მამა ალექსანდრე მენის უკანასკნელი ლექცია

Menьქრისტიანობა

მამა ალექსანდრე მენი
1990 წლის 8 სექტემბერს წაკითხული ლექცია

ამგვარად, ჩვენ ვუახლოვდებით ეპოქათა დასასრულს, სამყაროს შექმნის წრეში მოგზაურობის დასასრულს. და ჩვენ მივადექით მწვერვალს, იმ მოელვარე ყინულო-ვან მთას, სადაც აირეკლება მზე და რასაც ქრისტიანობა ეწოდება.
ცხადია, ქრისტიანობამ ბრძოლა გამოუცხადა მრავალ ფილოსოფიურ თუ რელიგ-იურ სისტემას. მაგრამ, იმავდროულად ამ ფილოსოფიურ და რელიგიურ სისტემათა უმთავრეს კითხვებზე გასცა პასუხი. და ქრისტიანულ სულიერებაში მნიშვნელოვანია არა უარყოფა, არამედ მტკიცება, ყოვლისმომცველობა და სისავსე.
თუ ბუდიზმი ბოროტისაგან განთავისუფლების და მისგან ხსნის დიადი ლტოლვით იყო გამსჭვალული (ბუდა ამბობს, როგორც ზღვის წყალია მარილით გაჯერებული, ასევე მისი მოძღვრებაა გაჯერებული ხსნის იდეით), ხსნისადმი ეს ლტოლვა, ხსნის მიღწევა დამახასიათებელია ქრისტიანობისათვის, ახალი აღთქმისათვის.
ისლამში ადამიანის აბსოლიტური მორჩილებაა ღვთისადმი, რომელიც კოსმოსისა და ადამიანთა ბედის სუვერენული მპყრობელია- იგივეს ვხედავთ ქრისტიანობაში.
ჩინურ მსოფლმხედველობაში ცა-ძინი ადამიანის წარმმართველია თვით უმნიშვნე-ლოვანეს საკითხებშიც კი – იგივე გვხვდება ქრისტიანობაში.
ბრაჰმანიზმი (თანამედროვე ინდუიზმი) ღვთის მრავალსახოვან გამოვლინებებს გვამცნობს – იგივეს გვამცნობს ქრისტიანობა.
და ბოლოს, პანთეიზმი ამტკიცებს, რომ ღმერთი ყველგან არის და რაღაც იდუმალი ძლით განმსჭვალავს სამყაროსეულ ყოველ წვეთსა და ყოველ ატომს – ქრისტიანობა ამასაც ეთანხმება, თუმცა ღმერთის ზემოქმედებას არ შემოფარგლავს მხოლოდ ამ პანთეისტური ყოვლადმყოფობით.
მაგრამ დიდ შეცდომას დავუშვებდით, თუკი ჩავთვლიდით, რომ ქრისტიანობა ეკლექტიკის სახით მოგვევლინა, რომელმაც შეკრიბა ქრისტიანობამდელი რწმენის ყველა ელემენტი. სწორედ ქრისტიანობაში გამჟღავნდა რაღაც სრულიად ახალის კოლოსალური ძალა. და ეს ახალი არა იმდენად თვით მოძღვრებაში აისახა, რამდენა-დაც ჩვენს ყოველდღიურ ყოფაში, რადგან ქრისტიანობამ ადამიანებს მისცა სიცოცხ-ლის სრულიად ახალი იმპულსი. კაცობრიობის დიადი მოძღვარნი – „უფანიშადების“ აცტორები, ლაოძი, კონფუცი, ბუდა, მუჰამედი, სოკრატე, პლატონი, და სხვები- ჭეშმარიტებას მთის მწვერვალად აღიქვამდნენ, რომელსაც უდიდესი გაჭირვებით აღწევს ადამიანი.
და ეს მართალია. რადგან შეუძლებელია ჭეშმარიტებას იოლად მისწვდე, ის მართ-ლაც ჰგავს უმაღლეს მთას, რომელზეც გაჭირვებით უნდა ახვიდე- ქშენა-ქშენით, ფხოჭინით, ჟამი-ჟამს უკან მიხედვით და იმის შეგრძნებით, რომ წინ ჯერ კიდევ ძალიან რთული გზაა სავალი. მუდამ მახსოვს არაჩვეულებრივი სიტყვები, რაც უბრალო ჰიმალაელმა მთამსვლელმა თქვა, ეროვნებით შერპმა, სახელად თენსინგმა, რომელმაც ინგლისელ მთამსვლელ პილარისთან ერთად დალაშქრა ჰიმალაი. მან თქვა, რომ მთას მოწიწებით უნდა მიუახლოვდე. ასევე მოწიწებით უნდა მიუახლოვ-დე ღმერთს. მართლაც განსაკუთრებული სულიერი განწყობაა საჭირო, რომ მთების სილამაზე და სიდიადე შეიგრძნო. ამ სილამაზესა და სიდიადეს ვერ აღიქვამენ ის ადამიანები, ვინც მოწიწების გარეშე აპირებენ ზეაღსვლას, ამ ურთულესი, საშიშროე-ბით სავსე, უფსკრულებიანი და ნაპრალებიანი გზის გავლას.
ზეაღსვლა – აი კაცობრიობის მთელი ისტორია. თკვენ აქვე შეგიძლიათ შემეწინააღმ-დეგოთ და მკითხოთ-კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე განა ცოტა იყო დაღმასვლა?
ცხადია, ბევრი. და ერთი შეხედვით, ეს დაღმასვლა უფრო მეტია. მეტია იმ ადამიანთა რიცხვი, ვინც ეცემოდა და იჩეხებოდა უფსკრულში.მაგრამ ჩვენთვისის არის მთავარი, რომ ვიღაც მაინც აღწევდა ამ ცას მიბჯენილ მწვერვალებს. და სწორედ დიდი ის ადამიანია, ვინც ყველაფრის მიუხედავად, მაინც ადიოდა იქ, სადაც, როგორც პუშკი-ნი ამბობს „უფლის მეზობლობაა“ – აღწევდა გონებრივი და სულიერი შეცნობის მწვე- რვალს.
