფონი: ეს დაძაბული ფერი – ქარიშხლის, ქუხილის, იმ ცეცხლის სიმბოლო, შიგნიდან რომ წვავს წინასწარმეტყველს. ახლა კი გაიხსენეთ ღირსი ანდრია რუბლოვის „სამების“ რბილი, მდოვრე კონტურები, ის იდუმალი წრე, რომელიც შეიძლება ამ სამი ფიგურის გარშემო მოიხაზოს. ეს სიმბოლოებია. ხატმწერი სულაც არ ლამობს, შეუცნობელი ღმერთი ასახოს; ბიბლიაში ეს აკრძალული იყო, რადგან ღვთიური მარადისობა ყოველივე მიწიერს აბსოლუტურად აღემატება.

და აი, ჭეშმარიტი ხელოვანი სიმბოლოს გვაწვდის. რა არის გამოსახული რუბლოვის ხატზე? ხორცშესხმული სიყვარული, სამთა მდუმარე საუბარი. ერთურთთან უხილავი ძაფებით ნაქსოვი სიყვარულის ველი აკავშირებთ. ერთი მეორეს გვანან და, ამავე დროს, განსხვავებულნი არიან. მათ უანგარო სიყვარულის საიდუმლო აერთიანებთ. სუფრაზე სამსხვერპლო ცხოველის ხორცით დამზადებული კერძი მარადისობისადმი შეწირულ მსხვერპლს გულისხმობს, რომელსაც ღმერთი გაიღებს, რათა ქვეყნიერება თავისთან მიიახლოვოს და იხსნას.

მოგვიანებით, სულიერი და მხატვრული გემოვნების დაცემის ეპოქაში ეგრეთ წოდებული ახალი აღთქმის სამების გამოსახვა დაიწყეს, სადაც ღვთაების ერთი ჰიპოსტასი მოხუცად წარმოგვიდგებოდა, მეორე იესო ქრიტეს სახით (ისე, როგორც ის განკაცდა), მესამე კი – მტრედის სახით. ეს უკვე აღარ არის სიმბოლური გამოსახულება. ეს რეალისტური გამოსახვის უკიდურესად ხელმოცარული მცდელობაა.

უძველესი ლიტერატურა, ბიბლიის უძველესი საკრალური სიბრძნე და საეკლესიო დოგმები სიმბოლიზმის პრინციპებზეა აგებული. ეს ის ნიშნებია, ადამიანებს იმ უზენაეს სინამდვილეზე რომ მიუთითებენ, მათში მთელი თავისი პარადოქსულობით რომ გაცხადდა.

ზოგჯერ ისმის კითხვა: რატომაა ღმერთი ერთარსი და სამსახოვანი. განა უფრო ადვილი არ იქნება, უბრალოდ ვთქვათ, რომ ის ერთარსია? ლოგიკურად თუ ვიმსჯელებთ, ალბათ ასეცაა. მაგრამ ქრისტიანობის სულიერი გამოცდილება სხვაგვარი გახლდათ, მას განსჯით ლოგიკაზე უარის თქმა და ანტინომიური, პარადოქსური თუ დიალექტიკური – როგორც გენებოთ – დოგმატის შექმნა მოუწია.

ასევე მოხდა ქრისტეს დოგმატის შემთხვევაშიც. ვინ არის ის? ადამიანი? დიახ, პასუხობს ეკლესია, ჭეშმარიტი ადამიანია. ესე იგი, ღმერთი არ ყოფილა? არა, ბრძანებს ეკლესია, ის ჭეშმარიტი ღმერთია. პარადოქსი, წინააღმდეგობა? უფრო მარტივი იქნება ერთ-ერთი მტკიცების ჩამოშორება, რათა ყველაფერი ლოგიკურად შეერწყას ერთი მეორეს. მაგრამ არა. სინამდვილეში უზენაესი სინამდვილე ზელოგიკურ საიდუმლოდ გაცხადდა. და სხვა გზა არ გვაქვს: ის სწორედ იმ პარადოქსული სახით უნდა მივიღოთ, როგორც გაცხადდა.

ქვეყნიერების კანონების წვდომიას ადამიანმა თანდათან დაასკვნა, რომ ბუნება თავისი სტრუქტურის სიღრმეში ასევე პარადოქსებზეა აგებული. ავიღოთ ქრესტომათიული მაგალითი.

