მართლმადიდებლობის სოციალური კონცეფცია

31/01/2019
By

Eho4vFsbzsAავტორი: დეკანოზი ალექსანდრე მენი

„ცნობილია, რომ პროტესტანტიზმს, მაგალითად, თავისი სოციალური დოქტრინა აქვს და ამჟამად პროტესტანტმა კონსერვატორებმა იმის შესახებ დააყენეს საკითხი, რომ ქრისტიანი უნდა ჩაერთოს პოლიტიკაში. ისინი მიიჩნევენ, რომ სახელმწიფოსაგან ეკლესიის გამოყოფა ყალბი იდეაა და პოლიტიკაში ჩართვა აუცილებელია. მათ მხარს ამერიკელი მილიონერებიც უჭერენ. ჩემი აზრით, სწორია პოლიტიკური ცხოვრების სულიერი ღირებულებებით განსაზღვრა, მაგრამ ეს აბსტრაქტული იდეაა. კონკრეტულ ცხოვრებაში აღმოჩნდება, რომ ნებისმიერი პოლიტიკა, მემარჯვენე თუ მემარცხენე, ყალბია, სიყალბის ნიშნის მატარებელია. ტყუილუბრალოდ არ ამბობენ, რომ პოლიტიკა ბინძური საქმეა. პოლიტიკა საშინლად პრაგმატულია. მას არ აინტერესებს ადამიანი, მისი საზრუნავი მხოლოდ ინტერესებია. პოლიტიკა, როგორც წესი, ამორალურია: „გამარჯვებულებს არ სჯიან“ და შემდეგ „ისტორიკოსები ყველაფერს გამართლებას მოუძებნიან…“ ამერიკელი ქრისტიანები, რომლებიც ახლა თავგამოდებით მიისწრაფვიან პოლიტიკაში, აუცილებლად გაისვრებიან, რაც უკვე დაწყებულია, ამიტომ ცნობილი მქადაგებლები, ისეთი, როგორიც ბილი გრემია, წვალობენ. მათ სურთ, რომ გავლენა ჰქონდეთ საზოგადოებაზე ( რაც კანონზომიერი და მართებულია), მაგრამ, მეორე მხრივ, როდესაც მათ პოლიტიკური ინტრიგების ხორცსაკეპში ატარებენ, ისინი გრძნობენ, რომ, უბრალოდ, ეშმაკის კლანჭებში აღმოჩნდნენ.