ადამიანს ორი სამშობლო, ორი დედულეთი გააჩნია. ერთი სამშობლო ჩვენი მიწაა და დედამიწის ის წერტილი, სადაც დაიბადე და გაიზარდე. მეორე სამშობლო – სულის ის დაფარული სამყაროა, თვალით რომ ვერ მისწვდები და სმენით აღიქვამ, მაგრამ რომელსაც მივეკუთვნებით ჩვენი ბუნებით. ჩვენ მიწის შვილები ვართ და, იმავდ-როულად, ამ მიწის სტუმრებიც.
ადამიანი თავის რელიგიურ ძიებაში თავისი უმაღლესი ბუნების უფრო უსასრუ-ლოდ დიად ამოცანას ახორციელებს, ვიდრე მაშინ, როცა იბრძვის, თესავს, ხნავს, აშენებს. ტერმიტებიც აშენებენ, მაიმუნებიც იბრძვიან თავისებურად, (ცხადია არა ისეთი გააფთრებით როგორც ადამიანები), ჭიანჭველებიც თესავენ – ასეთი ჯიშებიც არსებობენ, მაგრამ ადამიანის გარდა ცოცხალ არსებათაგან არავინ არ დაფიქრებულა
ყოფიერების არსზე, არავინ არასოდეს არ ამაღლებულა ბუნებრივ, ფიზიკურ მოთხოვ-ნილებებზე მაღლა. ადამიანის გარდა არც ერთ სულიერ არსებას არ ძალუძს თავი გასწიროს ჭეშმარიტებისათვის, თავი გასწიროს იმისათვის, რისი ხელით შეხებაც შეუძლებელია და ყველა საუკუნისა და დროის ათასობით მოწმე უნიკალურ ფენომე-ნს წარმოადგენს ჩვენი მზის სისტემის მთელ ისტორიაში.
მაგრამ როცა სახარებას ვკითხულობთ, სულ სხვა სამყაროში აღმოვჩნდებით ხოლმე. არა იმ სამყაროში, რომელიც მღელვარე ძიების და ცისადმი ლტოლვის სურათს გვიხატავს,- ჩვენ აღმოვჩნდებით პასუხის საიდუმლოების წინაშე.
უფლისწული გაუტამა, მომავალმა ტატაჰ-აგატა ბუდამ, ოცდახუთი წელი ატარა, ასკეტურ ყოფას აზიარა, რომ წვდომის უნარი შეეძინა. ასევე იღვწოდნენ-გონებრივად,  სულიერად და ფსიქოფიზიკურად იოგები, ფილოსოფოსები, მოძღვრები.
ყოველი დიადი ადამიანი აცნობიერებდა თავის უმეცრებას, სოკრატემ თქვა: „ მე ვიცი, რომ არაფერი არ ვიცი“ ყოველი დროისა და ყოველ ერთა დიადი წმინდანნი უფრო ცხადად შეიგრძნობდნენ თავიანთ ცოდვილობას, ვიდრე ჩვენ, რადგან ისინი უფრო ახლოს იყვნენ ნათელთან, უფრო ცხადად ხედავდნენ ყოველ ლაქას საკუთარ სიცოცხლესა და სინდისზე, ვიდრე ჩვენ ვხედავთ ჩვენს რუხ ყოფიერებაში.
მე აქიდანვე მინდა თქვენი ყურადღება იმას მივაქციო, რომ ქრისტეს „ქრისტიანობა“ გარკვეულ კონცეფციად არ უქადაგია. იმას, რაც მან ხალხს აუწყა, იესო ქრისტემ „ბესორა“ უწოდა, რაც ნიშნავს „ხარებას“, „სახარებელ ამბავს“. რა იყო სახარებელი ამბავი? ადამიანს აქვს უფლება არ ერწმუნოს სამყაროს, ამქვეყნად უცხო, მტრულად განწყობილ გარემოში იგრძნოს თავი. თანამედროვე მწერლები ალბერტ კამიუ, ჟან-პოლ სარტრი და მრავალი სხვანი მთელი თავისი შემოქმედებით ყოფიერების საშინელ აბსურდულობაზე ლაპარაკობდნენ. ჩვენს გარშემო რაღაც შემზარავი, არაადამიანური, უაზრო, აბსურდული გარემოა, და ერწმუნო მას, შეუძლებელია. ცივი მკვდარი ან მომაკვდინებელი სამყარო – ამბობდნენ ისინი. თუმცა აქვე მინდა აღვნიშნო: ეს მწერლები, რომანისტები, დრამატურგები, ფილოსოფოსები, მაგალი-
თად სარტრი და კამიუ ათეისტური ეგზისტენციალიზმიდან მოვიდნენ.
თუმცა მათ ერთადერთი რამ გამოეპარათ მხედველობიდან. როცა ისინი ამტკიცებენ, რომ სამყარო აბსურდულია, ე.ი. უაზრო, ეს მხოლოდ იმიტომ შეუძლიათ ამტკიცონ, რომ ადამიანში დევს საწინააღმდეგო ცნება – აზრისა. ის, ვინც არ იცის, რა არის აზრი, ვერ იგრძნობს და ვერც ვერასოდეს გაიგებს, რა არის უაზრობა, აბსურდი.ის არასოდეს არ აღშფოთდება აბსურდის წინააღმდეგ, არასოდეს აღუდგება წინ და ისე იცხოვრებს ამ აბსურდში, როგორც თევზი წყალში. სწორედ ის, რომ ადამიანი ეწინააღმდეგება აბსურდს, ყოფიერების უაზრობას, ამტკიცებს, რომ აზრი ნამდვილად არსებობს.