ანრი ბერგსონი[2] ამბობდა, რომ ჩვენი ელემენტარული ლოგიკა მყარი სხეულების, ანუ რაღაც უმარტივეს მიმართებათა ლოგიკაა. არადა, მაგალითისათვის, ფიზიკა იმდენ პარადოქსს იცნობს, რომ ჩვენი გონება მათ წინაშე თითქოს ადგილზე ქვავდება. ვიცით, რომ არსებობს მათემატიკის სხვა სისტემებიც. მარტივი გონებითი ლოგიკის თვალსაზრისით პარალელური წრფეები არასოდეს გადაიკვეთება, არაევკლიდესეული გეომეტრიის თვალსაზრისით კი გადაიკვეთება; ლოგიკურად ესა თუ ის მოვლენა ან უსასრულოა, ან სასრული, ფიზიკაში კი ნაწილაკები ამავდროულად უწყვეტი ტალღებიცაა.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ადამიანის აზროვნებას არ ძალუძს, მთლიანად მოიცვას სინამდვილე. ამიტომაც ფიზიკოსებმა შექმნეს ეგრეთ წოდებული დამატებითობის პრინციპი. ეს ძალზე მნიშვნელოვანი სამეცნიერო პრინციპია. თუმცა ის ზედმიწევნით შეესაბამება დოგმატიკასაც, მეტიც – დამატებითობის პრინციპი საეკლესიო დოგმატებში იმაზე ბევრად უფრო ადრე გამოიყენებოდა, ვიდრე ნილს ბორი და სხვები მას მეცნიერებაში შემოიტანდნენ. ეს პრინციპი იმაში მდგომარეობს, რომ სინამდვილის მნიშვნელოვანი და ფუძემდებლური მოვლენები მხოლოდ პარადოქსული ტერმინებით შეიძლება აღვწეროთ; ამ ტერმინების მაერთიანებელი ინტეგრალური აღწერის მოძებნა შეუძლებელია – ის არ არსებობს.

XX საუკუნის ერთ-ერთი გამოჩენილი ქრისტიანი მოაზროვნე მამა პავლე ფლორენსკი ამბობდა, რომ სრულყოფილი ჭეშმარიტება ზეციდან მიწაზე დაშვებისას თითქოს ცალკეულ ნაწილებად იმსხვრევა და ჩვენ მას ამგვარი დამსხვრეული სახით ვხედავთ. ჯერ კიდევ ჰეგელი[3] აღნიშნავდა, რომ ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სარწმუნოების სიმბოლო გონებაჭვრეტითი ფორმით როდია ჩამოყალიბებული, ანუ ეს არც ფილოსოფიური სისტემაა, არც საღვთისეტყველო – ეს სახეებისა თუ ხატების ჯაჭვია. ვიტყოდი, მხატვრული, ძალზე ტევადი ხატებისა, რომლებიც ამ სიტყვების მიღმა მდგომ უზენაეს სინამდვილეზე მიგვანიშნებს.

პირველი სიტყვა, რომელსაც ადამიანი სარწმუნოების სიმბოლოს კითხვისას წარმოთქვამს, ესაა სიტყვა „მრწამს“. ხშირად ეს სიტყვა უარყოფით კონტექსტში გამოიყენება, მაგალითად, „ბრმა რწმენა“. ჩვენთვის ამგვარი განსაზღვრება სრულიად მიუღებელია. რწმენა ბრმა კი არა, პირიქით, ნათელმხილველია. შეცნობის ესა თუ ის სახესხვაობა განსაზღვრულ მიდგომას მოითხოვს.

როგორც ამბობდა რუსი ფილოსოფოსი ივანე ილინი[4], XX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი მეტაფიზიკოსი, აუცილებელია „სწორი აქტის“ აღსრულება (ასეთი გამოთქმა სჩვეოდა). მისი თქმით, თუკი ადამიანს სურათის ნახვა სურს, საამისოდ თვალები უნდა ჰქონდეს – უსინათლო ან თვალახვეული ადამიანი სურათს ვერ დაინახავს. თუკი ბეთჰოვენის სიმფონიის მოსმენა გსურს, ამისათვის ყურები და სმენაა აუცილებელი. თუკი ნებისმიერი საგნის, უმცირესი ობიექტის შესწავლა გსურს, საამისოდ მიკოროსკოპი და სხვა მოწყობილობები დაგჭირდება; შორი ობიექტებისათვის – რადიოტელესკოპი და სხვა.

უზენაესი, გონითი სინამდვილის წვდომის ინსტრუმენტად ჩვენივე გონი გვევლინება. და როდესაც ადამიანები ამბობენ, რომ აუცილებლად სურთ, „ღმერთს ხელით შეეხონ“, გვიჩვენეთ, სად არისო, – აქ უკვე თავისთავად ერთგვარ შეუსაბამობას ვაწყდებით: ამქვეყნად უმნიშვნელოვანეს რამეებს ხომ ხელით ვერ შევეხებით. მიჩვენეთ ადამიანი, რომელიც ოდესმე ხელით შეხებია სინდისს, სიყვარულს, შთაგონებას, სიბრძნეს. ის, რაც ადამიანს ადამიანად აქცევს, რაც ჩვენი ყოფიერების მთავარ თავისებურებას წარმოადგენს, ისეთ რამეებზეა დამყარებული, რასაც ხელით ვერ შეეხები.

ისტორიის გარკვეული მომენტიდან მოკიდებული, დაახლოვებით 300-400 წლის წინათ კაცობრიობა თანდათან სულ უფრო დაჰყვა ცდუნებას, უდიდესი მნიშვნელობა ისეთი რამეებისათვის მიენიჭებნა, რასაც შეიძლება ხელით შეეხო, გაზომო და აწონო. უეჭველია – ამგვარი რამეები არსებობს და მათი შესწავლა, გამოყენება, შექმნა ადამიანისათვის აუცილებელია. მაგრამ როგორც კი ეს გატაცებად იქცა და ადამიანს გრძნობადი სამყაროს გარდა ხელში აღარაფერი შერჩა, უკვე ცხადი გახდა, რომ ის განვითარების მცდარ გზას დაადგა. რადგან ადამიანი სწორედ იმით განსხვავდება ცხოველთა სამყაროსაგან, რომ მასში ჩადებულია ზეგრძნობადი ძალებისა და უნარების განვითარების შესაძლებლობა.

