სამეცნიერო ათეიზმთან დიალოგის პერსპექტივებსა და მეთოდიკაზე

22/06/2020
By

finding-gods-willმისიონერული ხედვა

ავტორი: იოანე კაზარიანი

ეს მოკლე სტატია წარმოადგენს მისიონერული ხედვის ნაყოფს ავტორისა, რომელმაც ათეიზმის – უფრო ზუსტად კი, სამეცნიერო ათეიზმის – წარმომადგენლებთან ურთიერთობის მრავალწლიანი გამოცდილება შეიძინა. სამეცნიერო ათეიზმთან ურთიერთობის პერსპექტივისა და მეთოდიკის ჩვენეული ხედვა, გარდა პირადი გამოცდილებისა, სხვა ადამიანების – თეისტების (მორწმუნეების) და ათეისტების – გამოცდილებასაც ეყრდნობა, რადგან მრავალი ჩვენთაგანისთვის ღმერთის არსებობის აღიარება-არაღიარების საკითხი ფრიად მნიშვნელოვანია. დასაწყისშივე უნდა აღინიშნოს, რომ ყველა მეცნიერი ათეისტი (მეცნიერებში ვგულისხმობთ ფიზიკოსებს, ბიოლოგებს, ანთროპოლოგებსა და მეცნიერების სხვა დარგების წარმომადგენლებსაც) – არ არის. მეცნიერებს შორის მორწმუნე და რელიგიური ადამინების წილი საკმაოდ დიდია.

ჩვენ მათი რელიგიურობის ხარისხსა და კონკრეტიკას დაწვრილებით არ შევეხებით, რადგან თითოეული ასეთი მეცნიერი თავისებურად არის რელიგიური და ეს რელიგიურობა ღმერთის პირად, ინდივიდუალურ გამოცდილებას ეფუძნება. თითოეულ ასეთ მეცნიერს თავისი ემპირიული მიდგომა გააჩნია. მნიშვნელოვანია ის, რომ გამოკითხვებისა და გარკვეული სტატისტიკის თანახმად მსოფლიოს მეცნიერთა თითქმის ნახევარი თავს მეტ-ნაკლებად რელიგიურ ადამიანად მიიჩნევს [1]. ყველა მეცნიერი როდი მიიჩნევს, რომ მეცნიერებასა და რელიგიას შორის არსებობს კონფლიქტი, რაც ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია. მრავალი რელიგიური მეცნიერი ახდენს სინთეზს თავისი რწმენისა და მეცნიერებისა, ანუ მეცნიერების იმ დარგისა, რომელშიც ისინი პროფესიონალები არიან. ეს მათ არავითარ დისკომფორტს არ უქმნის და არც ურთიერთსაწინააღმეგო კითხვებს უჩენთ (თუმცა კი არის რიგი კითხვებისა, რომლებზე ვერც მეცნიერები, ვერც მორწმუნეები ვერ იძლევიან პასუხს). ეს გარემოება გამოწვეულია იმით, რომ თითოეულ ასეთ მეცნიერს თავისებური მიდგომა და გადაწყვეტა აქვს რელიგიისა და მეცნიერების იმ საკითხების სინთეზისადმი, რომლებიც ღიად და რეალურად რჩება მეცნიერთა იმ ნაწილისათვის, რომელნიც არელიგიური, აგნოსტიცისტი ან ათეისტია.

