წინასაშობაო რეფლექსია – იეროდიაკვანი ლეონიდე ებრალიძე

journey-to-bethlehem

რეფლექსია მართლმადიდებლური წინასაშობაო ლიტურგიული პერიოდის ზოგიერთ სულიერ თემაზე წაკითხული პონტიფიკალურ სემინარია ლომბარდოში 2017 წელს (2016 წ. წინასაშობაო რეფლექსია იხილეთ აქ )

 

ძვირფასო კოლეგებო, მადლობას გიხდით, რადგან უკვე მეორე წელია, მეძლევა საშუალება წარვდგე თქვენს წინაშე წინასაშობაო მედიტაციით (ლათინური ტერმინი ბიბლიურია და თარგმნის ებრაულ ზმნას Hāgâ, ბერძ. μέλετη, ძველ ქართულში თარგმნილი როგორც ზრახვა). ვიაზრებ რაოდენ დიდია პასუხისმგებლობა თქვენს წინაშე საუბრისა, რადგანაც წარმოადგენთ სხვადასხვა საეკლესიო მეცნიერებების დოქტორთა და განსწავლულ სასულიერო პირთა ანსამბლეას. ამჯერად ვისაუბრებთ ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ფიგურაზე მართლმადიდებელი ეკლესიის ტრადიციაში.

ზოგჯერ, კათოლიკე მორწმუნეები, რომლებიც არ იცნობენ აღმოსავლეთის ეკლესიებს, მეკითხებიან: „მართლმადიდებლებსაც გყავთ მადონა?“ მე კი ნახევრად ხუმრობით ვპასუხობ: „არა მხოლოდ მადონა, არამედ Θεοτόκος-სიც“.

მაგრამ ხუმრობის მიღმა, როგორც მოგეხსენებათ, მართლმადიდებელი ეკლესიის ხედვა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისა ემყარება ეფესოს მსოფლიო კრებას. კრებათა ისტორიაში იკითხება კიდეც რწმენის ფორმულაციის ლოგიკური ჯაჭვი: მას შემდეგ, რაც მარიამი აღიარებულ იქნაΘεοτόκος-სად (ღვთისმშობლად), როგორც ეს ეკლესიას ოდითგან სწამდა, ის იქცა კიდეც იესოს θενθρώπεια (ღმერთ-კაცობრიობის) მთავარ მოწმობად. ცხადია, რომ ეფესოს კრების ლოგიკურ გაგრძელებას წარმოადგენენ ქალკედონისა და კონსტანტინოპოლის მესამე კრებები, სადაც ერესად გამოცხადდა მონოფიზიტობა და მონოთელიტობა. არ იფიქროთ, რომ ვცდილობ უბრალოდ შეგახსენოთ ეკლესიის ისტორიის ფრაგმენტები, მე მსურს თქვენი ყურადღება მივაქციო იმ ფაქტზე, რომ მარიოლოგიურმა ფორმულაციამ, რომელიც ეკლესიის ანთროპოლოგიური ხედვის უძვირფასესი ნიშია, თავისი წვლილი შეიტანა თანამედროვე სამყაროს უამრავ მიღწევაში. მაგალითად, სამოქალაქო თანასწორობისა და დემოკრატიის განვითარებაში. როგორც მამა ალექსანდრე შემემანი შენიშნავდა: „ეკლესია ამ დოგმატური გამარჯვებებით აფუძნებდა ქრისტიანულ ანთროპოლოგიურ ხედვას, რომელმაც განსაზღვრა კიდეც მთელი ჰუმანისტური კულტურის აყვავება“. ასე იქცა Θεοτόκος-ი თანამედროვე ქრისტიანულ-ჰუმანისტური აზროვნებისა და ანთროპოლოგიური ხედვის ერთ-ერთ საფუძვლად.

მარიამის ღვთისმშობლობის, როგორც ღმერთკაცობის გარანტიისა და მოწმობის მნიშვნელობა, პირველ რიგში, რა თქმა უნდა, ეკლესიის ლიტურგიულ ცხოვრებაში აისახა, საკმარისია ვიფიქროთ, რომ ბიზანტიური ლიტურგიული წელიწადის პირველი მნიშვნელოვანი დღესასწაული ღვთისმშობლის შობაა, ხოლო ბოლო – მისი მიძინება. მაშასადამე, იესოს მიწიერი ცხოვრების დასაწყისიც (მარიამი ქვაბულში) და დასასრულიც მარიამი (მარიამი ჯვართან) სწორედ ყოვლადწმიდა ქალწულით აღესრულება: ის იყო პირველი, ვინც მიიღო სიტყვა ღვთისა საკუთარ კურთხეულ მუცელში და ის იყო უკანასკნელი, ვინც გააცილა ძე კაცისა მარჯვენით მამისა. ეკლესიის ეს უძველესი ტრადიცია შესანიშნავად გამოთქვა კვიპროსელმა პოეტმა კოსტას მონტისმა:

„არ შემიძლია, დავიჯერო, უფალო, რომ აღდგომისთანავე

ჩამოიშორე ყველაფერი ადამიანური

და არ შეუარე პირველყოვლისა

ერთი წუთით, რომ გენახა დედა,

და არ შეუარე პირველყოვლისა

ერთი წუთით, რომ ენახე დედას

-დედა, გააღე, მე ვარ!“

ამ შესანიშნავი პოეზიით შეგვიძლია ვიგემოთ ჩვენი რწმენის რეალურობის ძალა; რეალურობისა, რომელიც ჩვენს დროში ყოველდღიური მოწმობას საჭიროებს. როგორც ვთქვით, ეკლესიის რწმენა მარიამის ღვთისმშობლობის შესახებ ეფესოს კრებაზე გაცილებით ძველია, რადგან სწორედ მარიამი იყო ოდითგანვე ღვთის წმიდათათვის რწმენის რელურობის, რწმენის კონკრეტულობის ნიში. ნიკეა-კონსტანტინეპოლის მრწამსში, რომელსაც ყოველდღიურად წარმოვთქვამთ, ვამბობთ რომ უფალი განხორციელდა მარიამისაგან ქალწულისა, კონკრეტული ადამიანისაგან, კონკრეტულ ისტორიულ კონტექსტში და ამ კონკრეტიკის ძალით ვიაზრებთ, რომ ეს განხორციელება არ არის მოჩვენებითი, არ არის დოკეტისტური. როგორც ვთქვით, ამ რეალიზმის, ამ კონკრეტიკის აუცილებლობა განსაკუთრებით იგრძნობა ჩვენს საზოგადოებაში, რადგან დღეს დოკეტიმზს ვხდებით არა როგორც წარსულ დღეთა ქრისტიანულ ერესს, არამედ როგორც ონტოლოგიურ პრობლემას: რელატივიზმის ეპოქაში, რომელსაც განსაკუთრებით აძლიერებს სოციალური ქსელები, ადამიანთა დიდმა ნაწილმა აღარ იცის სად ჩქეფს რეალურად ცხოვრება – ტელეფონის აპლიკაციაში თუ ცოცხალ ურთიერთობებში? მეორეს მხრივ, ტექნიკის წარმოუდგენელ განვითარებასთან ერთად, რომელიც თავისთავად პოზიტიური მოვლენაა, ჩვენ უფრო და უფრო მეტად ვიაზრებთ თავს სამყაროს შემოქმედებად. დამოკიდებულებათა ამ აბსტრაქტულობის გამოისობით მუდმივად დგას კითხვა, თუ სად არის ღმერთი და სად არის ჩვენი ცხოვრება.

ცხადია მარიამის დედობრივი ფიგურა გვიბიძგებს გავიაზროთ ერთის მხრივ ინკარნაციის რეალურობა, ანუ ცხოვრების რეალურობაც, მეორეს მხრივ კი – ადამიანურ შესაძლებლობათა ლიმიტი: Παναγία (ყოვლადწმიდა), Παρθένε (ქალწული), Θεοτόκος (ღვთისმშობელი) არიან არა რევერანსული ტერმინები, არამედ რწმენის ფორმულები. ჩვენ ზღაპრული პროგრესი გვაქვს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, აზროვნებაში, მეცნიერებაში, მაგრამ როდესაც წარმოვთქვამთ „გიხაროდენ მარიამ, გიხაროდენ ქალწულო, გიხაროდენ ღვთისმშობელო“ ვაღიარებთ ღვთის საიდუმლოთა წინაშე საკუთარ სიმცირესა და უსუსურობას, ვაღიარებთ, რომ არ ძალგვიძს ყველაფრის გამოწვლილვა საკუთარი ლოგიკით.

როგორც ვთქვით, თეოტოკოსის მყოფობა რწმენის ფორმულებში არის საფუძველი სხვა, უმნიშვნელოვანესი ფორმულის, თეანთროპიისა. ჩესტრერტონი ერთ-ერთ თავის ნაწერში იხსენებს, როგორ სურდათ ერთი სამრევლოს ახალგაზრდებს ტაძრიდან ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ქანდაკების გაძევება, დისკუსიის შემდეგ გადაწყვიტეს მარიამის ქანდაკებისთვის ჩამოერთმიათ ყრმა იესო, თავად ქანდაკება კი გაეტანათ ტაძრიდან, და ჩესტერტონი მწუხარედ შენიშნავს: „კი მაგრამ, მარიამის გარეშე ჩვილი ვერ შეძლებს ფეხზე დგომას, თუ არ იქნა მარიამი, ის ბასტიონის გარეშე აღმოჩნდება, არა დედამიწაზე, არამედ ცაში გამოკიდებული“ და ასეც ხდება: როდესაც განვაგდებთ გარეთ ქალწულ მარიამს რწმენიდან, სამყაროს ხელიდან ვაცლით იესოს. შეუძლებელია მარიამის და იესოს გაყოფა, ყველაზე კარგი მიზნებითაც კი, როგორც შენიშნავდა ლოსკი: „მარიამის ყველაზე დიდი მტერი ქრისტოლოგიისაგან გამოყოფილი მარიოლოგიაა“.