წვდომა, სიყვარული, თავისუფლება – ეს ყოველივე ზეგრძნობადი, ზედროული მოვლენებია. ხაზს ვუსვამ: ისინი პოტენციურადაა ჩადებული ადამიანში და შეიძლება ზედროულად იქცეს. მაგრამ ჩვენ დიდი ცდუნების წინაშე ვდგავართ. ადამიანმა საკუთარ თავს წაუყენა ამოცანა: მოიპოვოს, რაც შეიძლება, მეტი საკვები, ტანისამოსი, პირადი ცხოვრების კარგი მატერიალური პირობები. ეს კარგია? ჰრინციპში, კარგია, ოღონდ თუკი მასში ადამიანურიც ასევე განვითარდება. რადგანაც, რაც შეიძლება, მეტი საცხოვრებელი ფართის, ტანისამოსისა და ასე შემდეგ ქონა ადამიანური არ არის – ეს ისაა, რაც სხვა ცოცხალ არსებებთან გვაერთიანებს. ფრინველსაც სჭირდება ბუდე, მხეცებსაც სჭირდებათ ბუნაგი, ქურციკსაც სჭირდება საძოვარი ადგილი და თითოეულ ფრინველს საკუთარი სანადირო რეგიონი აქვს გამოყოფილი, სადაც ის საკვებს მოიპოვებს. ეს საერთო ბიოლოგიური კანონზომიერებაა, არსებობისათვის ბრძოლა. ცხადია, ის მცენარეებსაც ახასიათებს, ცხოველებსაც და ადამიანებსაც.

ადამიანი ადამიანად მაშინ იქცა, როდესაც მასში ამ ყოველივეზე მაღლა მგომი საგანგებო საწყისი ჩაისახა. თუკი ავიღებთ კაცობრიობის საუკეთესო – ხაზს ვუსვამ: საუკეთესო წარმომადგენლებს: დიად ბრძენკაცებს, წმინდანთ, პოეტებს, ხელოვანებს, გმირებს, – მაშინვე დავინახავთ, რომ თავიანთი შინაგანი სამყაროს, პრინციპების, იდეების, რწმენის გამო ეს ადამიანები ხორციელ მოთხოვნილებებს უპირისპირებოდნენ. შეეძლოთ ღამეები არ დაეძინათ, მრავალი დღე გაეძლოთ საკვების გარეშე, უარი ეთქვათ ფუფუნებაზე, ოჯახზე, კომფორტზე, თვით სიცოცხლეზეც კი. ხოლო როდესაც ადამიანი მხოლოდ მატერიალურისაკენ ისწრაფვის, ის საკუთარ თავში ამ ზენა მოთხოვნილებებს ახშობს.

და წარმოიქმნა ორი მოდელი. ერთი მათგანია – რეალური მომხვეჭელობა. ეს იმას ნიშნავს, რომ ადამიანი მთლიანად მატერიალური ფასეულობებისკენაა მისწრაფებული. ეს სენი მთელ მსოფლიოში დღემდეა გავრცელებული. რა შედეგი მოაქვს მას? კატასტროფა, სრულიად განსაკუთრებული კატასტროფა, რადგან ადამიანი ამ შემთხვევაში საკუთარ ბუნებას ატყუებს და, გულს რომ მოიმსუყებს, გაშმაგებული ბორგავს. აქედან მოდის მაღალგანვითარებულ ქვეყნებში თვითმკვლელობები, ნარკომანია და სხვა მსგავსი.

მეორე მოდელია უტოპია, როდესაც ადამიანებს მატერიალურ კეთილდღეობას არ აძლევენ, მაგრამ გაუთავებლად აღუთქვამენ. ამიტომაც ადამიანები მას ათწლეულების მანძილზე ესწრაფიან, როგორც რაღაც მიუწვდომელ მიზანს, ყველაფერს სწირავენ, საბოლოო ჯამში კი ვერც სულიერ სეკეთეს აღწევენ, ვერც მატერიალურს. ყოველივე ეს, აგრეთვე, გარდუვალად მთავრდება ღრმა ზნეობრივი, სოციალური და ეკონომიკური კრიზისით.

მხოლოდ სულიერ, ფიზიკურ და ფსიქიკურ საწყისებს შორის ჰარმონიას ძალუძს  ადამიანის ნორმალური, ჰარმონიული განვითარების უზრუნველყოფა.

რწმენა ის ღერძია, რომელიც ადამიანის „მე“-ს მთლიანობას ანიჭებს. ამიტომაც, პოტენციურად ნებისმიერი ადამიანი, თვით მებრძოლი ათეისტიც კი, ქვეცნობიერ დონეზე მორწმუნეა. არ არსებობს ურწმუნო ადამიანი, რადგან ადამიანის გონი უზენაესი საწყისისაკენ გაუაზრებელ სწრაფვაზეა დაპროგრამებული.