ცნობილია, რომ სამეცნიერო ათეიზმის ფესვები რენესანსის ეპოქამდე მიდის, რომელიც ევროპის უმეტეს ნაწილში XVI საუკუნეში გავრცელდა. განმანათლებლობის ეპოქაში (XVII ს. სამეცნიერო რევოლუციის პერიოდში) და ახალ ეპოქამდე სამეცნიერო ათეიზმის ეს ტენდენცია ძლიერდება და გარკვეულ სამეცნიერო წრეებში რელიგიასთან კონფლიქტს ქმნის.  ამ შემთხვევაში, თეიზმსა და ათეიზმს შორის დამაკავშირებელ რგოლად დეიზმი გამოვიდა, რომელიც XVII-XVIII საუკუნეებში ევროპული განმანათლებლობის მნიშვნელოვან ფილოსოფიურ-რელიგიურ მიმდინარეობად იქცა. ხაზს ვუსმევთ, რომ ეს კონფლიქტი გარკვეულ წრეებში შეიქმნა, რადგან სხვა სამეცნიერო წრეებში ასეთი კონფლიქტი არ იყო, რადგან რელიგიისა და მეცნიერების ურთიერთობის მათი ხედვა ღმერთისა და მეცნიერების წვდომის პირად გამოცდილებას ეფუძნებოდა. რა თქმა უნდა, არსებობდა ინკვიზიციაც, როგორც ოფიციალური კათოლიკური ეკლესიის იერარქთა რეაქცია მეცნიერთა მიმართ, მაგრამ უნდა აღინიშნოს, რომ ინკვიზიცია, პირველ რიგში, ეკლესიის რელიგიური ერეტიკოსების წინააღმდეგ იყო მიმართული და მხოლოდ შემდეგ შეეხო მეცნიერებს. როდესაც ვამბობთ, რომ მორწმუნე მეცნიერთა გარკვეულ წრეებში რელიგიასა და მეცნიერებას შორის კონფლიქტს ვერ ხედავდნენ, ჩვენ ამ საკითხის გადაწყვეტის ინტელექტუალურ პროცესზე ვლაპარაკობთ და არა ინკვიზიციის წარმომადგენელთა სასტიკ ზომებზე, რომლებიც ეკლესიის ისტორიიდან არის ჩვენთვის ცნობილი. როგორც მორწმუნე, ისე რელიგიური მეცნიერები ხომ ეკლესიის წევრები იყვნენ. ესენი იყვნენ ცნობილი ადამიანები, რომელთა შორის მრავალი იყო მღვდელი, ბერი ან ერისკაცი. ზუსტად ისინი ქმნიდნენ მეცნიერებას იმ გაგებით, როგორც ეს ჩვენ ვიცით დღეს. უნდა ვაღიაროთ, რომ მეცნიერება გამოვიდა მონასტრებიდან და ეკლესიასთან დაკავშირებული საგანმანათლებლო ცენტრებიდან. სამწუხაროდ, რელიგიისა და მეცნიერების კონფლიქტი, მნიშვნელოვან წილად, ხელოვნურად შეიქმნა, ხოლო ეკლესიის იერარქია ამ კონფლიქტს კიდევ უფრო აღვივებდა თავისი ხისტი რეაქციით. თავიდან კი რელიგია და მეცნიერება არ აღიქმებოდა, როგორც წინააღმდეგობა; დასავლეთის უნივერსიტეტებსა და აღმოსავლეთის აკადემიებში მეცნიერება ბუნებრივად არსებობდა. ეს უნივერსიტეტები და აკადემიები ღრმად მორწმუნე რელიგიურმა ადამიანებმა (ეკლესიის სამღვდელოებამ და დასავლეთის საეკლესიო ორდენების წარმომადგენლებმა) დააარსეს. ეს დაწესებულებები აღიქმებოდა, როგორც დიდი რელიგიური კულტურის ნაწილი და არა მოწინააღმდეგე. არსებობს მოსაზრება, რომ მეცნიერებისა და ტექნიკის აყვავება (გარკვეულ წილად მაინც) გამოიწვია ბიბლიის იდეებმა მოწესრიგებული ქმნილების შესახებ და ღმერთის მცნებით, რომ ადამიანები დაუფლებოდნენ დედამიწას (დაბ. 1, 28) [2]. შემდეგ ამ სინთეზმა ცვლილება განიცადა და რელიგიასა და მეცნიერებას შორის გახლეჩა მოხდა. ეს პირველ ეტაპზე არ იყო ძალიან საგრძნობი. როდესაც სამეცნიერო დისციპლინები ნორმატიულ ეკლესიურ განათლებას გამოეყო, კონფლიქტი უფრო გამწვავდა. თუმცა, თავიდან, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, არავითარი კონფლიქტი არ არსებობდა. ისეთი დიდი მეცნიერები, როგორებიც არიან კოპერნიკი (XVI ს.) და მისი ჰელიოცენტრული სისტემა და ასტრონომიის დარგში მიღწევები, კეპლერი (XVI-XVII სს.), რომელმაც კოპერნიკის ჰელიოცენტრიზმის თეორია განავითარა და პლანეტარული ორბიტების მოდელი შექმნა, ტომას რაიტი (XVIII ს.) – გალაქტიკების აღმომჩენი, ისააკ ნიუტონი და მრავალი სხვა, ვინც ქმნიდა მეცნიერებას და მისი ზოგადი განვითარების საფუძვლებს ქმნიდა – ყველა ეს ადამიანი პირადად რელიგიური ან მორწმუნე იყო. მაგრამ, დროის გარემოებებმა, ისტორიულმა ფონმა, XVI საუკუნის რელიგიური ომების საშინელებებმა, დასავლეთის ეკლესიის ტაქტიკურმა მისიონერულმა შეცდომებმა წარმოქმნა მეცნიერების რელიგიისგან გათიშვა – მეცნიერებამ თანდათანობით დატოვა ეკლესიის კედლები და განვითარების საკუთარ გზას დაადგა. შედეგად, სინთეზი დაირღვა და ჩვენ მივიღეთ ახალი ფენომენი – სციენტიზმი, ანუ ერთადერთობაზე პრეტენზია; ასეთმა რადიკალურმა მიდგომამ ეკლესია და მეცნიერება ერთმანეთს დააპირისპირა. სამწუხაროდ, ბევრი ჩვენგანი, როგორც მორწმუნე (იგულისხმებიან მორწმუნეების ის ნაწილი, ვინც მეცნიერების მიღწევებს სკეპტიკურად უყურებს), ისე ურწმუნო (მათ შორის მეცნიერთა ნაწილი) მეცნიერების შექმნის ისტორიას არ ვითვალისწინებთ; არც მათ ვითვალისწინებთ, ვინც განავრცობდა მას მსოფლიოში და სამეცნიერო ფუნდამენტს ქმნიდა. ჩვენ ისიც გვავიწყდება, რომ ამ ყველაფრის თავში ადამიანი დგას, რომელიც ორბუნებოვანია, თავის თავში ორ რეალობას ატარებს, რომელთა მეშვეობითაც იმეცნებს ღმერთს და ქმნილ სამყაროსაც.