ძველი ბიბლიური კანონი გვეუბნება, რომ ჩვენ შეგვიძლია შინაგანი გარდასახვის გზით მივენდოთ ყოფიერებას და ვუთხრად დიახ, მაგრამ სწორედ ეს მინდობა ყოფიერებისადმი გვეჩვენება საშინლად და თავზარდამცემად. მაგრამ თუ მივენდო- ბით, – ამ ქაოსიდან, აბსურდიდან, ყოფიერების შემზარაობიდან, როგორც მზე ღრუბ-ლებში, ისე გამოანათებს ღვთის სხივი. ღვთისა, რომელსაც გააჩნია პიროვნულობა და ეს პიროვნულობა ასახულია ყოველი ადამიანის პიროვნებაში. კონტაქტი ღმერთთან შესაძლებელია, როგორც კავშირი მსგავსთა შორის. კაცობრიობის მთელი საიდუმლო ის არის, რომ თავად ადამიანი გასაოცარი ანალოგიაა იმისა, ვინც შექმნა ეს სამყარო.
ჩარლზ დარვინი ამბონდა, რომ თუმცა ის მექანიკურად აღიქვამდა სამყაროს, აღიქ- ვამდა როგორც პროცესს – მაინც მის სირთულეებზე ფიქრისას, ხშირად გასჩენია კითხვა – ნუთუ ბრმა შემთხვევითობას შეეძლო შეექმნა ეს ყოველივე და ხომ არ არსებობდა რაღაც გონი, ესოდენ რომ ჰგავდა ჩვენსას და (მისი) ანალოგიური იყო? (ამ კითხვას შეგვიძლია დავძინოთ: არა უბრალოდ ანალოგიური არამედ ჩვენს გონზე უსაზღვროდ აღმატებული).
რწმენა-ნდობა ძველ აღთქმისეულ ბიბლიურ რელიგიაში გაჩნდა, რომლის შესახებაც უკვე ვისაუბრეთ. არა რაღაც თეორიულ-ფილოსოფიური ან რელიგიური რწმენა, არამედ მომაკვდინებელი, აბსურდული სინამდვილის გავლით მიღებული ლტოლ- ვის აქტი, როცა ადამიანი ეუბნება ღმერთს: დიახ, მე მივიღებ და ვისმენ. ასე წარმოიშ- ვა უძველესი აღთქმა ღმერთსა და ადამიანს შორის, უძველესი კავშირი.
მაგრამ ცხადია, პრიმიტიული, უძველესი ადამიანის და ღვთის კავშირი არ შეიძლე- ბოდა ყოფილიყო საბოლოო და სრულყოფილი. ეს იყო ადამიანთა მოდგმის აღზრდა, ერთგვარი ბავშვობის პერიოდი, შემდეგ სიყმაწვილე დადგა… და ჩვენს წელთაღრიცხ-ვამდე მეშვვიდე საუკუნეში წინასწარმეტყველმა იერემიამ თქვა – ასე ამბობს უფალი: მე მივცემ ხალხს ახალ კანონს „ბრიტჰაჰადაშს“, ახალ კავშირს, რომელიც ძველს არ ემსგავსება და გულში იქნება ამოკვეთილი.
და დადგა ღამე როდესაც შეიწირა მსხვერპლი…
წინასწარმეტყველი იერემიადან შვიდასი წლის შემდეგ ერთ პატარა ოთახში თორმე-ტი ადამიანი იკრიბება და იწირება მსხვერპლი. ჩვეულებრივ მსხვერპლი სისხლით იწირებოდა. სისხლი იყო სიცოცხლის სიმბოლო. სიცოცხლე კი მხოლოდ ღმერთს ეკუთვნოდა. ამ თაცყრილობის წევრებსაც სამსხვერპლო ცხოველის სისხლი ეპკურათ. ასეთი წესი ჰქონდათ ოდითგან ყველა ხალხებს, ღრმად პირველყოფილ დროებამდე, პალეოლითამდე. და მოსემაც, როცა ღვთის ხალხთან დებდა აღთქმას, სამსხვერპლო ბატკნის სისხლი აპკურა ყველას.
იმ ღამეს კი, რომლის შესახებაც გიყვებით, რომელიც ჩვენი წელთარრიცხვის 30 წლის გაზაფხულზე შედგა, თორმეტითანამზრახველით გარშემორტყმული თანამზ-რახველით გარშემორტყმული იესო ნაზარეველი არასრულებს თავისუფლების გახსე-ნების წესს, რასაც უფალი ყოველს უბოძებს. აქ სისხლი აღარ არის, არის თასი ღვინი-თა და პურით. მან დატეხა ეს პური, სათითაოდ ჩამოურიგა ყველას და თქვა: ეს არის
ჩემი სხეული. როგორც სამსხვერპლო კრავი ადამიანთათვის. ის თასიდან ასმევს ყოველ მოწაფეს და ამბობს: ეს არის სისხლი ჩემი, რომელსაც ვღვრი მე თქვენთვის. ეს არის ახალი აღთქმა ჩემს სისხლში.
რაც შეეხება ლიტურგიას, ამგვარად ამ წმინდა სერობაში, ღმერთი და ადამიანი ერთდებიან უკვე არა ერთდებიან უკვე არა რეალური, ფიზიკური სისხლით, არამედ მიწის სიმბოლური სისხლით, რადგან ვაზის წვენი, ღვინო არის მიწის სისხლი, პური კი – მიწის ნაყოფი, ბუნება, ჩვენ რომ გვკვებავს, ეს არის ღმერთი, რომელიც მსხვერპ-ლად ეწირება ადამიანებს. იესო ნაზარეველი სწორედ ამ მსხვერპლს იღებს.
