ტერმინის – „ეკლესია-ეკლესიები“ გამოყენება კრეტის კრების დოკუმენტში

holyandgreat_logo-1ტერმინისეკლესიაეკლესიები“ გამოყენება დოკუმენტში – „მართლმადიდებელი ეკლესიის დამოკიდებულება დანარჩენ ქრისტიანულ   სამყაროსადმი

ავტორი: მესსინიის მიტროპოლიტი ქრიზოსტომოსი  ( ერისკაცობაში გიორგიოს საბატოსი – Γεώργιος Σαββάτος – მსოფლიო საპატრიარქო)

ექსკლუზიურად წმინდა პავლე მოციქულის სახელობის მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველების ცენტრისათვის ტექსტი თარგმნეს: თორნიკე მამნიაშვილმა, დავით ნებიერიძემ და ნიკო ღონღაძემ

  1. ამ ბოლო დროს (სასულიერო და საერო პირების) გარკვეული ჯგუფებისგან შეიმჩნევა შეთანხმებული მცდელობა რომ შეასუსტონ ან გააუქმონ  მართლმადიდებელი ეკლესიის დიდი და წმინდა კრების გადაწყვეტილებები, (კუნძ. კრეტა 2016 წლის ივნისი). მათ მთავარ და პირველად არგუმენტს წარმოადგენს ტერმინ „ეკლესია-ეკლესიები“-ის გამოყენება კრების იმ დოკუმენტში რომელიც ეხება „მართლამდიდებელი ეკლესიის დამოკიდებულებას დანარჩენ ქრისტიანულ სამყაროსადმი“ და  აღიარებს  სხვა ქრისტიანული გაერთიანებებისა და აღმსარებლობების ეკლესიურობას.

მრავალჯერ თქმულა, რომ ტერმინი „ეკლესია-ეკლესიები“ ამ კონკრეტულ დოკუმენტში გამოიყენება როგორც „ტექნიკური ტერმინი“ (terminus technicus) და არავითარ შემთხვევაში არ განსაზღვრავს „რეალობის იდენტურობას“ ეკლესიის ბუნებასთან მიმართებაში. ტერმინის ტექნიკური გამოყენება არის აღმწერელობითი და აღმნიშვნელი, ის გამოიყენება წმ. წერილში და  კრების, გაერთიანების ან შეკრების აღსანიშნავად (ადგილობრივი ან პერიფერიული) (საქმე. 11,22. 15,41. 16,5. 2 კორ. 1,1. 8,1. 16,10. გალ. 1,2.); აგრეთვე მამათა ნაწერებში, რათა აღწერონ სტრუქტურა რაიმე გაერთიანებისა (შესაკრებლისა), („იწოდება ეკლესიად“- წმ. ეგნატე ღმერთშემოსილი, ეპისტოლე ტრალელთა მიმართ 3.1.). იგივე აღმწერელობითი მნიშვნელობით გამოიყენება ეს ტერმინი ეკლესიის ყველა მამის მიერ ( წმ. ბასილი დიდი), XVI-XIX საუკუნეების საეკლესიო ტექსტებში, აგრეთვე თანამედროვე დოგმატიკის სახელმძღვანელოებში(პ. ტრებელა, ი. კარმირი, ნ. მაცუკა, ნ. მიცოპულო, კ. დიოვუნიოტი). რომელიმე  გაერთიანების ბუნების ან საეკლესიო რაობის განსაზღვრისათვის, ეს ტერმინი არასდროს არ გამოიყენებოდა და არც დღესდღეობით გამოიყენება მხოლოდ  ეკლესიოლოგიური შინაარსით. როდესაც ტერმინი მიემართება „საგნის რაობას“ ანუ  ეკლესიის არსს  მაშინ ის აღარ არის აღმწერელობითი ხასიათის, არამედ აღნიშნავს საღვთო ევქარისტიის საიდუმლოს როგორც გამოცდილებას და განცდას. (იხ. წმ. ნიკოლაოს კავასილა: „თუკი ვინმეს ქრისტეს ეკლესიის განცდა სურს…სხვას ვერაფერს იხილავს, თუ არა საკვირაო სხეულს (ანუ საღვთო ევქარისტიას)”.