ზოგიერთი მეცნიერი ამბობს, რომ სიტყვა „ადამიანი“ ბიოლოგიური ტერმინია. ჩვენ დავამატებდით, რომ ზნეობრივი ტერმინიც არის. ბერძნულ ენაში, რომელმაც მეცნიერებას და ქრისტიანობას ტერმინოლოგიური საფუძველი ჩაუყარა, სიტყვა ადამიანი ჟღერს, როგორც ἄνθρωπος. ეს შედგენილი სიტყვაა და შედგება ფუძისგან άνω, რაც ნიშნავს „ზემოთ“, „ზევით“  და θρώοκω, რაც ნიშნავს „ყურება“, „კვლევა-ძიება“. აღსანიშნავია, რომ სიტყვა θρησκεία (ღმერთის თაყვანისცემა ანუ რელიგია) ასევე θρώοκω-სგან მომდინარეობს. აქედან გამომდინარე, ადამიანი არის ის, ვინც მუდამ იყურება წინ, ზემოთ და ყოველთვის ცდილობს გახდეს უკეთესი, თავისი თავის სრულყოფის გზით. უკეთესი ადამიანი კი ის არის, ვინც უკეთესია ზნეობრივი კუთხით, მითუმეტეს, რომ θρησκεία ადამიანში მისი ბუნების იმანენტურია, რასაც არქეოლოგიის ისტორიაც ადასტურებს, რომელიც ანთროპოსის განვითარების ევოლუციურ მხარეს გვაჩვენებს. ამიტომ, შორს რომ არ წავიდეთ, ამ ტერმინის ყველაზე მარტივ, ეტიმოლოგიურ დონეზეც კი გვესმის, რომ ადამიანი არის არსება, რომელიც თავის თავში ორ რეალობას ატარებს, რომელიც მას უნდა სრულყოფდნენ სინთეზში და ამ სინთეზს წარმოადგენს ერთი პირი, ადამიანის ჰიპოსტასი, რომელიც ორივე ამ რეალობას – რელიგიასა და მეცნიერებას – გამოხატავს. ამიტომ, სამეცნიერო ათეიზმის ყველა მცდელობა, გაექცეს და გაემიჯნოს რელიგიას ან მორმწუნეთა მცდელობა, დაემალონ მეცნიერებას, წარუმატებლობისთვისაა განწირული. წარუმატებლობა იგულისხმება ადამიანის განვითარების, მისი სულიერი და გნოსეოლოგიური ზრდის მხრივ. ერთმანეთის მოწყვეტილები ისინი ვერ მოგვცემენ სრულყოფილების ნაყოფებს. ამ თვალსაზრისით ძალიან კარგ დახასიათებას გვაძლევს მართლმადიდებელი ამერიკელი სპეციალისტი, ახალი აღთქმის პროფესორი, მამა თეოდორე სტილიანოპულოსი: „მგზნებარე რწმენამ, მეცნიერებისა და ეკლესიის გარეშე, მორმწუნე შეიძლება ინდივიდუალიზმამდე, შეპყრობილობამდე, და ფანატიზმამდეც კი მიიყვანოს; ანალლიტიკური მეცნიერება, ეკლესიისა და რწმენის გარეშე, მეცნიერს ქრისტიანობის მიკერძოებული და ზედაპირული გადახედვისკენ უბიძგებს; საეკლესიო ორგანიზაცია მგზნებარე რწმენისა და მეცნიერების გარეშე ფორმალიზმისა და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებისკენ იხრება“ [3].