XX საუკუნის ისტორიამ ეს არაჩვეულებრივი თვალსაჩინოობით დაგვიმტკიცა. შემთხვევით როდი უთხრა მაო ძედუნმა გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე ჟურნალისტს, ღვთის საიდუმლოს მნიშვნელობას მხოლოდ საკუთარ კულტზე ფიქრისას ჩავწვდიო. ის მიხვდა, რომ ღმერთზე ყოველგვარ წარმოდგენას მოკლებული ადამიანი, საბოლოო ჯამში, ნებიმიერ რამეს გააღმერთებს. ეს მისთვის სრულიად ცხადი გახდა.

ყველა ქვეყანაში, სადაც კი ამა თუ იმ გზით უცდიათ ღვთაებრივ საწყისზე წარმოდგენების განადგურება, მას მაშინვე სხვა, ბევრად უფრო ტლანქი და უბადრუკი რამით ცვლიდნენ; ამგვარად იქმნებოდა კერპი, რომლის როლშიც ან განყენებული სოციალური ქიმერები, ან პოლიტიკური მოღვაწენი გამოდიოდნენ, რომელთა ნახევარზე მეტი მუდამ, ყველა საუკუნეში არამზადა იყო.

მაშასადამე, რწმენა არის ადამიანის გაუცნობიერებელი სწრაფვა ყოფიერების უზენაესი საზრისისაკენ, ამ საზრისის მიღება. მეტიც: რწმენა წარმოადგენს ადამიანის გონის იმ მდგომარეობას, რომელიც ყოფიერების საზრისის ამ გაუცნობიერებელი აღიარების შედეგად მიიღწევა. თუკი საზრისი არსებობს – მაშინ ღირს სიცოცხლე. როდესაც საზრისი მთლიანად ნადგურდება, ადამიანს თითქოს სიცოცხლის ღერძი ეცლება და ის ცოცხლად იღუპება. არსებობს გაცნობიერებული რწმენაც – სწორედ ასეთია ქრისტიანული რწმენა. ის აცნობიერებს იმას, თუ რისკენ და რატომ ისწრაფის ადამიანი. სწორედ ის გვესაუბრება ერთ ღმერთზე, რომელიც არის მამა ყოვლისა მპყრობელი, შემოქმედი ცათა და ქვეყნისა.

ეს სარწმუნოების სიმბოლოს პირველი პუნქტია. ღმერთი – ერთია. რატომ? იმიტომ, რომ ადამიანი სულიერ და ფიზიკურ საწყისთა მრავალსახეობის მიღმა რაღაც ერთიანს გრძნობდა. როგორც აღმოჩნდა, მეცნიერებაც ამ გზას დაადგა. აი, ეცემა მეტეორიტი. მეცნიერენი მის შემადგენლობას შეისწავლიან. აღმოჩნდება, რომ ის იმავე ელემენტებისაგან შედგება, რაც დედამიწაზეა. სპექტრული ანალიზი ვარსკვლავთა წიაღში აღწევს, მის შემადგენლობას ადგენს – იქაც მენდელეევის ტაბულაა. ყველგან საერთო კანონები მოქმედებს, ყოველივე თითქოს რაღაც ერთიან ჩანაფიქრს ექვემდებარება. ამიტომაც თქვა ცნობილმა ინგლისელმა ატრონომმა ჯეიმს ჯინსმა, სამყარო დღეს ვეება აზრს უფრო ჰგავს, ვიდრე ვეება მექანიზმსო.

მაინც რა დგას სამყაროს ამ სრულყოფილების მიღმა? საიდან მოდის ეს კანონზომიერება? როდესაც გვეუბნებიან, სასწაულები არ არსებობსო, იმწამსვე ვფიქრობ, რომ უდიდესი სასწაული ქვეყნიერების არსებობაა, თანაც ეს ისეთი სასწაულია, რომელიც ადამიანს ძალუძს შეიცნოს.

არისტოტელე ამბობდა, რომ ნებისმიერი შეცნობა, მათ შორის მეცნიერულიც, გაოცებით იწყება. ადამიანს აოცებს ის, რასაც ხედავს. ალბერტ აინშტაინი წერდა, ვინც გაოცების უნარი დაკარგა, ის სულიერად მკვდარიაო. ცოდნა იმისა, რომ იდუმალი სინამდვილე, რომელიც უზენაესი სიბრძნისა და სრულყოფილი მშვენიერების სახით გვეცხადება, – ეს ცოდნა, ეს რწმენა ჭეშმარიტად რელიგიური განცდის ბირთვია.

კლასიკური მექანიკის შექმნის ეპოქაში, აინშტაინის მსოფლმხედველობას რომ უძღოდა წინ, ციური მექანიკის ერთ-ერთმა ფუძემდებელმა, იოჰან კეპლერმა თქვა: „როდესაც ქვეყნიერების კანონებს შევისწავლი, ასე მგონია, ღმერთს ხელით ვეხები“.