  1. აგრეთვე, ეკლესიის მამები და მოძღვრები თავს იკავებენ  კონკრეტულად  განსაზღვრონ  „რა არის ეკლესია“ და  აღწერენ მას სიმბოლოების მეშვეობით (იხ. ი. კარმირი), ამით მტკიცდება  ის ფაქტი, რომ ეს ტერმინი გამოიყენება მხოლოდ რაიმე მდგომარეობის ან გამოცდილების აღსაწერად და არ ხდებოდა მისი გამოყენება  რომელიმე საეკლესიო გაერთიანების არსის, ბუნების ან რაობის განსასაზღვრად. მაშასადამე ტერმინი „ეკლესია-ეკლესიები“ არ მიემართება არანაირ ეკლესიურ რეალობას (ჯგუფს, გაერთიანებას ან აღმსარებლობას), არამედ უბრალოდ აღწერს ამა თუ იმ ეკლესიური გაერთიანებისა თუ კავშირის გამოცდილებას.

ტერმინის აღმნიშვნელობით და აღმწერელობით ხმარებას იმ შემთხვევაში გააჩნია თეოლოგიური საფუძველი, როდესაც არ ხდება სახელებსა და საგნებს შორის ონტოლოგიური იგივეობის დადგენა, როგორც ეს ჩამოაყალიბეს წმინდა მამებმა: ათანასე დიდმა, ბასილი დიდმა, გრიგოლი ღვთისმეტყველმა, მაქსიმე აღმსარებელმა,  გრიგოლი პალამამ და  სინოდალურად დაკანონდა ისიხასტურ კრებებზე. როგორც ცნობილია, ევნომიოსი მისი მომხრეები რეალობის არსებასა და ბუნებას აიგივებდნენ ტერმინებთან (სახელები) და გამოიყენებდნენ ამ ტერმინებს არა იმისათვის რომ აღეწერათ, არამედ ამ ტერმინებთან ონტოლოგიურად გაეიგივებინათ საღმრთო არსება. სწორედ ამის გამო მოხდა არსებითი განცალკევება  საგანთა (ბუნებასა და რეალობას) და სახელებს (ტერმინებსა და ტერმინოლოგიას) შორის და ჩამოყალიბდა აპოფატიკური თეოლოგიური ტერმინოლოგია. ევნომიოსის ამგვარმა სწავლებამ აიძულა ბასილი დიდი რომ გაეცა  სისტემატიური და კატეგორიული პასუხი. წმინდა მამა აღნიშნავს რომ საღმრთო ბუნების და რეალობის არანაირი იგივეობრივი კავშირი არ არსებობს  სხვადასხვა სახელთა და ტერმინთა მიმართ,  რომლებიც გამოიყენებიან აღწერილობითად, რადგან რაიმე  მსგავს  იგივეობას შედეგად ექნებოდა  იმდენი საღვთო არსება რამდენი სახელიც გამოიყენება და მიემართება მას (ღმერთს). სხვაგვარად რომ ვთქვათ ეს არის ეკლესიის მამათა აპოფატიკური ღვთისმეტყველების  რეალური შინაარსი და არა ის, რაც ხან უარყოფითი α (იხ. არეოპაგეტული შრომები) განისაზღვრება, და ხანაც  თეოლოგიური გნოსეოლოგიური გაგებით, როგორც ეს განავითარა ვარლაამ კალაბრიელმა და დაკანონდა   შუასაუკუნეების დასავლეთის ფილოსოფიურ ნომინალიზმში. (იხ. ი. რომანიდი).

  1. აპოფატიკური ღვთისმეტყველების შინაარსი, როგორც მეთოდი ტერმინთა (სახელები) გამოყენებისა  საგნებთან (რეალობებთან) მიმართებაში, არის სწორედ ის მეთოდი, რომელსაც ეფუძნება ეკლესია, იმისთვის რომ გასცეს თეოლოგიური პასუხი სხვადასხვა ერეტიკოსებს ყველა ეპოქაში, მაგრამ ასევე  შესაძლებელია   შემოიტანოს ახალი ტერმინები (დაუწერელი და ფილოსოფიური) იმ მიზნით, რომ აღწეროს რაიმე მდგომარეობა  საღმრთო რეალობასთან მიმართებაში და არ ისახავს მიზნად  ამ მდგომარეობის ონტოლოგიურად განსაზღვრას.