რა თქმა უნდა, ჩვენ გვესმის, რომ მეცნიერება არის ექსპერიმენტალური და დაკვირვებითი საქმიანობა და რომ არადაკვირვებადზე მსჯელობები მეცნიერების ნაწილში შეშფოთებასა და კამათს იწვევს. მეცნიერებისთვის, რიგი ფილოსოფიური მიმდინარეობების მსგავსად, რეალობა არის მოძრავი მატერია და ეს რაღაცნაირად უნდა გავითვალისწინოთ, რწმენა კი არაექსპერიმენტულია და მასზე დაკვირვებას ვერ განვახორციელებთ; „რწმენა სმენისგან“ მოდის (რომ. 10, 17); რწმენა არის ღვთივგამოცხადებული ჭეშმარიტების პოზიტიური ნიჭი; ეს არის შემოქმედი და მაცხოვნებელი ღმერთის შესახებ წმ. წერილის ავტორიტეტული მოწმობისა და საეკლესიო გადმოცემის არსის მიღების, ეკლესიის მიერ კანონიკურად მიღებული წერილის ღვთის სიტყვად აღიარების ნიჭი. ამავე დროს, შეგვიძლია ისიც ვთქვათ, რომ რწმენას, მეცნიერების მსგავსად, შემეცნებითი უნარი გააჩნია, რადგან ის ანთროპოსის ჰიპოსტასში არსებობს, რომლისთვისაც კვლევა-ძიება ბუნებით იმანენტურია. რწმენა, როგორც შემეცნების უნარი, განუყოფელია გონებისგან, თვისებისგან, რომელიც რწმენას გაგებისთვის მისაღებ სტრუქტურას ანიჭებს. რწმენა და გონება ერთობლივად ღმერთის შესახებ ცოდნას იღებს. გონება, რომელიც კვლევა-ძიებისთვის მოგვეცა, ასევე ღვთის ნიჭია, განკუთვნილი იმისათვის, რომ ის მთელი სისავსით გამოვიყენოთ, მაგრამ ამავე დროს ვაცნობიერებდეთ მისი ფუნქციონირების თავისებურებებს და ვიცოდეთ, რომ ის  შეზღუდულია სხვადასხვა სფეროებში: ბუნებისმეტყველებაში, ისტორიულ და ფილოსოფიურ ანალიზში და ღვთის გამოცხადების შესწავლაში. ამ მხრივ, პავლე მოციქულმა ზუსტად თქვა, რომ ჩვენ სამყაროს „რწმენით შევიცნობთ“ (ებრ. 11, 3).

ჩვენ ასევე ვიცით, რომ ადამიანი ოთხგანზომილებიან სივრცეში იმყოფება და ეს არის რეალობა. ჩვენი დაკვირვებები და ფიზიკური გრძნობები/შეგრძნებები ამ ოთხი განზომილებისა (სიგრძე, სიგანე, სიმაღლე და დრო) რეალურია. ჩვენი სხეული, ჩვენი ფიზიკური შეზღუდულობა ამ ოთხ განზომილებას განიცდის, ასეა მოწყობილი ეს ქმნილი სამყარო. ქმნილი სამყაროს ფიზიკის კანონები მოქმედებს ჩვენი ხორციელების მიმართ, რომელიც დროსა და სივრცეში შეზღუდულია. გამოავლენს თუ არა მეცნიერება სხვა განზომილებებსაც, ეს მომავლის საკითხია და ჯერ-ჯერობით მხოლოდ თეორიულ სფეროს განეკუთვნება. ყველაფერი, რაც ქმნილი მატერიის, ფიზიკის ზღვარს მიღმაა – მეტაფიზიკურია. ამ მხრივ უნდა ითქვას, რომ სულიერი სამყარო მსგავსი (მაგრამ არა იგივე) განზომილებებით შეიცნობა: „ქრისტემ რწმენის მეშვეობით დაივანოს თქვენს გულებში, რათა, სიყვარულით დამკვიდრებულთ და დაფუძნებულთ, ყველა წმიდასთან ერთად შეგეძლოთ სიგრძისა თუ სიგანის, სიღრმისა თუ სიმაღლის წვდომა და, რაც ყოველგვარ შემეცნებას აღემატება, – შეცნობა ქრისტეს სიყვარულისა, რათა აღივსოთ ღვთის მთელი სავსებით“ (ეფეს. 3, 17-19). აქ ისევ ვუბრუნდებით ანთროპოსის რაობას, რომელიც თავის თავში ერთდორულად (ერთ ჰიპოსტასში) მოიცავს ღმერთის შემეცნების ყველა შესაძლებლობასაც და ქმნილი სამყაროს ფიზიკური კანონების კვლევის მეთოდებს.