და იმ წამიდან, იმ წმინდა ღამიდან მოყოლებული თასი მარადიულად ზეაღმართ-ლია და ევქარისტია სრულდება ქრისტიანობის ყველა განშტოებაში, ყველა ეკლესიასა და სექტებშიც კი, ყველგან არსებობს ეს სიმბოლო. (სიმბოლო  სექტანტთათვის)
ხანდახან ამბობენ, რომ ქრისტემ ახალი მორალი მომიტანა. დიახ, მან თქვა: ახალ აღთქმას (მცნებას) გაძლევთ თქვენ, გიყვარდეთ ერთმანეთი, როგორც მე შეგიყვარეთ თქვენ.
მანამდეც არსებობდა სიყვარულის აღთქმა და სიტყვები „გიყვარდეს მოყვასი შენი, როგორც თავი შენი“ მოსეს ეკუთვნის. ქრისტემ კი ამ სიტყვებს სრულიად ახალი მნიშ-ვნელობა მიანიჭა – „როგორც მე მიყვარხართ თქვენ“, რამეთუ კაცობრიობის სიყვარუ-ლის გამო დარჩა ის ჩვენთან ერთად ჭუჭყიან, სისხლიან და ცოდვილ მიწაზე – მხოლოდ იმიტომ, რომ ჩვენს გვერდით ყოფილიყო, მაშასადამე მისი სიყვარული თავგანწირვის სიყვარულად იქცა და ამიტომ გვეუბნება: ის ვინც მე გამომყვება, უარ-ყოს თავი. ესე იგი უარყოს საკუთარი მეობა, და არა პიროვნება. პიროვნება წმინდაა, უარყოფილ უნდა იქნეს ყალბი თვითდამკვიდრება, მეობა. ის, ვინც უარყოფს მეობას, აღიღებს ჯვარს, ესე იგი, საკუთარ მსახურებას, ტანჯვითა და სისხლით გაჰყვება მას.
ქრისტე ადამიანს ღვთიური იდეალის განხორციელებისაკენ იხმობს. მხოლოდ ძალიან ახლომხედველ ადამიანებს შეუძლიათ წარმოიდგინონ, რომ ქრისტიანობა უკვე იყო, უკვე შედგა, მეცამეტე საუკუნეში, მეოთხე საუკუნეში ან ოდესმე. ქრისტია-ნობამ ჯერ პირველი, მე ვიტყოდი, ფრთხილი ნაბიჯები გადადგა კაცობრიობის მოდგმის ისტორიაში. ქრისტეს მრავალი თეზა ჩვენთვის დღემდე მიუღწეველია, რადგან სულითა და ზნეობით ჩვენ ჯერ კიდევ ნეანდერტალელები ვართ, რადგან ახალი აღთქმისეული ისარი მარადისობისკენ არის მიმართული, რადგან ქრისტიანო-ბის ისტორია ჯერ მხოლოდ იწყება და ის, რაც ადრე იყო, ის, რასაც ჩვენ ახლა ქრის- ტიანობის ისტორიას ვუწოდებთ, მხოლოდ ჩვენი უსუსური და უშედეგო ცდაა, განვა- სახიეროთ ქრისტიანობა.
ჩვენ ვიტყვით: როგორ, განა ჩვენ არ გვყავდა ისეთი დიდებული ოსტატები, როგორც უსახელო ხატმწერები, ანდრეი რუბლიოვი და სხვები? დიახ, გვყავდა დიდებული წმინდანებიც. ისინი მართლა წმინდანები იყვნენ, წინასწარმეტყველნი, ვინც ჭუჭყის, სისხლისა და ცრემლების ზღვაში მოაბიჯებდა. ალბათ სწორედ ეს უნდოდა ეთქვა (ანდა არც უნდოდა, მაგრამ უნებურად გამოუვიდა) ტარკოვსკის თავის ფილმში „ანდრეი რუბლიოვი“. აბა, დაფიქრდით, რა ფონზე შეიქმნა ეს უნაზესი, ფეერიული, ღვთიური ხილვა სამებისა!ის, რაც ამ ფილმშია ასახული, სიმართლეს შეესაბამება. ომი, წამება, ღალატი, ძალადობა, ხანძრები, ველურობა. ღვთიური ხელდასხმის გარეშე ამ ფონზე ადამიანი მხოლოდ „კაპრიჩიოსს“ თუ შექმნიდა, „გოიას“ მსგავსად. რუბლიოვმა კი ღვთიური ხილვა შექმნა. მაშასადამე, ყოველივე ამას მის გარშემო არსებული სინამდვილიდან კი არ იღებდა, არამედ სულიერი სამყაროდან.
ქრისტიანობა – ახალი ეთიკა კი არ არის, ახალი ცხოვრებაა, ახალი ცხოვრება რომელ-საც ადამიანი ღმერთთან უშუალო შეხებაში შეჰყავს. ეს არის ახალი კავშირი და
ახალი აღთქმა.
რაში მდგომარეობს საიდუმლოება? რით ავხსნათ რატომ იზიდავს მაგნიტივით კაცობრიობას იესო ქრისტეს პიროვნება, თუმცა ის მიწაზე დამცირებული მოვიდა და არ იყო მასში არც ინდოელ ბრძენთა იდუმალება და არც აღმოსავლური ფილოსოფი-ის პოეტური ეგზოტიკა?
ყველაფერი რასაც ის ამბობდა, უბრალო და ნათელი იყო, მაგალითებიც კი ყოფითი ცხოვრებიდან მოჰქონდა.