თავიდან პროტესტანტები ფიქრობდნენ, რომ ყველას ბედი წინასწარ დადგენილია. არიან რჩეულები, ხოლო ხართ თუ არა რჩეული, ამას იმის მიხედვით გაიგებ, თუ როგორ გიმართლებს ცხოვრებაში, ამიტომ ყველამ თავისი ვალი მუხლჩაუხრელი შრომით უნდა მოიხადოს (ამ შემთხვევაში მე გაუბრალოებით ვსაუბრობ). ამით პროტესტანტიზმმა კაპიტალისტური სისტემა შექმნა, ყოველი შემთხვევისათვის, კაპიტალის იდეის ფორმირებაზე იქონია გავლენა.
კათოლიკური სისტემა მიწყივ მოდიფიცირებაშია, მუდმივ ძიებაშია, მატერიალური რესურსების სამართლიანი განაწილების მოდელისა და სოციალური სტრუქტურის ოპტიმალური ვარიანტის შექმნას ცდილობს. მაგრამ თუკი ჩვენ ობიექტურები ვიქნებით, შევნიშნავთ, რომ პოლიტეკონომიის, მარქსიზმისა და სოციალური პოლიტიკის სფეროში კათოლიკე ბერ-მონაზონთა და ღვთისმეტყველთა ფუნდამენტური ნაშრომების მიუხედავად, საბოლოო კონცეფცია, კათოლიციზმში შემუშავებული არ არის. არსებობს დოკუმენტების ნაკრები სახელწოდებით „სოციალური დოქტრინა“.
ახლა კი იმის შესახებ, თუ რა ხდება ამ მხრივ მართლმადიდებლობაში. ჩვენი ეკლესია, როგორც ადამიანთა ორგანიზაცია, გავლენიან როლს საზოგადოებაში მხოლოდ პეტრე პირველამდე ასრულებდა. მას მთავრულ, დიდმთავრულ და მონარქიულ სტრუქტურასთან ჰქონდა საქმე. მაშინ ძირითადი იდეა თათრობის, ანარქიისა და ქაოსისადმი ღვთივცხებული ერთიანი, ცენტრალიზებული ხელისუფლების დაპირისპირებაში მდგომარეობდა. ოქროს ურდოს პირობებში მოსკოვის სამეფოს შექმნა ნამდვილად აუცილებელი იყო.
მაგრამ, მიაქციეთ ყურადღება, ეკლესიას „მადლობა“ არ უთხრეს: ფეხზე წამოდგომისთანავე მეფის ხელისუფლებამ ეკლესიის სიტყვა უკუაგდო. ამ შემთხვევაში მე ისტორიასაც არ მივმართავ, უბრალოდ გაგახსენებთ ფილმს „ივანე მრისხანე“. თუმცა ფილმი მთლიანად ყალბია, მაგრამ იქ არის ასეთი მომენტი: ივანე მრისხანეს მეფედ კურთხევისას მიტროპოლიტი მაკარი ცდილობს მას რაღაც უთხრას, ის კი მას ზედაც არ უყურებს. იქ კიდევ ნაჩვენებია ივანე მრისხანესა და მიტროპოლიტ ფილიპეს შორის, რომელიც მან საპყრობილეში ჩაამწყვდია და მოაშთო, არსებული უთანხმოება. მიტროპოლიტი ფილიპე ტერორის წინააღმდეგ გამოდიოდა. ის ამ პირობით დასთანხმდა მიტროპოლიტობას, რომ „თხოვნის უფლება“ ექნებოდა. „თხოვნა“ – ეს შუამდგომლობაა პატიმართათვის. სარგებლობდა რა მეფის ზეპირი დაპირებით, ფილიპემ უდანაშაულოთა დაცვას მიჰყო ხელი. ცნობილია, თუ რითი დამთავრდა მისი „თხოვნა“. ეს, საერთოდ, მონარქიის პოლიტიკა იყო. სწორედ რომანოვებს შორის ერთ-ერთი პირველი პატრიარქი ნიკონი იქნა განყენებული, იმიტომ რომ მეფეს ეჩვენებოდა, თითქოს ის ძალაუფლებას იტაცებდა, – მასაც ხომ დიდი მთავრის სახელით მოიხსენიებდნენ… ასე ინგრეოდა ეკლესია, როგორც სოციალური ძალა, ყოველი შემთხვევისათვის, იგი მოშორებული იყო სოციალურ საქმიანობას. ამიტომ, ბუნებრივია, ის არ ცდილობდა საკუთარი სოციალური დოქტრინის შემუშავებას. მხოლოდ რუსი რელიგიური ფილოსოფოსები, ჩადაევით დაწყებული, შემდეგ სოლოვიოვო, ბერდიაევი, ფრანკი და სხვები ცდილობდნენ გარკვეული გონიერი მოდელის წარმოდგენას, მაგრამ, მკაცრად თუ ვიტყვით, ეს არ შეიძლება ჩაითვალოს მართლმადიდებელი ეკლესიის სოციალურ დოქტრინად.
ასე რომ, ამჟამად ჩვენ სოციალური დოქტრინები არ გვაქვს. თუკი რამე დარჩა ტრადიციიდან, ეს მონოწესრიგის შენარჩუნების იდეაა, იმიტომ რომ მეფის რეჟიმის დამხობისთანავე ეკლესია დაიბნა (თუმცა ეკლესია ამ რეჟიმს ბოროტებასთან აიგივებდა). ალბათ პირადად მეფეებს არ სურდათ ბოროტების ეკლესია (მე მხედველობაში მაქვს XIX საუკუნის მეფეები), მაგრამ საკმარისია იმის თქმა, რომ ნიკოლოზ I-მა ბიბლიის გამოცემა აკრძალა. არქიმანდრიტი მაკარი გლუხარევი, ალტაელი მისიონერი, ითხოვდა ამის ნებართვას. ის საკუთარ თარგმანებს აგზავნიდა დედაქალაქში, იმპერატორის სახელზე წერდა, რომ არ შეიძლება ღვთის სიტყვის გარეშე ხალხის დატოვება, რომ სლავურ ენას უკვე ვერ იგებენ და ა.