ჩვენ ვიცით, რომ ეს ფიზიკური ცხოვრება რეალურია, რადგან ჩვენ მას ვაკვირდებით. მაგრამ განა ჩვენი ადამიანური დაკვირვების მიღმა ვერ იარსებებს სხვა რეალობა? ავიღოთ კვანტური ფიზიკის მაგალითი: ფოტონებზე ჩატარებული ლაბორატორიული კვლევებისას მეცნიერებმა შეამჩნიეს, რომ გარკვეულ გარემოებებში ფოტონი იქცევა, როგორც ნაწილაკი, სხვა გარემოებებში კი იგივე ფოტონი ტალღასავით იქცევა; შემდეგ გაირკვა, რომ ფოტონი ფლობს როგორც ნაწილაკის, ისე ტალღის თვისებებსაც; ანუ, კონკრეტული ექსპერიმენტებისას მის კონკრეტულ – ტალღის ან ნაწილაკის – რეალობას ვხედავთ; მისი რეალობა დუალისტურია – ის ტალღაც არის და ნაწილაკიც. ეს არის მაგალითი, რომელიც გვიჩვენებს, რომ ჩვენგან დამოუკიდებლად სხვა რეალობებიც არსებობს და ის, რომ ჩვენ მათ ვერ ვამჩნევთ, სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ისინი რეალობა არ არის. მაშ, რა უშლით მეცნიერებს, რომ თუნდაც გონებაში დაუშვან ღმერთის არსებობის შესახებ აზრი? ჩვენ გვესმის, რომ ფოტონის არსებობის ორი რეალობის მაგალითი ამ ფიზიკური სამყაროს რეალობას განეკუთვნება, ღვთაბერივი რეალობა კი მეტაფიზიკურია (ანუ არ არის დაკვირვებადი და არ ექვემდებარება ექსპერიმენტებს) და ამ მეტაფიზიკის აღიარება ინდივიდუალურია. მაგრამ, მაინც ეს არის კარგი მაგალითი, რომელიც გვიჩვენებს, რომ ამ სამყაროში ყველაფერი ისე ცალსახა და ცხადი არ არის, როგორც ეს ადრე გვეგონა. ან ავიღოთ სხვა მაგალითი. ბიოლოგიიდან ვიცით, რომ მატერიას იერარქიული სტრუქტურა აქვს: ცოცხალი ორგანიზმები უჯრედებისგან შედგება, უჯრედები მოლეკულებისგან, მოლეკულები ატომებისგან, ატომები ბირთვებისა და ელექტრონებისგან, ბირთვები პროტონებისა და ნეიტრონებისგან, ისინი კი კვარკებისგან, ხოლო რა არის კვარკების მიღმა, ჩვენთვის უცნობია, ყოველ შემთხვევაში ამ ეტაპზეა უცნობი და არსებობს მხოლოდ ვარაუდები. მაგრამ, ჩვენ ვიცით, რომ შემდგომი კვლევებისას შესაძლებელია უჯრედის კიდევ უფრო ღრმა იერარქიული დანაწევრება; ჩვენ ეს ვიცით და ამის გვჯერა, მაგრამ რა დონემდე – ეს ჯერ უცნობია. ამიტომ, გონებაში შეგვიძლია სხვაგვარი რეალობებიც დავუშვათ, რომლებიც თავიანთ სამყაროსა თუ განზომილებაში არის რეალიზებული; მათი მხოლოდ თეორიული ვარაუდი შეგვიძლია და ამიტომ ჩვენი სამყარო თეორიულად შეიძლება N-განზომილებიანი იყოს; როგორც ჩანს, ღვთაებრივი მეტაფიზიკურობა, რომელსაც ჯერ კიდევ ანტიკური ბერძნული ინტელექტუალური ფილოსოფია აღიარებდა, ჩვენი ფიზიკურობის ათვლის წერტილი იყო და რეალურად არსებობდა ფილოსოფოსების თეორიაში. ამ მეტაფიზიკური რეალობის დაშვება და აღიარება ცალკეული ინდივიდის საქმეა. სამყაროს წყობასთან დაკავშირებით ისიც უნდა გვესმოდეს, რომ ფიზიკის კანონები ოდნავ სხვანაირი რომ ყოფილიყო, ცოცხალი არსებებისა და ვარკვლავთა სისტემების ევოლუციური განვითარება შეუძლებელი იქნებოდა, მაგრამ ეს ზუსტი კანონები გაჩნდა/წარმოიქმნა, რათა სამყაროში სიცოცხლე შესაძლებელი გამხდარიყო.