ეს საიდუმლოა, რომელსაც ქრისტე მოკლე ფრაზებით აცხადებს და ეს ფრაზები იოანეს სახარებაში გვესმის. ფილიპე ამბობს: გვიჩვენე ჩვენ მამა, მამა ყოველთა. ის, ვისაც ბერძნები უწოდებენ არქეს, პირველსაწყისს, სად არის ის? და იესო პასუხობს, ისე, როგორც არ უპასუხია არც ერთ ფილოსოფოსს ამქვეყნად – რა ხანია თქვენთან ვიმყოფები და კიდევ ვერ გამიცანი, ფილიპე? ის, ვინც მხედავს მე, ხედავს მამას. მსგავსი რამ არაერთხელ უთქვამს და მრავალ ადამიანს შეუქცევია მისთვის ზურგი, იმედგაცრუებულთ მიუტოვებიათ, რადგან ეს ყოველივე გამოწვევა იყო. აქ საიდუმ-ლოს გაგება იყო საჭირო. ქრისტე კი ამ საიდუმლოს პირდაპირ არასოდეს არ აყალიბე-და. ის მხოლოდ ეკითხებოდა ხალხს: ვინ გგონივართ, წინასწარმეტყველი თუ იოანე ნათლისმცემელი? აქ უნდა გახსნილიყო რაღაც შინაგანი გამოცდილება, რადგან ამ კითხვას ღმერთი სვამდა ადამიანის პირით. (სახით)
იესო ქრისტე უსასრულოს ადამიანური სახეა მიუწვდომელის, აუხსნელის, ამოუც-ნობის, უსახელოსი… და სრულიად მართალი იყო ლაოძი, როდესაც ამბობდა, რომ სახელი, რომელსაც ჩვენ არ წარმოვთქვამთ, არის მარადიული სახელი. დიახ, უსასრ-ულოსი და მიუწვდომელის. აქ კი არა მარტო სახელი წარმოითქმება მისი, არამედ სახელიც ერქმევა, ერქმევა ადამიანური სახეი. ის სახელი, რომელიც ჩვენთან ერთად ცხოვრებისეულ სიმძიმეს ინაწილებდა.
აი ქრისტიანობის ღერძი ამ ცენტრში გადის.
როცა სახარებიდან ეპისტოლეებზე გადავდივართ, ყურადღება უნდა მივაქციოთ ახალი აღთქმის მეორე პიროვნულ თვისებას. როგორც ერთი ფრანგი მეცნიერი ამბობ-და, ახალ აღთქმაში ორი ბიოგრაფიაა: იესო ქრისტესი და მისი მიმდევრის სავლე ტერსიანელის – პავლე მოციქულის.
ცხადია, სახარების შემდეგ პავლეს ეპისტოლეების კითხვისას, თითქოს ციდან მიწა-ზე ეშვები, თუმცა პავლე მრავალს აღემატებოდა მახარობლებს. ეს იყო უზარმაზარი ნიჭის, სულიერი სიძლიერისა და განათლების კაცი. ეს ადამიანი პიროვნულ ნაწარ-მოებებს ქმნიდა. მისი ეპისტოლეები გულიდან გამონაჟური სისხლით არის დაწერი-ლი. მაგრამ მაინც ზალზე ძნელია მათი შედარება სახარებასთან, რადგან სახარებები ასახავენ არა იმდენად მოციქული მახარობლების ლიტერატურულ ნიჭს, არამედ იმას, რასაც თვალით ხედავდნენ. და თუკი მოციქული პავლე ჩვენს წინაშე მხოლოდ ადამიანია, ქრისტე ღვთის ნათელხილვაა.
მაგრამ რითაა ჩვენთვის საყურადღებო მოციქული პავლე? რატომ დააყენა ეკლესიამ ქრისტეს გვერდით ახალ აღთქმაში? რატომ არის, რომ ეპისტოლეების დიდი უმეტე-სობა – თოთხმეტი – მის მიერ არის დაწერილი? და რატომ იკავებს იგი მოციქულთა შორის ყველაზე დიდ ადგილს?
საქმე ის გახლავთ, რომ მოციქულ პავლეს, როგორც ჩანს, არასოდეს ეხილა იესო მის მიწიერ ყოფაში. თუმცა ისტორიკოსები ფიქრობენ, რომ შესაძლებელია ისინი იერუსა-ლიმში შეხვედროდნენ ერთმანეთს. (თვითონ პავლე ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ წლებში დაიბადა მცირე აზიაში, მაგრამ იერუსალიმში სწავლობდა და მაშინ შეეძლო ეხილა ქრისტე), მაგრამ მაინც დანამდვილებით უნდა მივიჩნიოთ, რომ მას იესო
არასოდეს უხილავს. მე მგონია სწორედ ეს იზიდავს ეკლესიას მის პიროვნებაში, რადგან არც ჩვენ გვინახავს მისი სახე. მაგრამ ქრისტეს გამოცხადება პავლესათვის უფრო მნიშვნელოვანი იყო ნებისმიერ გარეგნულ შეხებაზე.
გარეგნულად ქრისტე მის მტრებსაც ჰყაცდათ ნანახი, მწიგნობართაც, ფარისეველ- თაც, პილატესაც, მაგრამ ამან ვერ იხსნა ისინი.
პავლეც მისი მტერი იყო, მაგრამ ქრისტემ იგი დამასკოსკენ მიმავალ გზაზე გააჩერა და მოციქულის წოდება უბოძა. ამ გარემოებამ სრულიად შეცვალა არა მარტო მისი ბედი, არამედ მთელი ადრეული ეკლესიის ბედიც, რადგან პავლე ერთ-ერთი ემათთა-განია, ვინც სახარება სირიიდან და პალესტინიდან მთელ მსოფლიოს გააცნო. მას ხალხთა მოციქულს ან კერპთაყვანისმცემელთა მოციქულს უწოდებდნენ.