XVIII საუკუნეში შვედმა მეცნიერმა კარლ ლინემ, ავტორმა ცხოველთა და მცენარეთა იმ კლასიფიკაციისა, რომელსაც დღემდე ვიყენებთ, ამ დიდი საქმის დასრულების შემდეგ დაწერა: „ღმერთმა წინ ჩამიარა და მე ის მისავე ქმნილებებში ვიხილე“. ექსპერიმენტული მეცნიერების ფუძემდებელი ფრენსის ბეკონი წერდა: „მხოლოდ ზედაპირული ცოდნა გვაშორებს ღმერთს, სიღრმისეული შეცნობა კი, პირიქით, კვლავ მასთან გვაბრუნებს“.

რამდენიმე წლის წინათ მოსკოვში გამოიცა წიგნი „დიალოგები“. მასში, სხვათა შორის, ჩვენი თანამედროვის, ლაზერის ერთ-ერთი გამომგონებლის, ფიზიკოს ჩარლზ ტაუნსის წერილია შესული. წერილს ეწოდება „მეცნიერებისა და რელიგიის განუყოფლობა“.

ისევე, როგორც მეცნიერება შეისწავლის სამყაროს მატერიალურ მხარეს, რწმენა მის სულიერ საფუძველს შეიცნობს. ორივე ერთურთთან უმჭიდროეს კავშირშია, რადგან ორივე, საბოლოო ჯამში, სამყაროს შემოქმედსა და მის საიდუმლოს შეიცნობს. გასაოცარია, რომ ადამიანს ძალუძს, შემოქმედი მხოლოდ ინტუიციის წყალობით შეიგრძნოს. სინამდვილეში ჩვენი სიღრმისეული ინტიუციური წვდომის უნარი სწორედ ის ორგანოა, რომელსაც „ყოველთა მამის“ შეცნობა ძალუძს.

როდესაც ადამიანი ცხოვრებას ზედაპირულად კი არ უცქერს, საგნებს კი არ ისხლეტს, არამედ ატომის, უჯრედის, ყვავილის გაფურჩქვნის სასწაულს თუ საკუთარი აგებულების სირთულეს უკვირდება, მაშინ, რაც უფრო ღრმად სწვდება ადამიანი ამ ყოველივეს, მით უფრო დიდია მისი უსასრულო გაოცება.

ქვეყნიერება ვეება ორგანიზმია. ადამიანის მიერ შექმნილი თითოეული საგანი ძალისხმევას, გაწაფულობას, ნიჭსა და გონებას მოითხოვს. მაგრამ რაოდენ დიადი და განუზომელი უნდა იყოს ის გონება და ის გენია, ქვეყნიერების მიღმა რომ დგას? სწორედ მასთან მივყავართ ყველაფერ იმას, რაც სამყაროს შესახებ ვიცით.

ცხადია, ისეთ პრიმიტიულ არგუმენტებზე არ შევჩერდები, რომლებიც ოცდაათიოდე წლის წინათ, მე რომ ჯერ კიდევ ვიწყებდი მახურებას, მტვრიანი უჯრებიდან  გამოამზეურეს. მახსოვს, იმხანად ბევრგან ეკიდა პლაკატი ხელოვნური თანამგზავრების გამოსახულებით. ზედ სახუმარო გამონათქვამი ეწერა, რასაც ვითომდა თანამგზავრი ამბობდა: მთელი სამყარო მოვვლე, ღმერთს კი ვერ მივაგენიო. რა თქმა უნდა, ეჭვს იწვევს თვით ის მტკიცება, რომ მათ მართლაც მთელი სამყარო შემოიარეს. გარკვეული წარმოდგენა უნდა გქონდეს იმაზე, თუ რა არის სამყარო, რათა გესმოდეს, რაოდენ აზრსმოკლებულია ამგვარი მტკიცება.

ამასთან დაკავშირებით მახსენდება სოლოუხინის ერთი იგავი იმის თაობაზე, რომ ერთმა კარჩხანამ გადაწყვიტა, დაედგინა, თუ რა ხდება „იქით მხარეს“. ის რამდენიმე სანტიმეტრით ამოხტა წყლიდან, იწამსვე ისევ წყალში ჩაენარცხა და განაცხადა: „მოკლედ, იქ არავითარი სიცოცხლე არ არსებობს, იქ საერთოდ შეუძლებელია ცხოვრება“. ჰოდა, ადამიანიც თავის პლანეტაზე მხოლოდ ისევე წამიერად თუ ამაღლდება, როგორც ის კარჩხანა თავისაზე.

თუმცა საერთოდ არ შეიძლება ღვთაებრივი საწყისის სივრცეში ძებნა. ღმერთი არც აქ იმყოფება, არც იქ. ის აქ და ყველგანაა, ყოველივეს მსჭვალავს. და როდესაც ადამიანი მას შეიცნობს, ეს არ გახლავთ ისეთი საგნის წვდომა, რომელსაც შეიძლება ფოტო გადაუღო ან გაზომო, – ის ღმერთს შინაგანი მზერით ჭვრეტს.

თავის დროზე მიღებული იყო იმაზე საუბარი, თითქოს ის რწმენა, რომელსაც ჩვენ რელიგიურს ვუწოდებთ, ადამიანს რეალურ ცხოვრებას აშორებს. არადა, სინამდვილეში ჩვენ ცხოვრებას მხოლოდ ის ანიჭებს საზრისს. ესე იგი, რაღაცისთვის ვართ შექმნილნი, რაღაცისთვისაა შექმნილი დედამიწა, მთელი ბუნება და უზენაეს გონებას რაღაც მიზნისკენ მიჰყავს ადამიანიც და სიცოცხლეც. ის შთაგონებით გვავსებს, ჩვენ უკვე მდუღარე სითხის ზედაპირზე ამოსული ბუშტები კი აღარ ვართ, უკვალოდ რომ სკდება, არამედ ყოველი ჩვენგანი შემოქმედის ხატი და მსგავსებაა.