შ. მას არ პასუხობდნენ. აი, მაშინ მან დაწერა: „თქვენთვის ცოტაა 14 დეკემბერი, წყალდიდობა პეტერბურგში“. არქიმანდრიტი დასაჯეს. რუსულ ეკლესიას ტაძრები სჭირდებოდა, ნიკოლოზ II კი არ იძლეოდა მათი აგების ნებართვას; ტაძრის აგება მხოლოდ თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მოხერხდა. ჯერ კიდევ ბიზანტიაში სახელმწიფო ძალზე მაგრად ებღაუჭებოდა სოციალურ ცხოვრებას, რითაც საეკლესიო ცხოვრების პარალიზებას ახდენდა. ეკლესიის საუკეთესო ძალები ტოვებდნენ საზოგადოებას. პოეტები, მწერლები, ღვთისმეტყველები ქალაქებიდან მონასტრის კედლებისაკენ მირბოდნენ, ბერები ხდებოდნენ. ამ ბერებს შემდგომში ჰქონდათ სახელმწიფოსთან შეხების მომენტები, მაგრამ ეს იშვიათად ხდებოდა, ვთქვათ, ხატმებრძოლური კრიზისების დროს. რუსეთში მთლიანი კონტროლი იყო და ამიტომაც არანაირი აუცილებელი სოციალური დოქტრინა ჩვენ არ გვაქვს, მაგრამ გვაქვს მემკვიდრეობა, რომელიც დაგვიტოვეს ჩადაევმა, ზენკოვსკიმ, ლოსკიმ, და, განსაკუთრებით, ფედოტოვმა – ცნობილმა ისტორიკოსმა, რომელმაც ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი სოციალური კონცეფცია შექმნა.
მონარქიულ სტრუქტურას ზოოლოგიური წარმომავლობა აქვს. მგლის ხროვას, სპილოების ჯოგს, ირმებს და მრავალ სხვა ცოცხალ არსებას წინამძღოლები მართავენ. მონარქია ქცევის ამ მექანიზმების მემკვიდრეა, დემოკრატია კი სპეციპიკურ-ადამიანური და უფრო გვიანდელი მოვლენაა. შესაძლებელია, რომ ჩვენ სწორედ ამ პროცესების ზღურბლზე ვიმყოფებით. XIX საუკუნეში გვეჩვენებოდა, რომ ევროპული დემოკრატია თავისთავად ყვავის და ყველგან პროგრესს ნერგავს, თუმცა ამჟამად ყველაფერი შეიცვალა. ავიღოთ, ვთქვათ, ინდოეთი. მართალია, ინგლისელებმა, მათი მმართველობის არასრულყოფილების მიუხედავად, მაინც მოახერხეს ინდური საზოგადოების დემოკრატიულ ზნესთან ზიარება, მაგრამ იქ სრულიად განსხვავებული წეს-ჩვეულებანი მაინც დარჩა. იქ უკმაყოფილებაა. იქ განდების, ნერუიდების დინასტიაა მართვის სათავეში. იქ ძველ ტრადიციებს არ დაუკარგავთ თავიანთი მნიშვნელობა. მე ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ჩვენ შემწყნარებლები უნდა ვიყოთ და არ უნდა ვფიქრობდეთ, თითქოს ჩვენს დროს მოხდა რაღაც განსაკუთრებული სასწაულები და ცვლილებები. წყლის წვეთი ქვას ხვრეტს, პროცესები ნელა მიმდინარეობს.
დემოკრატიის არსი შერიგებაში მდგომარეობს, როდესაც ადამიანს სხვა ადამიანის შეხედულებათა მოსმენა ძალუძს, როდესაც სხვა ადამიანის პოზიციის გაგება შეუძლია, როცა ის შემწყნარებელია სხვა ადამიანთა გემოვნებისა და თვალსაზრისებისადმი. დემოკრატია აქედან იწყება. ჩვენში დემოკრატიული მოძრაობის წევრებად წოდებული ადამიანები სინამდვილეში ფსიქოლოგიით დიქტატორები იყვნენ. მათთან შეხებისას მე დავრწმუნდი, თუ რამდენად უცხოა მათთვის დემოკრატიის ცნება. დემოკრატია – ეს ფსიქოლოგიაა. ამ ყვავილს ხანგრძლივი მოვლა სჭირდება. დემოკრატია სულიერი სტრუქტურის უმაღლესი გამოვლინებაა, რომლის განვითარების შემთხვევაში მისგან საზოგადოებისათვის სასარგებლო რამ გამოვა, ხოლო საზოგადოების სტრუქტურის გარდაქმნიდან, მისი გადემოკრატიულებიდან, მაშინ როდესაც ხალხი ტოტალიტარული ფსიქოლოგიის მატარებელია, არაფერი გამოვა. თუკი ადამიანი სულიერად იზრდება, ტოტალიტარიზმისაკენ მიდრეკილება კლებულობს. თუ ის პრიმიტიულია, მაშინ ის ტოტალიტარიზმისაკენ იქნება მიდრეკილი.
ჩვენ თავისუფალი სულის ნაყოფი უნდა გამოვიღოთ და მის მიმდევართ უნდა გადავცეთ ის. ჰიუგენსის პრინციპით: როდესაც ეცემა წვეთი, მისგან რგოლები ცვივა, ყოველი რგოლიდან სხვა რგოლები წარმოიქმნება და ა.შ. უსასრულოდ. სინამდვილეში, დიდ პოპულაციაში, როგორც ბიოლოგიაში იტყვიან, ყველაფერია, ჩვენ სწორედ დიდი პოპულაცია ვართ, რომელშიც ყველაფერია. ყოველი მიმართულების ჩანასახი მასში იხარშება“.
წიგნიდან:
დეკანოზი ალექსანდრე მენი.
სიკვდილ-სიცოცხლის საიდუმლო.
ლექციები, ქადაგებები, საუბრები. თბ., 2013, გვ.193-199.