იუდაიზმში აღზრდილმა, მან დიდებულად იცოდა ის ჭეშმარიტება, რომ ღმერთთან შერწყმა შეუძლებელია. თავს იტყუებს აღმოსავლური რელიგიით აღზრდილი ადამიანი, რომელსაც ჰგონია, რომ ექსტაზის განცდით უკვე შეერწყა აბსოლუტს. ის მხოლოდ უახლოვდება აბსოლუტს, რადგან ღვთიურის წიაღში მარადიული ცეცხლი ანთია, რომელიც ყოველივეს შთანთქავს. შემოქმედსა და შექმნილს შორის უზარმაზა-რი უფსკრული ძევს, ისევე როგორც აბსოლუტურსა და პირობითს შორის, და მისი გადალახვა შეუძლებელია, როგორც ლოგიკურად, ასევე ყოფითად.
თუმცა არსებობს ხიდი, გადებული ამ უფსკრულზე. და ეს ხიდი შეიგრძნო თვით პავლემ. რადგან იხილა მან ქრისტე და შინაგანად შეერწყა, უსაზღვრო სიყვარულით გადაეჯაჭვა მას, იმდენად, რომ ეჩვენებოდა, თითქოს სხეულით ატარებდა ქრისტეს ჭრილობებს, მასთან ერთად კვდებოდა ჯვარზე და მასთან ერთად აღდგა. ასეც ამბობს: უკვე მე კი არ ვცოცხლობ, არამედ ჩემში ცოცხლობს ქრისტე. მე მასთან ერთად მოვკვდი და მასთან ერთად აღვდექ. (შეად. გალ.2. 19-20.) ღმერთთან შერწყმა შეუძლებელია, მაგრამ შესაძლებელია შეერწყა რმერთკაცს,რადგან ის ერთდროულად ორ სამყაროს ეკუთვნის ჩვენსას და მიღმიერს.
პავლედან მოყოლებული, დრემდე ამაზეა აგებული ქრისტიან მისტიკოსთა გზა. გზა მამისაკენ მხოლოდ და მხოლოდ შვილით მიიღწევა. მე ვარ კარიბჭე – ამბობს ქრისტე – მე ვარ ჭიშკარი, კარიბჭე ცისა.
სხვადასხვა ლოცვათა გამეორებით ქრისტიანები შეიძლება ჰგავდნენ კიდეც აღმოსა-ვლელ და ინდოელ მორწმუნეთ, სხვადასხვა მანტრებს რომ იმეორებენ. აქ მსგავსება და პარალელი არსებობს. მაგრამ ქრისტიანობის ერთ უმთავრეს ლოცვას „იესოს ლოცვა“ ეწოდება, სადაც ერთთავად მეორდება დაბადებულის, მიწაზე მცხოვრების, ჯვარზე გაკრულისა და აღმდგარის სახელი.
სწორედ ამ მთავარი ქრისტიანული ლოცვის ქრისტეცენტრულობა რადიკალურად განასხვავებს მას სხვა დანარჩენი მედიტაციებისა და მანტრებისაგან, რადგან აქ ხდება შეხვედრა, არა მარტო აზრის კონცენტრაცია, არა ფიქრი, არა უბრალოდ რაღაც ოკეა- ნეში ან პიროვნების სიღრმეში ჩაძირვა, არამედ შეხვედრა იესო ქრისტეს სახებასთან, რომელიც მყოფობს სამყაროში.
მახსენდება პროზად დაწერილი ტურგენევის ერთი ლექსი – სოფლის ეკლესიაში ლოცვის დროს, ის ანაზდად იგრძნობს, რომ ქრისტე მის გვერდით დგას. გვერდზე გაიხედავს და ჩვეულებრივ ადამიანს დაინახავს, მაგრამ პირნაქცევს, ისევ იგივე შეგრ-ძნება დაუბრუნდება: ქრისტე კვლავ მის გვერდით იდგა.
აი, ეს არის სიმართლე, და ქრისტეს ეკლესია იმიტომაც არსებობს და ვითარდება, რომ ქრისტე დგას მასში.
გაიხსენეთ, რომ მას ქრისტიანობისათვის ერთი დაწერილი ფრაზაც არ დაუტოვებია -მსგავსად პლატონისა დიალოგები რომ დაგვიტოვა.
არც მოსესავით ამოუტვიფრია კანონი. არც მუჰამედივით უკარნახია ყურანი. არ ჩამოუყალიბებია ორდენი, გაუტამა ბუდასავით.
მან მხოლოდ თქვა: თქვენთან ვიქნები უკუნითი უკუნისამდე.
და როცა მოციქულებმა იგრძნეს, რომ სამუდამოდ შორდებოდნენ, ქრისტემ მათ ერთი უმთავრესი ფრაზა უთხრა: ობლად არ დაგტოვებთ, მე მოვალ თქვენთან. ეს მოსვლა დღესაც გრძელდება, ის დღესაც მოდის ჩვენთან.
ქრისტიანობის ურრმესი ცოდნა სწორედ ამაზეა დამყარებული; სხვა დანარჩენი – ერთგვარად ზედაპირული ფენაა და ამ სხვა დანარჩენით ქრისტიანობა შეიძლება ემსგავსებოდეს კიდეც ჩვენს სამყაროში არსებულ რელიგიებს.
ეს რელიგიები ყველგან კულტურის ნაწილია და ამოიზრდება მარადისობისკენ ადამიანის სულის ლტოლვიდან,- მარადიულ ღირებულებებისკენ ლტოლვასთან ერთად. ქრისტიანობაში კი მაღლიდან, ზეციდან მოედინება ნაკადი და ამოტომაც შეეძლო ეთქვა ჩვენი საუკუნის ერთ-ერთ თეოლოგს: „ქრისტიანობა ერთ-ერთი რელი-გია კი არაა, არამედ ყველა რელიგიათა კრიზისი“ (სამსჯავრო). ის ყველა დანარჩენზე ამაღლებულია, რადგანაც, როგორც პავლე მოციქული ამბობს, ხსნა კანონის აღსრუ-ლებით კი არ ელის ადამიანს, არამედ – იესო ქრისტეს რწმენით.