სარწმუნოების სიმბოლო ღმერთს მამად და შემოქმედად ცათა და ქვეყნისა მოიხსენიებს. რას ნიშნავს ეს? მამის ცნება ხაზს უსვამს, რომ ის არ არის უპიროვნო სტიქია, მსგავსი იმისა, რომელიც კარელ ჩაპეკმა ასახა თავის რომანში „აბსოლუტის ფაბრიკა“. ამ ფანტასტიკური რომანის პერსონაჟებმა მატერიიდან ერთგვარი ზებუნებრივი ელემენტის გამოყოფა შეძლეს. არა, ღმერთი სტიქია არ არის. მამა პიროვნული საწყისია. ადამიანიც სწორედ იმიტომაა პიროვნება, რომ მასში ღვთის – ცათა და ქვეყნის შემოქმედის – უზენაესი პიროვნული საწყისია არეკლილი.

რას ნიშნავს ცა და ქვეყანა? ეს სამყაროს უძველესი განსაზღვრებაა. ჯერ კიდევ ჩვენამდე ექვსი ათასი წლით ადრე არსებობდა სამყაროს შუმერული სახელწოდება „ან-კი“, რაც „ცასა და მიწას“ – ყოფიერების ორ პოლუსს – ნიშნავდა. ბიბლიაც თხრობას შემეგი სიტყვებით იწყებს: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაი და ქუეყანაი“, ანუ სამყაროს ძირითადი პარამეტრები.

სიმბოლო კიდევ ორ პარამეტრზე მიგვითითებს: „ხილულთა ყოველთა და არა ხილულთა“. ღმერთი ყოველივე ხილულისა და უხილავის შემოქმედია. ამ სიტყვებს მთელი ქვეყნიერებისა და ჩვენი ბუნების ორობითობის იდეასთან მივყავართ. ადამიანი, რომელიც მიკრიკოსმოსად, ანუ მცირე ქვეყნიერებად გვევლინება, საკუთარ თავში ყოველივეს აერთიანებს. ჩვენ ქსოვილსა და ძვლებში მინერალები ცოცხლობენ. ჩვენი ორგანიზმის თითოეულ უჯრედში ზუსტად იგივე პრინციპებია ჩადებული, რაც ნებისიერი მცენარის უჯრედში. ჩვენ ფიზიოლოგიაშიც ყველაფერია ჩადებული, რაც უმაღლესი ცხოველების ფიზიოლოგიას ახასიათებს. მაგრამ, გარდა ამისა, ჩვენში კიდევ უხილავი საწყისიცაა – სწორედ ის, რასაც სულს ვუწოდებთ. ხოლო სამშვინველი, ზუსტად თუ ვიტყვით, სულსა და სხეულს შორის მაკავშირებელ რგოლს წარმოადგენს[5].

სული, პირველყოვლისა, შემოქმედებით განირჩევა. მხოლოდ სულია შემოქმედი. ცხოველთა სამყარო შემოქმედებას არ იცნობს. ამიტომაც ჰგავს ადამიანი ღმერთს. სულს ზნეობრივი ფასეულობების ამოცნობა და კეთილსა და ბოროტს შორის არჩევანის გაკეთება ძალუძს. სული თავისუფალია, პოტენციურად თავისუფალი – ამიტომაც ადამიანი პასუხისმგებელია საკუთარ ქმედებებზე. სული არ არის მატერიალური, არ აქვს ფერი, ფორმა, წონა, არ იკავებს სივრცეს, ამიტომაც შეუძლებელია მისი განადგურება.

რატომაა, რომ მატერია განადგურებას ექვემებარება? იმიტომ, რომ ის რაღაცისგანაა შექმნილი: მოლეკულებისგან, ატომებისა და ელემენტარული ნაწილაკებისგან, რომლებიც სივრცეში მოძრაობს. რა არის მოძრაობა? სივრცეში ადგილმდებარეობის შეცვლა. ხოლო შემოქმედება, ცნობიერება, სიყვარული სივრცეში არ იმყოფება, ამიტომ მათთვის არც მატერიალური მოძრაობაა შესაძლებელი, არც განადგურება. ადამიანის სამშვინველი შინაგანად მდიდრდება, ის შეიძლება გაიზარდოს, მაგრამ ეს მატერიალური ზრდა არ გახლავთ. ხე იზრდება, ორგანზმიც. სულიც იზრდება, მაგრამ სრულიად სხვაგვარად. სულის ყველა თვისება დინამიურ სიდიდეს წარმოადგენს. ხაზს ვუსვამ, ეს დინამიური სიდიდეებია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მათ ზრდა და შემცირება ძალუძთ. ნიჭი შეიძლება, როგორც იტყვიან, მიწაში ჩაფლა, შეიძლება განივითარო; შეიძლება ისწავლო სიყვარული და შეიძლება ეს განცდა ჩაიკლა და ა. შ. ასე რომ, არ უნდა ვიფიქროთ, თითქოს ესა თუ ის მადლი მზა სახით გვეძლევა, რომ ის ზევსის თავიდან ერთბაშად გაჩენილ ათენას ჰგავს და აღარაფერი აქვს დასამატებელი. არა, ადამიანის მთელი ცხოვრება სულიერი და გონითი თვისებების განვითარებაა. ბიბლია ამ თვისებებს შემოქმედის ხატსა და მსგავსებას უწოდებს.