გარდა ამისა, ღვთისმშობელი არის მოწმობა და ადამიანური გარანტია ესქატოლოგიური სამეფოს რეალურობისა. მიძინების შემდეგ, სწორედ ის დგას ღვთის ტახტის წინაშე, გემოდიხილავს და ჩვენც გვიზიარებს ღვთის მომავალი სამეფოს დიდებას, რომელიც მოვა და რომელიც უკვე მოვიდა და მუდმივად სუფევს ჩვენს შორის უწმიდესი ევქარისტიის გზით.

ღმერთი ხსნის ისტორიაში მოქმედებისთვის ყოველთვის ეძებს ადამიანურ თანხმობას, როგორც აბრაამთან დადებული აღთქმის შემთხვევაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთგვარად, აბრაამის პერსონაში მთელმა ისრაელმა შეიტანა ხსნის ისტორიაში საკუთარი წვლილი. აღმოსავლეთის ეკლესიებში წირვის დაწყების წინ მორწმუნეებს მოაქვთ ტაძარში პური და ღვინო, რომელიც უნდა შეიწიროს წმინდა ტრაპეზზე. ეს ტრადიცია ლამაზად გამოხატა რომაულ ანაფორაში მიძღვნის (offertorium) ლოცვამ: „უფალო, მოგიძღვნით მიწისა და ჩვენს ხელთა ნაყოფს, რათა აქციო ის ჩვენი ხსნის საზრდელად“ – ამ გზით ეკლესიის წევრთ შეაქვთ საკუთარი წვლილი ხსნის გეგმაში, მარიამის წვლილის ძალით, რადგანაც მარიამის „ჰე-თი“ კაცობრიობამ მისცა საკუთარი თანხმობა ღვთის მოსვლას, როგორც ამას შობის ერთი ულამაზესი ტროპარიც გალობს:

„რა მოგიძღვნათ, ქრისტე?

ჩვენს გამო კაცად გამოცხადდი დედამიწაზე!

ყოველი ქმნილება, შენ გიძღვნის მადლობას:

ანგელოზები – ჰიმნს,

ცანი – ვარსკვლავთ,

მოგვნი – ძღვენს,

მწყემსნი – გაოცებას,

მიწა – ქვაბულს,

უდაბნო – ბაგას.

ჩვენ კი მოგიძღვნით ქალწულ დედას.

ო, ღმერთო საუკუნეთაო შეგვიწყალენ ჩვენ!“.

ევქარისტიული ძღვენის კურთხევის შემდეგ, როდესაც ყოველდღიური განყოფიდან უნდა ვიქცეთ ქრისტეს მისტიურ სხეულის ერთობის ნაწილად, მისი საკრამენტალური სხეულის ზიარებით, თითქმის ყველა ანაფორა იხსენებს ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელს, შემდეგ კი სხვადასხვა წმინდანს, ცოცხალთ და მიცვალებულთ, რადგან ესქატოლოგიური სამეფო სწორედ ღვთისმშობლით იწყება. მისი თანამონაწილეობით დაიწყო იესო ქრისტეს ადამიანური, ისტორიული სხეულის ფორმირება და წარმოუდგენელიც არის მისი თანამონაწილეობის გარეშე ქრისტეს მისტიური სხეულის ფორმირება.

დასასრულ, ისევ მამა ალექსანდრე შმემანს დავესესხები: „მარიამი არის იმ სიყვარულის სისავსე, რომელიც ღებულობს ღვთის ჩვენს შორის მოსვლას, სამყაროს სიცოცხლისათვის სიცოცხლის მიცემით და მთელი ქმნილი სამყარო მარიამით ხარობს, რადგან სწორედ ის გვიმხელს სასრულსა და აღსრულებას ყოველი ცხოვრებისა: ქრისტესთან ერთობას, მის მიღებას, მისთვის სიცოცხლის მიცემას ჩვენში“.

ვუსურვოთ ერთმანეთს ეს ნაყოფიერება, იმისთვის რომ დავამოწმოთ ჩვენი რწმენის რეალურობა, ღვთისმშობელი მარიამის მიბაძვით.

Print Friendly

Comments are closed.