დასასრულს მსურს ეს ძირითადი ფრაზა გაგიმარტოთ.
რა არის კანონის საქმე? ეს არის რელიგიური წესების და ადათების სისტემა.
საჭიროა თუ არა მათი დაცვა? საჭიროა, რადგან ესაა აღმზრდელობითი საშუალება. მათ ადამიანები ქმნიან, ხანდახან დიადი ნათელხილვის შედეგად, ხან – ტრადიციის ძალით, ხან კი… უმეცრებით.
კანონის საქმე… ხანდახან ეს კანონები ღვთის ნათელხილვიდან მოდის, როგორც ძველ აღთქმაში, მაგრამ გონებრივი და სულიერი განვითარების გარკვეულ ფაზამდე.
რას ნიშნავს ხსნა? ეს ნიშნავს საკუთარი, ეფემერული, დროებითი ცხოვრების შერწყ-მას მარადისობასა და ღმერთთან. აი, ეს არის ხსნა. ღვთიურ ყოფასთან შერწყმის სურ- ვილი ცოცხლობს ჩვენში, ყოველ ადამიანში. ეს წყურვილი დამალულია, დაფარული, შეგვიძლია სადღაც ღრმად მივჩქმალოთ, მაგრამ ის მაინც არსებობს. ამიტომ ამბობს მოციქული, კანონი წმნდაა. ძველი აღთქმის კანონი წმინდაა და ღმერთმა უბოძა ის ადამიანებს, მაგრამ ღვთიურ ყოფასთან შერწყმა მხოლოდ იესო ქრისტეს რწმენით არის შესაძლებელი.
ისიც უნდა გავარკვიოთ, რას ნიშნავს იესო ქრისტეს რწმენა? ჩვენ შეგვიძლია გვწამ-დეს, რომ ასეთი ადამიანი არსებობდა ამქვეყნად, მაგრამ ეს რწმენა კი არა, ცოდნაა. მის თანამედროვეთ ახსოვთ, რომ ის ცხოვრობდა მიწაზე. მახარებლებმა ბევრი დამამ-ტკიცებელი მოწმობებიც დაგვიტოვეს, თანამედროვე ისტორიკოსიც გვეტყვის, დიახ, ასეთი ადამიანი არსებობდა. სხვადასხვა პროპაგანდისტთა მცდელობა, დაამტკიცონ, რომ ქრისტე – მითია, დიდი ხანია გაქარწყლდა. მხოლოდ ჩვენს ქვეყანაში, როგორც ყოველგვარი სასწაულების ნაკრძალში, ჯერ კიდევ ბატონობს ეს კონცეფცია.
მაშასადამე, რას ნიშნავს – მისი რწმენა გვქონდეს? გწამდეს, რომ ის მიღმიერი სამყა-როდან არის მოსული? ესეც სიმართლეა, მაგრამ ესმაინც თეორიაა.
და სწორედ აქ უნდა გავიხსენოთ ის რწმენა, რომელიც ძველ აღთქმაშია ნაქადაგები: ნდობა ღმრთისა.
ჯერ კიდევ მაშინ, როცა აბრაამმა ღმერთს უთხრა თანხმობა, უფრო სწორად, კი არ უთხრა, არამედ უხმოდ დაემორჩილა მის მოწოდებას, აი, მაშინ დაიბადა რწმენა. ძველ ებრაულ ენაზე სიტყვა „რწმენა“ ჟღერს როგორც „ემუნა“, და მომდინარეობს სიტყვიდან „ამან“ – ერთგულება. რწმენა – ამ სიტყვის გაგება ძალიან უახლოვდება ერთგულებას. ღმერთი ერთგულია თავისი დაპირებისა, ადამიანი ერთგულია ღმრ-
თისა. სუსტი, ცოდვილი, ის მაინც ერთგულია მისი. მაგრამ რომელი ღმერთისა? მიუწვდომელის და მრისხანესი, რომელიც ოკეანესავით ისე შორს არის ხოლმე ადამიანისგან?!
ქრისტეს ადამიანისათვის ღმერთის ახალი სახე მოაქვს. მისი მეოხებით სხვაგვარად აღარ მოიხსენიება უფალი. იესო ქრისტეს თითქმის არასოდეს წარმოუთქვამს სიტყვა „ღმერთი“.ის ყოველთვის „მამას“ ამბობდა. და თავის მიწიერ ცხოვრებაში ის იმ ნაზ და ალერსიან სიტყვას იმეორებს, რომელსაც წარმოთქვამენ ხოლმე ბავშვები აღმოსავ-ლეთში, მამას რომ მიმართავენ. ამის თარგმნა შეუძლებელია,- მაგრამ ეს ასეა. ქრისტე აღმოგვიჩენს ღმერთს, როგორც ჩვენს ზეციერ მამას – და ამით აყალიბებს და-ძმების ერთობას, რამეთუ და-ძმური სიყვარული მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, თუ მათ ერთი მამა ჰყავთ.
და აი, საერთო სულიერი მამა-ღმერთი. ხოლო იესო ქრისტე – მოძღვრებისათვის გულის გადახსნა. ეს არის სახარების საიდუმლოება. რადგან ყოველმა ჩვენგანმა მშვე- ნივრად იცის, რაოდენ შეშინებულია, სუსტია ადამიანი, რაოდენ ჩაბუდებულია მასში ყოველგვარი კომპლექსები და ცოდვები.
და არსებობს ძალა, რომელიც ქრისტემ მიწაზე დატოვა და ჩვენ მას უანგაროდ ვიღებთ. ეს არის მადლი, უანგაროდ რომ გვინაწილებს.