ამგვარად, მაგალითი  ამისა არის ნეოპლატონიკური ფილოსოფიიდან არჩეული ტერმინი „ერთარსი“(Ομοούσιος), რომელიც  აღწერს მაგრამ   არ აიგივებს  საღმრთო წიაღში  მამისა და ძის ურთიერთობას. მიუხედავად იმისა რომ ამ ტერმინს ჰქონდა მსოფლიო კრების ავტორიტეტი (І მსოფლიო კრება 325წ.), მხოლოდ მას  არ იყენებდნენ,  არამედ შეიძლებოდა მისი შეცვლა სხვა ტერმინით („მსგავსარსი“ Ομοιούσιος), იხ. ალექსანდრიის კრება 362წ.). აქ საჭიროა შეინიშნოს შემდეგი –  თუ თეოლოგიური და სინოდალური ტერმინები არიან ერთი მხრივ შეუცვლელნი და ზუსტნი, მეორე მხრივ, კი უბრალოდ კი არ აღწერენ რაიმე სინამდვილეს არამედ  ონტოლოგიურად უიგივდებიან  მას,  მაშინ როგორ შეიძლება  ამ ტერმინის შეცვლა სხვა რაიმე ტერმინით, რომელიც შეძლებდა აღეწერა იგივე საღვთო სინამდვილე (ანუ კავშირი მამასა და ძეს შორის საღვთო წიაღში)? ამასთანავე მეორე მსოფლიო კრებამ (381წ.) რატომ აარიდა თავი „ერთარსის“ გამოყენებას სულიწმინდის მიმართ, მაგრამ გამოიყენა სხვა ტერმინები („თაყვანისიცემების და იდიდების“), იმისთვის რომ აღეწერა კავშირი მამას, ძეს და სულიწმინდას შორის?

არ უნდა დაგვავიწყდეს აგრეთვე „ერთარსის“ გამოყენება და მისი  თეოლოგიური განმარტება, რომელიც 60 წელი „აჭირვებდა“ ეკლესიას (325-381წწ). ამის საბოლოო შედეგი  იყო ამ ტერმინისგან თავის შეკავება.

მაშასადამე, თავის შეკავება ამ ტერმინისგან ხდებოდა ზემოხსენებული თეოლოგიური პრინციპების საფუძველზე, რომელიც გამოთქვეს ეკლესიის მამებმა; და მისი (ტერმინის) კონკრეტული აღმწერელობითი  გამოყენება, როგორც „ტექნიკური ტერმინისა“, ხდებოდა აპოპათიკური გზით კრებების მიერ, რაც ადასტურებს, რომ მთელი ეს სინოდალური  პროცესი უკავშირდება  რომელიმე ერთმნიშვნელოვანი და  ზუსტი ტერმინოლოგიისაგან თავის არიდებას სინოდალურ დოკუმენტებში, იმ შემთხვევაში, როცა ტერმინების  განკერძოებული  გამოყენება ნებისმიერი ენობრივი გამოხატულების და ტერმინოლოგიის თეოლოგიური განმარტებისას კონკრეტულ ადგილსა და დროში ეჭვს აღძრავდა.

თეოლოგიური ენისა და ტერმინოლოგიისა ამგვარი  აპოფატიკური ფუნქცია, როგორც კავშირი საგნებსა და სახელებს შორის, ამტკიცებს რომ ყველანაირი სხვა საპირისპირო გაგება (გაიგივება ტერმინოლოგიისა და ონტოლოგიისა) არ არის თეოლოგიური, არამედ აქვს ფილოსოფიურ-გნოსიოლოგიური საწყისები, ძირითადად გერმანული აზროვნებისა, რომელიც არ ეთანხმება ძველი ეკლესიის პატერიკულ და სინოდალურ ტრადიციას, რადგან  გერმანულ აზროვნებაში საუბარია  ტერმინებისა და ენის ერთმნიშვნელოვანი გამოყენების შესახებ (იხ. უთანხმოება წმინდა ენათა შესახებ).