სტატიის ავტორს სრულიად ესმის, რომ ათეისტს ღმერთის არსებობას ფიზიკური მეთოდებით ვერ დავუმტკიცებთ, ისევე როგორც ათეისტი მორწმუნე ადამიანს ღმერთის არარსებობას ვერ დაუმტკიცებს. ასეთი დიალოგის/პოლემიკის ფორმატი, მნიშვნელოვან წილად, პირად/ინდივიდუალურ შეხედულებებზე იქნება დაფუძნებული, რადგან აქ სისტემურობასა და ნორმატიულობაზე ვერ ვისაუბრებთ (ეს კონფესიათ შორის დიალოგებშია შესაძლებელი). განსწავლულ და ინტელექტუალ ადამიანს მისივე ენით უნდა ველაპარაკოთ (პატროლოგიის გათვალისწინებით) და მხოლოდ ასე თუ დავაფიქრებთ ადამიანს მარადიულ ცხოვრებაზე. თითოეულ კერძო შემთხვევაში აუცილებელია ცალკეული, დაბალანსებული და ზუსტად გათვლილი მიდგომა, რომელიც დაფუძნებული იქნება პატივისცემაზე და ადამიანის თავისუფალ ნებას გაითვალისწინებს. მიგვაჩნია, რომ აუცილებელია არა მხოლოდ რწმენა, არამედ ცოდნაც, ცოდნა იმ სფეროში (ფიზიკა, ასტრონომია, ანთროპოლოგია და ა.შ.), რომელშიც ადამიანს თავისი აზრის გამოხატვა სურს და ამ საფუძველზე ჩამოვაყალიბოთ შეხედულებები. არამართებულად მიგვაჩნია, როდესაც ათეისტებთან დიალოგში მორწმუნეები ღმერთის არსებობისა და სამყაროს ფიზიკური წყობის დამტკიცებას (მხოლოდ) ბიბლიის საფუძველზე ცდილობენ. ეს იმთავითვე ტაქტიკური შეცდომაა და საქმისადმი სრულიად არამისიონერული მიდგომა, განსაკუთრებით თანამედროვე რეალობაში. ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში, კარდინალმა ბარონიუსმა გალილეოსთან საუბარში შენიშნა, რომ „ბიბლია გვასწავლის იმას, თუ როგორვ ავმაღლდეთ ზეცამდე და არა იმას, თუ როგორ არის ზეცა მოწყობილი“ [4]. ამიტომ, ბიბლია, კერძოდ კი სახარება, არის მარადიული აწმყოს წიგნი, რომელიც ყოველთვის აქტუალურია და ადამიანებში მარადიულობის სულისკვეთებას აღვივებდა. ამას მოწმობს ქრისტიანი მოწამეების მთელი ეპოქა, განსაკუთრებით ქრისტიანობის პირველი სამი საუკუნისა. ეს ემპირიულად გამომუშავებული სულისკვეთება ამ ადამიანების რწმენის ჭეშმარიტების და ძალის ერთ-ერთი ყველაზე აშკარა მოწმობაა. მათ ეს რწმენა დაამოწმეს და მომავალ თაობებს გადასცეს. ეს ობიექტური რეალობაა, რომელსაც სხვადასხვა ენისა თუ ჟანრის ტექსტები მოწმობს. მეცნიერება ობიექტურ ფაქტებს ეყრდნობა (ფაქტი – ჭეშმრიტების მოწმობაა), ეკლესიისთვის კი კიდევ უფრო ობიექტური ფაქტია მოწამეების მიერ თავისი რწმენის დამოწმება. საინტერესოა, რომ ბერძნული სიტყვა μάρτῠρος ნიშნავს მოწამეს, რომელმაც თავისი რწმენა წამებით დაამოწმა. ამგვარი პარალელები გვაქვს ლათინურ, სომხურ, ქართულ და სხვა ენებშიც, ანუ უძველესი ქრისტიანი ერების ენებში. ასეთი მოწამეობა, როგორც წესი, სახალხოდ ხდებოდა, ანუ ობიექტური ფაქტის სახეს ატარებდა, რაც ასევე ეკლესიის მოწმობითა და ცნობიერებით მოწმდებოდა და ეს დღემდე ასე გრძელდება. ეკლესია, არ არის მხოლოდ არქიტექტურული ნაგებობა, არამედ პირველ რიგში ეს არის მორწმუნეთა, მოწოდებულთა საკრებულო – εκκλησία, სიტყვიდან εκκαλεω ან καλεω, რაც „მოწოდებას“, „დაძახებას“ ნიშნავს. როგორც ფიზიკური კანონების ობიექტურ რეალობას ან ფიზიკურ ექსპერიმენტებს ვაღიარებთ, ასევე ვაღიარებთ ჩვენი წინაპრების ობიექტურ რეალობას, რომელთაც ცოცხალი ღმერთის შესახებ მოწმობა გადმოგვცეს; მეტიც, ჩვენ ეს მოწმობა შინაგანადაც განვიცადეთ. მითუმეტეს, რომ ადამიანი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ორბუნებოვანი არსებაა და მისთვის კვლევა-ძიებაც და ღვთის თაყვანისცემაც შინაგანად დამახასიათებელია; ეს არის ანთროპოლოგიური მოცემულობა, რომელიც ძველი დროის ადამინებსაც ესმოდათ და  ადამიანის ცხოვრებაში ამის აღმოფხვრა შეუძლებელია; შეიძლება ამ მოცემულობის ჩახშობა, მარგამ ამით ის არ ქრება და ხშირად გაგვახსენებს თავს ქვეცნობიერ დონეზე. ჩვენი წინაპრების ღვთის თაყვანისცემისა (θρησκεία) და ღმერთთან ურთიერთობის მოწმობის უარყოფა და ამის ჩანაცვლება შეფასებითი კატეგორიის სახით თანამედროვე ადამიანის ორაზროვანი გამოცდილებით – არაობიექტური და მცდარია. ვფიქრობთ, რომ ფაქტის ობიექტივიზაციის ეს მაგალითი, სხვა მაგალითებთან ერთად, მეცნიერებასთან შეხების წერტილს მოგვცემს, თუკი მოწმობის ობიექტურ მაგალითებს დავეყრდნობით.