ადამიანი ბუნების ხატი და მსგავსებაა, ამის შესახებ უკვე გითხარით. ხოლო როგორც შემოქმედი, როგორც კეთილისა და ბოროტის გამრჩევი, როგორც მთელი ქვეყნიერების მომცველი მოაზროვნე ის თავისი შემოქმედის მსგავსებაა. ამ თვალსაზრისით ის ყოველივეზე უსასრულოდ მაღლა დგას.

სახელოვანი ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი ბლეზ პასკალი წერდა, რომ ადამიანი ბალახის ღეროა, ლერწამია, მის განადგურებას არაფერი უნდა, მის მოსაკლავად ერთი მცირედი წვეთიც კი კმარა. მაგრამ თუნდაც მთელი ქვეყნიერება ზედ დაემხოს ადამიანს, ის მაინც მასზე მაღლა იდგება, რადგან ის გაუაზრებლად, დაუფიქრებლად დაემხობა და მხოლოდ ადამიანი გააცნობიერებს იმას, რომ იღუპება.

ადამიანმა სამყაროში მისი ისტორიის უკანასკნელ წამს შეაბიჯა. ჩვენთვის საიდუმლოა, მხოლოდ დედამიწაზე შეიქმნა ადამიანი, თუ სხვა სამყაროებშიც. დღეს, პრაქტიკულად, მხოლოდ ჩვენ მიწიერ კაცობრიობაზე ვსაუბრობთ. ორი ვარიანტია შესაძლებელი: ის, რომ ღმერთმა ქვეყნიერება სხვა კაცობრიობებითაც დაასახლა, ან ის, რომ ჩვენი კაცობრიობა ეპიცენტრია, საიდანაც თავის დროზე ქვეყნიერების გონიერი არსებებით დასახლება მოხდება. მნიშვნელოვანი სხვა რამაა: ის, რომ სამყარო, ბიბლიის, წმინდა წერილის თანახმად, დასრულებული საგანი კი არა, ადამიანის ერთგვარი დავალებაა, მისი მოწოდება. და როდესაც ადამიანი თავის მოწოდებას ღალატობს, ის სამყაროს ნგრევას იწყებს. მისი სრულყოფისა და გასულიერების ნაცვლად, ის სამყაროს ბილწავს. ნაცვლად იმისა, რომ გონითი შემეცნების მონაცემები განივითაროს, ჩლუნგდება. ძმობისა და სიყვარულის გაღრმავების ნაცვლად, მხეცს ემსგავსება. ამას კი, საბოლოო ჯამში, უმძიმეს შედეგებამდე მივყავართ.

ნუ ვიფიქრებთ, რომ ღვთის სასჯელი სამართლებრივ სასჯელს ჰგავს. ხშირად მეკითხებიან, თუ რატომ ითქმის „ღმერთმა დამსაჯა“ და მისთანები. ღმერთი სამართლებრივი ინსტანცია არ არის. მან სამყაროს გარკვეული ზნეობრივი წესრიგი შექმნა, რომლის ფარლებშიც დათესილი ბოროტება ადრე თუ გვიან მის მთესველს უბრუნდება. ადამიანი პასუხს აგებს თავის ქმედებებზე და ეს პასუხისმგებლობა ადამიანთა ღრმა სოლიდარობას უკავშირდება. ადამიანები ერთურთთან დაკავშირებულნი არიან და როდესაც ბოროტებას ჩავდივართ, ეს არასოდესაა მხოლოდ ჩვენი პირადი საქმე – ეს ჩვენ გარშემოც გარდუვალად გავრცელდება.

ამგვარად, სარწმუნოების სიმბოლოს პირველი პუნქტი ნებისმიერი რელიგიის უმთავრეს პუნქტს უკავშირდება. ის, რაც ახლა ვთქვი, ისლამისა და იუდაიზმის დოგმასაც წარმოადგენს. ის წარმართებიც, ღვთაებას ბუნების ცალკეული მოვლენების სახით რომ ეთაყვანებიან, აღიარებენ, რომ ცალკეული მოვლენების მიღმა უზენაესი სინამდვილეა დავანებული. ამიტომაც სარწმუნოების სიმბოლოს პირველ პუნქტს ჯერ მხოლოდ ქრისტიანული სარწმუნოების წინკარში შევყავართ. ეს ჯერაც ზოგადად რელიგიაა, ამ სიტყვის ძალზე ფართო გაგებით. რა არის ეს – განყენებული თეორია, მეტაფიზიკა, ღვთისმეტყველება, ფილოსოფია? არა, ღვთისმეტყველებაც და ფილოსოფიაც მის გააზრებას ახდენენ.