მაშასადამე, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან მტკიცდება  რომ  სინოდალური ცნობიერების ტრადიციაში, არც ერთი ტერმინი არ მოითხოვს, რომ ის არის რეალობის  ერთმნიშვნელოვანი გამომხატველი. აპოფატიკური  ღვთისმეტყველების ამგვარი   გაგებით გამოიყენება ტერმინი „ეკლესია-ეკლესიები“ მართლმადიდებელი წმინდა და დიდი  ეკლესიის კრების დოკუმენტებში.

  1. ამგვარად, შეუძლებელია მიღწეულ იქნას რაიმე ეკლესიოლოგიური განსაზღვრება წარმოდგენილი ტერმინოლოგიის გამოყენებით. არც რაიმე გაერთიანების (შესაკრებლის) განსაზღვრაა შესაძლებელი ამ გზით, რადგან, როგორც ცნობილია, თითოეული გაერთიანება (შესაკრებელი) თავის თავს თვითონ განსაზღვრავს – როგორც საკუთარი საეკლესიო იდენტობისა და საკუთარ მორწმუნეებთან კავშირთან (კრებული, შესაკრებელი), ასევე საკუთარ შიდა მოწყობასთან მიმართებაში. და არასოდეს არ განისაზღვრება სხვაგვარად, მითუმეტეს როცა საქმე ეხება სხვა საეკლესიო შესაკრებილებისა და რეალობების მიმართ ურთიერთობების დადგენას.

კათოლიკურმა ეკლესიამ, ოქმებით – Dominus Jesus და Ut unum sint, სხვა ეკლესიებისა და აღმსარებლობებისათვის განსაზღვრის არასწორი მეთოდი აირჩია, რადგან შეეცადა ამ სხვა ეკლესიათა ეკლესიურობა განესაზღვრა საკუთარი თავთან (კათოლიკური ეკლესიის) მიმართებაში, და ამ გზით დაემტკიცებინა, ერთი მხრივ, საკუთარი ეკლესიოლოგიის განსაკუთრებულობა, ხოლო მეორე მხრივ, განემყარებინა პაპის პრიმატი. იგივე ეკლესიოლოგიურ შეცდომას უშვებენ „უნიატური“ ეკლესიებიც, როდესაც საკუთარ ეკლესიოლოგიურ თვითგანსაზღვრაზე უარს ამბობენ და ამის გაკეთებას კათოლიკური ეკლესიის, ხოლო ხანდახან მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართებითაც ცდილობენ, რათა მოიპოვონ საკუთარი საეკლესიო არსებობა და მყოფობა.

მართლმადიდებელი ეკლესია თავის თავს არასოდეს არ განსაზღვრავდა სხვა რომელიმე ეკლესიის მიმართ, და არც პირიქით – არ განსაზღვრავდა სხვა საეკლესიო შესაკრებლებისა და რეალობების რაობას. საკუთარ ისტორიულ რეალობასა და გარდამოცემაზე დაყრდნობით, იგი თვით განისაზღვრავს თავის თავს, თავის საზღვრებს. სწორედ ამიტომაა შესაძლებელი, რომ იგი თვითგანისაზღვრებოდეს როგორც ერთი, წმინდა, კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია, მაგრამ ამავდროულად არ შეუძლია განსაზღვროს ან უარყოს საკუთარი ეკლესიოლოგიური საზღვრების მიღმა მყოფი რომელიმე სხვა საეკლესიო რეალობის რაობა. იგი მხოლოდ იღებს არსებულ ისტორიულ რეალობას, რომლის ეჭვქვეშ დაყენება  არ შეუძლია.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ, თუ რომელიმე ეკლესია ცდილობს განსაზღვროს სხვა რომელიმე ეკლესიური რეალობა, შესაბამისად ეს ეკლესია მიიჩნევს სხვა რომელიმე ეკლესიას საკუთარ ანარეკლად (დეფიციტური ეკლესიოლოგია  ან უნიატური ეკლესიოლოგიის  ნიმუში).