რაც შეეხება წმ. წერილის თანამედროვე ეგზეგეტიკას. უნდა ითქვას, რომ წერილის ეგზეგეტიკის საკითხში (თანამედროვე სამყაროსთვის, მათ შორის, მეცნიერებისთვის ქადაგების კუთხით) მისიონერისა და ღვთისმეტყველის ამოცანაა, იპოვოს ტრადიციის ისეთი ინტერპრეტაცია, რომელიც ნდობას გამოიწვევს, რომლისთვისაც ყველა მიღებული ცოდნის – მათ შორის, ისტორიული და სამეცნიერო ცოდნის [5] – ფასეულობა ცხადია; სახარება ხომ აწმყო მომავლის წიგნია, ის ყველა საუკუნეში აქტუალურია და ყველა ეპოქაში გვამცნობს სიკვდილზე გამარჯვებული ღმერთის შესახებ, რომელმაც მარადიული სიცოცხლე შემოგვთავაზა. ეს განსაკუთრებით უნდა გავითვალისწინოთ მეცნიერებთან დიალოგისას. უნდა გვესმოდეს და ვაღიაროთ, რომ კაცობრიობის მომავალი მეცნიერებაშია, მხოლოდ მეცნიერება სარწმუნოებას უნდა ეფუძნებოდეს. ადამიანის ამოსავალი წერტილი ორბუნებოვნებაა და ის გონივრული შემეცნებით, ღმერთისა და სამყაროს კანონების შემეცნებით განხორციელდება, რადგან ამ კანონების მეშვეობით შეიმეცნება ამ სამყაროსა და კოსმოსის შემოქმედი და არქიტექტორი. ადამიანი ამაშიც ხომ როგორც არქიტექტორი და მკვლევარი ღმერთს დაემსგავსა. აქედან გამომდინარე, მიგვაჩნია, რომ თეიზმმა (ამ შემთხვევაში, ქრისტიანობა) უნდა გამოიმუშაოს მესამე ათასწლეულისა და მეცნიერების შესაფერისი საუბრის მეთოდიკა და ნორმატივები. მესამე ათასწლეული, როგორც ამას უკვე ვხედავთ, მაღალი ტექნოლოგიების ეპოქა იქნება; კაცობრიობა შეიძლება კოსმოსური სახეობა გახდეს, რაც ეკლესიას, ერთის მხრივ, ახალი გამოწვევების წინაშე დააყენებს, ხოლო მეორეს მხრივ ახალ შესაძლებლობებსაც მისცემს. ამიტომ, ქრისტიანობისთვის მესამე ათასწლეული უნდა იყოს იგივე, რაც მისთვის იყო გასული ორი ათასწლეული; მაშინ იყვნენ ადამიანები, რომელთაც შეეძლოთ არაეკლესიური ინტელექტუალური საზოგადოებისთვის ღირსეულ დონეზე მიეწვდინათ ეკლესიის აზრი; ეკლესია ყოველ ეპოქაში შობდა ღირსეულ მისიონერებს, ღვთისმეტყველებსა და აპოლოგეტებს. ამის განხორციელებისათვის საჭიროა სისტემური და ნორმატიული მიდგომა; საჭიროა ახალი მისიონერული გეგმა იმ პრობლემატიკიდან გამომდინარე, რომლის აღწერასაც შევეცადეთ და რომელიც ეკლესიის წინაშე დგას. სამეცნიერო ათეიზმის წარმომადგენლებთან სათანადო დონეზე საუბრის უნარის გარეშე არავითარი პროგრესი არ იქნება.  ახალი საეკლესიო მისიონერული გეგმა აუცილებლად უნდა ითვალისწინებდეს მეცნიერების მიღწევებს და ეს არის ეკლესიის ვალდებულებაც – შესთავაზოს ღვთის სიტყვა თავისი დროის მიღწევების გათვალისწინებით, როგორც ამას ოდესღაც აკეთებდნენ დიდი კაპადოკიელები და ალექსანდრიელები. ეკლესია რომ კაცობრიობას ღვთის სიტყვას უნდა სთავაზობდეს, ეს თავად წმინდა წერილშია დამოწმებული (მათე. 28, 19-20); იგივეს მოწმობს ქრისტეს მთელი მიწიერი ცხოვრება. წმინდა წერილი მოწმობა არა მხოლოდ ჭეშმარიტების ინტელექტუალურ მონახაზებს ატარებს, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ღმერთის საიდუმლოს მის პირად გამოცხადებაში და ამ სამყაროსადმი მის წყალობაში. ღმერთის ნიჭები და კურთხევები, მისი სასუფეველი და სიმართლე, სიყვარული და ყოვლის მპატიებლობა, განკურნება და განახლება, რა თქმა უნდა, შეიძლება ადამიანური სიტყვებითა და კატეგორიებით აღიწეროს და განიმარტოს, მაგრამ მათი წვდომა ბიბლიური გაგებით მხოლოდ მადლითა და რწმენით შეიძლება (როგორც პავლე მოციქული ამბობს – რწმენით შემეცნება). პავლე მოციქული ცოდნაზეც საუბრობს: „ვისაც ჰგონია, რომ რაღაცა იცის, ჯერ კიდევ არაფერი ისე არ იცის, როგორც უნდა იცოდეს. მაგრამ ვისაც ღმერთი უყვარს, კიდეც შეიცნობა მის მიერ“ (1 კორ. 8, 2-3). მოციქული სიყვარულზე ამახვილებს ყურადღებას და ამით ცოდნის ამ ჭეშმარიტების ობიექტივიზაციას ახდენს; სიყვარული ხომ ობიექტური რეალობაა და ის ყველა ადამიანს ახასიათებს და ვფიქრობთ, ამაში მეცნიერებიც დაგვეთანხმებიან. ზუსტად ამიტომ არის ადამიანი ხატი ღვთისა, რომელიც არის სიყვარული (1 იოან. 4, 16).