სინამდვილეში ნებისმიერ ადამიანს აქვს შესაძლებლობა, უზენაეს სინამდვილესთან უღრმესი იდუმალი პირადი კავშირი დაამყაროს. ადამიანს შეუძლია, მეტიც: ვალდებულია მუდამ მისკენ გზა ეძიოს. ვიდრე ამ სინამდვილეს ვართ მოწყვეტილნი, ვერასოდეს მივაღწევთ ცხოვრების სისავსეს თუ იმას, რასაც ბედნიერებას ვუწოდებთ. თუკი მას კერპებით ჩავანაცვლებთ, მართლა ბედნიერები ვერასოდეს ვიქნებით: ადრე თუ გვიან კერპი დაემხობა და დავინახავთ, რომ მას არც ძალა აქვს, არც დიდება.

ათი ათასი წლის მანძიზე, მას მერე, რაც კაცობრიობამ საკუთარი თავი გააცნობიერა, ის განუწყვეტლივ ზეცას ესწრაფის, განუწყვეტლივ ღვთის ძიებაშია. როგორც ბიბლია გვეუბნება, ღმერთმა შექმნა ადამიანი და მას მერე ადამიანი ღმერთს დაეძებს, ის კი ყოველი ჩვენგანის გვერდითაა. ეს მოციქაუთა საქმეთა წიგნის მე-17 თავშია ნათქვამი. ადამიანური გონისა და კულტურის ისტორია ღვთის ძიების ისტორიაა. მხოლოდ ცალკეულ მონაკვეთებში თითქოს იფეთქებდა ზნედაცემულობის შავი ცეცხლი – მარადისობისაკენ სწრაფვაზე უარის თქმის მცდელობა. მატერიალიზმის ამგვარ მცდელობებს ადგილი ჰქონდა ძველ ინდოეთში, ძველ ჩინეთში, ძველ საბერძნეთსა და ჩვენ საუკუნეშიც. მაგრამ ეს სულიერი განვითარების ანომალიებია. ნორმალური სულიერი განვითარება მუდამ რწმენის ნიშნით მიმდინარეობდა, ეს კი ისაა, რასაც რელიგიას ვუწოდებთ.

სიტყვა „რელიგიას“ ლათინური რელიგარე – „დაკავშირება“ უდევს საფუძვლად. ჩვენ ცალკეული ადამიანები ვართ, მაგრამ არსებობს საიდუმლო, რომელიც ერთურთთან და უზენაესთან გვაკავშირებს, გვაკავშირებს ყოფიერების მიზანთან და თითოეულ ჩვენგანს წარუშლელ საზრისს ანიჭებს. ჩვენ ქვიშის ნამცეცები აღარ ვართ, აღარც ნაშალი, აღარც შემოდგომაზე ძირს დაცვენილი ფოთლები. ყოველი ჩვენგანი, ტალღებიდან ამოღებული მარგალიტივით, უსასრულოდ ძვირფასია. ყველაფერი იმაზეა დამოკიდებული, თუ როგორაა ის დამუშავებული. ხოლო დამუშავება სწრედ სულიერი ცხოვრება და სულიერი ღწვაა.

ასეთია სარწმუნოების სიმბოლოს პირველი პუნქტი. შემდგომში სიმბოლოს ძირითად თემებს შევეხებით. ცხადია, არ ძალმიძს ეს ამოუწურავი თემა მთელი სისავსით მოვიცვა. ზოგიერთ შეკითხვაზე პასუხის გაცემას მოგვიანებით შევეცდები. ახლა კი ყველას მადლობას გიხდით. ძალიან მიხარია, რომ აქ შეიკრიბეთ, რათა მოგესმინათ ეკლესიის უძველესი და მარად ახალი სიტყვა – ის ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სიმბოლო, რომელზედაც ქრისტიანობა იდგა საუკუნეთა მანძილზე, იდგება უცვლელად და სულმუდამ აღმოაჩენს მასში ახალ სიღრმეს, სულმუდამ ხელახლა ეცდება მის წვდომას, რადგან ეს უსასრულო გზაა, მარადისობისაკენ მისწრაფული გზა. ეს ღია მოდელია, სინათლისაკენ ფრენისა და მოგზაურობის მოდელი.

  1. თევდორე ტიუტჩევი (1803-1873) – რუსი ლირიკოსი, ფილოსოფოსი პოეტი.
  2. ანრი ბერგსონი (1859-1941) – ფრანგი ფილოსოფოსი, ინტიუტივიზმისა და ცხოვრების ფილოსოფიის მიმდინარეობათა წარმომადგენელი.
  3. გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიჰ ჰეგელი (1770-1831) – გერმანელი ფილოსოფოსი, გერმანული კლასიკური ფილოსოფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.
  4. ივანე ილინი (1883-1954) – რუსი ფილოსოფოსი, მწერალი, პუბლიცისტი, კომუნისტური იდეოლოგიის მოწინააღმდეგე.
  5. დედანში გვაქვს дух – სული და душа – სამშვინველი (აქ და შემდგომ ყველგან, დანართი თავის გარდა, ყველა შენიშნა მთარგმნელს ეკუთვნის).

 

Print Friendly

Comments are closed.