დაუშვებელია მართლმადიდებელი ეკლესიის თვითგანსაზღვრების – „ერთი, წმინდა, კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიის“ გამოყენება იმ საეკლესიო საკრებულოს მიმართ, რომელთანაც მართლმადიდებელი ეკლესია სრულ საეკლესიო ერთობასა და ზიარებაში არ იმყოფება, თუნდაც მის მიმართ აღწერილობითად გამოიყენებოდეს ტერმინი – „ეკლესია-ეკლესიები“, ისევე როგორც შეუძლებელია საკუთარი საეკლესიო საზღვრების მიღმა მყოფთ განუსაზღვროს თუ „ვინ არის“ და „ვინ არ არის“ ეკლესია.

ამ გადმოცემაზე, მოძღვრებაზე და აპოფატიკური თეოლოგიის პრინციპებზე დაყრდნობით, ტერმინი – „ეკლესია-ეკლესიები“ პატერიკულ ტრადიციაში გამოიყენება როგორც ტექნიკური ტერმინები (terminus technicus) და მართლმადიდებელი ეკლესიაც ყოველთვის ამგვარად იყენებს მას იმ ტექსტებში, რომლებითაც აღწერს საკუთარ ურთიერთობებს დანარჩენი ქრისტიანული სამყაროს მიმართ. (იხ. ორმხრივი თეოლოგიური დიალოგის დოკუმენტები, ძირითადად კათოლიკეებთან, ტორონტოს დეკლარაცია (1952) და მ.ს.ს.-ის განყოფილება „რწმენა და წესრიგი“)

  1. სწორედ ამ თეოლოგიური საფუძვლების გათვალიწინებით იყენებს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა და დიდი კრება  ტერმინს: ეკლესია-ეკლესიები,  ძირითადად იმ დოკუმენტში რომელიც ეხება მართლმადიდებელი ეკლესიის დამოკიდებულებას დანარჩენ ქრისტიანული სამყაროსადმი. მართლმადიდებელი ეკლესიების (რუმინეთი, საბერძნეთი  კვიპროსი) მოთხოვნის საფუძველზე ცვლილება შევიდა  აღნიშნული დოკუმენტის მეექვსე პარაგრაფში, სადაც პირველადი ვერსია: „მართლმადიდებელი ეკლესია აღიარებს დანარჩენ  ქრისტიანული ეკლესიების და აღმსარებლობების  არსებობას, რომლებიც არ იმყოფებიან მასთან ევქარისტიულ კავშირში“ შეიცვალა შემდეგი ტექსტით: „მართლმადიდებელი ეკლესია ცნობს იმ ქრისტიანული ეკლესიებისა და აღმსარებლობების ისტორიულ არსებობას რომლებიც არ არიან მასთან ზიარებაში“, შედეგად   ტერმინმა (ეკლესია) არ დაკარგა   აღწერილობითი მნიშვნელობა, ხოლო იმავდროულად ამ ცვლილებით  მიღწეულ იქნა მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთიანობა და ადგილობრივი ეკლესიების თანხმობა.

წარმოდგენილი ცვლილების შედეგად არ ხდება დანარჩენ ეკლესიათა ეკლესიობრიობის აღიარება ონტოლოგიურად, არამედ საუბარია  მათი ისტორიული არსებობის აღიარებაზე, როგორც სხვა აღმსარებლობებისა. ამ ტერმინით ხაზი ესმება მათ მართლმადიდებელი ეკლესიისაგან განსხვავებულობას და შესაბამისად ჭეშმარიტებასთან მიმართებას.

წარმოდგენილი  ისტორიული სახელწოდება (ეკლესია) უდავოა კათოლიკური, ძველკათოლიკური, ანტიქალკედონიური და ანგლიკანური ეკლესიებთან მიმართებაში; იმავდროულად აღინიშნება, რომ წარმოდგენილი ისტორიული სახელწოდების მიღმა რჩება  ეტეროდოქსული განსხვავება-მოსაზრებებში,  ჭეშმარიტებასა და გარდამოცემაში. ისტორიულობისა და ჭეშმარიტების  ეს დაპირისპირება არ იძლევა საშუალებას ტერმინებით: „ეკლესია-ეკლესიები“ გამოთქმულ იქნას რაიმე მოსაზრება  „საგნის რაობის“ შესახებ.