 

[1] მსგავს მონაცემებს შეგიძლიათ გაეცნოთ სტატიაში: “First worldwide survey of religion and science: No, not all scientists are atheists” https://phys.org/news/2015-12-worldwide-survey-religion-science-scientists.html?fbclid=IwAR1kpr8Dxzgo7Ga8NGgCLdqFiztMYKHxZc1MDLGqdcmiclFu8Cig4ocu2Uk და მსგავსი შინაარსის სტატია: “Scientists and Belief” https://www.pewforum.org/2009/11/05/scientists-and-belief/?fbclid=IwAR35pYyYbcv28jEpZKqIe42VKrIjlEogPScyWky4jLCZNOT0JOcEvm1YjrI

[2] იხ. Science and the Theology of Creation by the Bossey Seminar (Bossey: World Council of Churches, 1988), გამოქვეყნებული Church and Society Documents N4, August 1988, ასევე, სხვადასხვა სტატიები Science and Religion, ed. by Ian G.Barbour (New York: Harper&Row, 1968).

[3] იხ. Теодор Стилианопулос. Новый Завет: православная перспектива. М., 2008. С. 102.

[4] იხ. Фантоли А. Галилей. В защиту учения Коперника и достоинства Святой Церкви. М., 1999, с. 145.

[5] მაგალითად, მამა თეოდორ სტილიანოპულოსი გვირჩევს, რომ ბიბლიურ კოსმოლოგიურ საკითხებში სამეცნიერო მონაცემებით ვიხელმძღვანელოთ (იხ. Теодор Стилианопулос. Новый Завет: православная перспектива. М., 2008. С. 85), რაც აბსოლუტურად სწორად და ადეკვატურად ასახავს ჩვენს თანამედროევეობასა და მის მიმართ მისიონერობის დამოკიდებულებას.

 

იხილეთ ავტორის სხვა სტატიებიც:

რომის საყდარსა და საქართველოს ეკლესიას შორის ურთიერთობის მოკლე მიმოხილვა (XI-XIII-ე საუკუნეები)

„ჭეშმარიტად მყოფის“ პლატონურ-ფილონისეული გაგება და მისი გააზრება წმ. ირინეოს ლიონელის ღვთისმეტყველებაში

ეკლესია და პოსტმოდერნი: გამოწვევები, პერსპექტივები, აზრები და მსჯელობები

იერუსალიმში ტამპლიერებისა და ქართველი ბერების ურთიერთობა (1155-1187 წწ.)

სომეხ-მონოფიზიტთა მიღების შესახებ

სომეხ-ქალკედონელთა საღვთო მსახურების და ლოცვების კრებული

სომეხი ქალკედონიტები ახლო აღმოსავლეთში (V-VI სს.)

Print Friendly

Comments are closed.