დიახ, დიდი ძალისხმევა გვჭირდება, რათა წინ აღვუდგეთ ცოდვას; დიახ, უნდა ვისწრაფოთ სრულყოფილებისაკენ, თან მუდამ გვახსოვდეს, რომ საკუთარ თავს წუმპედან ვერ ამოვათრევთ. ის, რასაც გავაკეთებთ, მხოლოდ მოსამზადებელი პერიო-დია.
ძირითადად ამით განსხვავდება ქრისტიანობა იოგისაგან, რომელსაც ჰგონია, რომ ადამიანს, ასე ვთქვათ, საკუთარი ნებასურვილით, უნარი შესწევს მიაღწიოს ღმერთს, შეერწყას მას. ქრისტიანობა გვეუბნება: შენ ძალგიძს მხოლოდ საკუთარი სრულყოფი-ლება, მაგრამ ღმერთთან მიღწევა შეუძლებელია, ვიდრე ის თავად არ მოვა შენთან.
და ამიტომაც, მადლი აღემატება კანონს. კანონი რელიგიის პირველი საფეხურია, პირველი ნაბიჯები, რომელსაც ბავშვი დგამს და აღზრდის პერიოდში მას ეუბნებიან, რა შეიძლება და რა – არა. არსებობს წესები და ნორმები. გვჭირდება ეს წესები და ნორმები? ცხადია, გვჭირდება. შემდეგ კი მოდის მადლი. ღმერთთან შეხვედრა შინა-განი გამოცდილების გზით. ეს ჰგავს სიყვარულს, ან აღმაფრენას, აღტაცებას.
მადლი არის ახალი სიცოცხლე. ადამიანები ერთმანეთს ეკამათებიან, ერთნი ძველი ადათ-წესების დაცვის მომხრენი არიან, მეორენი – ეწინააღმდეგებიან, მაგრამ განა ამას რაიმე მნიშვნელობა აქვს? მნიშვნელოვანია – ახალი შემოქმედება და რწმენა, მოქმედი სიყვარული.
აი, ეს არის ჭეშმარიტი ქრისტიანობა. ყველაფერი დანარჩენი – ისტორიული გარეკა-ნია, ჩარჩო, ის რაც დაკავშირებულია კულტურასთან.
რაზეა დაფუძნებული ქრისტიანული სარწმუნოება? ადამიანის პიროვნულობის უსაზღვრო ღირებულებაზე. ნათლის ზეობაზე სიკვდილსა და ხრწნაზე.
ახალ აღთქმაზე, რომელიც გატოტილი ხესავით იზრდება პატარა ნერგიდან და, როგორც საფუარი ცომს, ისე განადიდებს ისტორიას.
და დღეს უკვე ციური მეუფება იდუმალად ვლინდება ყოველ ადამიანში: როცა თქვენ სიკეთეს სჩადით, როცა გიყვართ, როცა შეიმეცნებთ სილამაზეს, როცა შეიგრძ-ნობთ ცხოვრების სისავსეს – თქვენ უკვე შეგეხოთ ღვთის მეუფება.
ცის მეუფება არამარტო შორეულ მომავალშია, არა მარტო ფუტუროლოგიურ შემეც- ნებაშია,- ის არსებობს აქ და ახლა. ამას გვასწავლის იესო ქრისტე. მეუფება მოაწევს, მაგრამ მან უკვე მოაწია. სამსჯავრო ადამიანთა ზედა იქნება, მაგრამ ის უკვე დაწყებუ-
ლია. ის იმ წუთიდან დაიწყო, როცა მან პირველად იქადაგა ახალი აღთქმა.
სამსჯავრო უკვე დაწყებულია – ესაა მისი ქადაგებანი გალილეაში, იერუსალიმში, გოლგოთაზე, რომის იმპერიაში, შუა საუკუნეების ევროპასა და რუსეთში, დღეს, მეოცე საუკუნეში, და ოცდამეხუთეშიც… კაცობრიობის მთელი ისტორიის მანძილზე გრძელდება ეს სამსჯავრო, რადგან ესაა ქრისტიანობის ისტორია, თუ როგორ მიჰყვება კაცობრიობა ძე კაცისას.
და თუკი კიდევ ერთხელ დავსვამთ კითხვას, რაში მდგომარეობს ქრისტიანობის არსი, ჩვენ უნდა ვუპასუხოთ: ეს არის ღმერთკაცობა, შეზღუდული და დროებითი ადამიანური სულის შერწყმა უსასრულო ღვთიურ სულთან.
ეს არის სხეულის განათლება, რამეთუ იმ წუთიდან, როცა ძე კაცისამ ჩვენი სიხარუ-ლი და სატანჯველი, ჩვენი შემოქმედება, სიყვარული და ჩვენი გარჯა მიიღო – ე.ი. ის ბუნება და ის სამყარო, სადაც მყოფობდა, სადაც დაიბადა, როგორც კაცი და ღმერთკაცი – კი არ უარყოფილა, კი არ დამცირებულა, პირიქით, ახალ საფეხურზე იქნა აყვანილი და განათლებული.
ქრისტიანობა სამყაროს განათლებაა, ბოროტის, უკუნისა და ცოდვის ძლევა. მაგრამ ეს ღმერთის გამარჯვებაა. ის აღდგომის ღამეს დაიწყო და გაგრძელდება ვიდრე იარსებებს ეს სამყარო.

რუსულიდან თარგმნა მზია გელაშვილმა

სალიტერატურო, რელიგიურ-ფილოსოფიური და საზოგადოებრივი ჟურნალი აფრა. N1 (ოქტომბერი-ნოემბერი) 1997 წელი.

ტექსტის მოწოდებისათვის მადლობას ვუხდით ოთარ მუშკუდიანს და გამოქვეყნების უფლებისათვის “კავკასიურ სახლს”

Print Friendly

Comments are closed.