პრობლემა ნამდვილად იარსებებდა სახელებთან იდენტურობის შემთხვევაში, და რომ არ მომხდარიყო სახელების განსხვავება საგნებისაგან.

აგრეთვე დანარჩენ ეტეროდოქსული ეკლესიების ისტორიული არსებობა არ მიუთითებს იგივეობაზე, არამედ ხაზს უსვამს განსხვავებას, მაგრამ, ისე რომ არ აყენებს ეჭვის ქვეშ მათ ისტორიულობას, როგორც ეტეროდოქსებისას. ამგვარი ფორმა გვხდება  ეკლესიის ისტორიაში, როდესაც ვაწყდებით სხვადასხვა სქიზმატიკოსებს და ერეტიკულ დაჯგუფებებს რომლებიც იწოდებიან „ეკლესიებად“ და ხდება მათი განცალკევება ეტროდოქსულობის ან  ეკლესიიდან მოკვეთის გამო.(იხ. დონატისტების „მსოფლიო ეკლესია“). ამგვარ არსობრივ განყოფას ტერმინით: „ეტეროდოქსები“  ხაზს უსვამს აგრეთვე ფრაზა: „მასთან (ეკლესისასთან) ევქარისტიულ კავშირში არ მყოფნი“, რადგან მნიშვნელობა არ აქვთ სახელებს არამედ ზიარებით კავშირში ურთიერთობას. რწმენაში ერთობა ზიარების კავშირის გარეშე, განაპირობებს არაარსებით კავშირს (ძველი კალენდრის მიმდევრები), და საერთო რწმენის არ ქონა კი იწვევს ურთიერთობის გაწყვეტას და ერთიანობის დარღვევას (ერეტიკოსები).

ნებისმიერ მცდელობას მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა და დიდი კრების დამცრობისა ცნობილი მიზეზით თითქოს მოხდა ქრისტიანული აღმსარებლობებისთვის ეკლესიურობის აღიარება ონტოლოგიურად, არ აქვს საფუძველი არც თანამედროვე რეალობაში და არც მართლმადიდებელი ეკლესიის სინოდალურ გარდამოცემაში.

ბოლოს აღვნიშნავთ, რომ ნებისმიერი სიფრთხილე (დადებითი ან უარყოფითი) ან მცდარი განმარტებები, რომელიც ფიქსირდება   ძირითადად აღნიშნული დოკუმენტისადმი  და  ტერმინის: „ეკლესია-ეკლესიები“ მიმართ არ შეიძლება იყოს ერთადერთი კრიტერიუმი მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა და დიდი კრების საქმიანობის შესაფასებლად. აგრეთვე, არ შეიძლება ცალმხრივი თეოლოგიური პრობლემატიკის არსებობის გამო აღნიშნული  ტერმინის გამოყენებისას,  წმიდა და დიდი კრება გაუიგივდეს ე. წ. ავაზაკთა კრებას და მას ბრალად დაედოს მართლმადიდებლური თვითშეგნებულობის არ არსებობა.

წყარო:

http://www.amen.gr/article/i-xrisi-tou-orou-ekklisia-ekklisiai-sto-keimeno-sxeseis-tis-orthodoksis-ekklisias-pros-ton-loipon-xristianikon-kosmon-tis-agias-kai-megalis-synodou-tis-orthodoksis-ekklisias

მსგავს თემაზე იხილეთ  ცენტრის განცხადება:

სახელდებისათვის “ეკლესია” და “ქრისტიანი” – დიდი და წმიდა კრების დოკუმენტებში

და სხვა მნიშვნელოვანი სტატიები ჩვენს საიტის სპეციალურ განყოფილებაში “დიდი კრება”

Print Friendly

Tags: , ,

Comments are closed.