მთარგმნელის (კახა ქეცბაია) შენიშვნები:

“მართლმადიდებლობის სოციალურ კონცეფციაზე საუბრისას ალ. მენს, პირველ რიგში, მხედველობაში რუსული მართლმადიდებლობა აქვს, რომელთან მიმართებაში მას სერიოზული შენიშვნები გააჩნია. ალ. მენის აზრით, ეკლესიურობის ის ტიპი, რომლითაც მისი თანამედროვე რუსული ეკლესიურობა გამოირჩევა, შემდეგი ნიშნებით ხასიათდება: ა) „ობრიადოვერიე“ – მოწესეობა;
ბ) ობსკურანტიზმი; გ) კონფორმიზმი; დ) უუნარობა ხალხის მოთხოვნების საპასუხოდ;
ე) თვითკმაყოფილება და ჩაკეტილობა, რომელიც ყოველივე „საეროს“ ამრეზით უყურებს და ორიენტაციას არქაულ ფორმებზე აკეთებს; ვ) სახარებისა და წმინდა წერილისაგან მოწყვეტა, რომელიც ხშირ შემთხვევაში ეკლესიაში მისულთა იმედგაცრუებას იწვევს, რაც რწმენის სუროგატებისაკენ (პარაფსიქოლოგია, ოკულტიზმი, იოგა და ა.შ.) მათ მობრუნებას უწყობს ხელს. ზ) გერონტოფილია. რუსული ეკლესიის ამგვარი დახასიათება ალ. მენს შემდგომში ძვირად (სიცოცხლის ფასადაც კი) დაუჯდა.
დეკანოზი ალექსანდრე მენი ეწინააღმდეგება მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თითქოს პროტესტანტობასთან შედარებით მართლმადიდებლობა მოკლებულია სრულყოფილ სოციალურ კონცეფციას. მისი აზრით, ამგვარი შეხედულება, ერთი მხრივ, მართლმადიდებლობის არსში გაურკვევლობის შედეგია და, მეორე მხრივ, ამ ყველაფერში არადემოკრატიული პოლიტიკური ცხოვრებაა დამნაშავე. რისი გამოცდილება რუსეთს არ აქვს. ალ. მენისთვის აქტიური სოციალური საქმიანობისაგან და პოლიტიკური ცხოვრებისაგან ეკლესიის განყენება მიუღებელია, თუმცა გულისტკივილით აღნიშნავს, რომ რუსულ სინამდვილეში ასეთი რამ ისტორიულად არ არსებობდა. რუსეთს არ აქვს დემოკრატიული ცხოვრების ტრადიციები და, შესაბამისად, ნათლად ჩამოყალიბებული მართლმადიდებლობის სოციალური კონცეფცია.
მართლმადიდებლობის სოციალური კონცეფცია ადამიანის სულიერი სტუქტურიდან მომდინარეობს და მისი უმაღლესი ქმნილებაა დემოკრატია – სპეციფიკური ადამიანური მოვლენა, რომელიც შერიგებას, არაძალადობას, მიმტევებლობას, სხვების პოზიციების გაგებას, განსხვავებული რწმენის ადამიანებისადმი შემწყნარებლობას გულისხმობს. მენის მიხედვით, ამგვარად გაგებული დემოკრატია ფსიქოლოგია უფროა, ვიდრე პოლიტიკური წყობის ფორმა”. გვ.200-201

წყარო

Print Friendly

Comments are closed.