ვირუსი და ეკლესიოლოგიური დოკეტიზმი

anticoronaსაზოგადოებაში აქტიურად გრძელდება დავა კორონავირუსით გამოწვეული საფრთხეების ირგვლივ. აზრთა სხვადასხვაობაა რელიგიურ წრეებშიც. სასულიერო პირთა და ღვთისმეტყველთა ნაწილი ემხრობა სახელმწიფოს მიერ, ადამიანთა უსაფრთხოებისათვის დაწესებული შეზღუდვების მკაცრად დაცვას, მეორე ნაწილი კი მათ ურწმუნოებაში ადანაშაულებს და ამბობს, რომ საკმარისია მრევლმა ერთმანეთთან დისტანცია დაიცვას, ზიარებისას კი ვირუსის გადადება შეუძლებელია.

პრობლემა, რომელიც ასეთ მიდგომაში იბადება, არც მეტი და არც ნაკლები, ქრისტოლოგიურ და ეკლესიოლოგიურ განზომილებას იძენს: ევქარისტიული ძღვენი, ეკლესიის მიერ სული წმინდის მოხმობისას იესო ქრისტეს ჭეშმარიტ სხეულად იქცევა,  მაგრამ ისმის კითხვა, თუ რად გარდაქმნის სული წმინდა საეკლესიო სხეულს, საღმრთო სერობაზე შემოკრებილ ღვთის ერს?

უპრიანია, გავიხსენოთ, თუ რა იგულისხმება ტერმინში „ქრისტეს სხეული“. წმინდა წერილში, განსაკუთრებით კი პავლე მოციქულის ეპისტოლეებში, იესო ქრისტეს სხეულს ვხვდებით სამი განსხვავებული, მაგრამ არსობრივად ერთი მნიშვნელობით:

„(ა) ქრისტოლოგიური მიზნებისათვის (ქრისტეს პიროვნული სხეული, განსაკუთრებით, მის აღდგომილ მდგომარეობაში); (ბ) ეკლესიოლოგიური მიზნებისთვის (ეკლესია, როგორც ქრისტეს სხეული); (გ) ევქარისტიული მიზნებისათვის (ევქარისტიაში განტეხილი და გაზიარებული ქრისტეს სხეული). თითოეული ნახსენებია პავლესთან, რომელიც მათზე იმგვარად წერს, რომ დამატებით განმარტებას არც საჭიროებს – პავლე ერთი მნიშვნელობიდან მეორეზე ისე გადადის, თითქოს ეს სრულებით ბუნებრივი იყოს“[i].

ბუნებრივია, იესო ქრისტეს სხეულზე საუბრის საწყისი არის მისი განკაცების საიდუმლო, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი ხდება პავლე მოციქულისათვის შეგვახსენოს იესო ქრისტეს საეკლესიო და ევქარისტიული სხეულის განუყოფელი ბინომიურობა: იგი ერთი მხრივ გამოცხადდება ევქარისტიულ პურსა და სასმისში, მეორე მხრივ კი საეკლესიო კრებულში და ერთმანეთისაგან განუყოფელ რეალობას ქმნის:

„კურთხევის სასმისი, ჩვენ რომ ვაკურთხებთ, განა ქრისტეს სისხლთან ზიარება არ არის? პური, ჩვენ რომ ვტეხთ, განა ქრისტეს სხეულთან ზიარება არ არის? ვინაიდან პური ერთია, ჩვენ კი მრავალნი – ერთი სხეული, რადგან ყველა ერთი პურიდან ვეზიარებით“ (1კორ. 10:16-17).

პავლე მოციქულის ეკლესიოლოგიურ ხედვაში ქრისტეს ერთი სხეულიდან ზიარება ქრისტიანთა კრებულს (სიმრავლეს) თავად გარდაქმნის ერთიან სხეულად. ეს ტრანსფორმაცია მრავლიდან ერთად, ევქარისტიისათვის გამზადებული პურის ტრანფორმაციის მაგალითზე, ოდითგანვე ცოცხლობდა ეკლესიის შეგნებაში. მაგალითად, I-II საუკუნეების ძეგლი „დიდაქე“, რომელიც ინახავს ქრისტიანული ანაფორის უძველეს ჩანასახს, გვამცნობს:

„[მამაო ჩვენო],  როგორც ეს პური, განტეხილი, მიმობნეული იყო მთებზე და შემოკრებილი იქცა ერთად, ასე შემოიკრიბე შენი ეკლესია, ქვეყნიერების კიდეებიდან, შენს სამეფოში“[ii].

დაახლოებით იგივე სიტყვებს იმეორებს ცნობილი პალეოქრისტიანული ანაფორაც, სერაპიონ თმუელის ევქოლოგიონიდან, აკონკრეტებს რა, რომ ასეთი შემოკრება, მრავლიდან ერთად გარდაქმნისა, არის კიდეც ეკლესიად ქცევა, რამეთუ ეკლესია არის დიდაქესეული ღვთის სამეფოს დედამიწაზე გამოცხადება:

„[მამაო] როგორც ეს პური იყო გაბნეული მთებზე და მოგროვდა და იქცა ერთიანად, ასევე შენი წმინდა ეკლესიაც შემოიკრიბე ყოველი ერ(ებ)იდან, ყველა მხრიდანა და ყველა ქალაქიდან, ყველა სოფლიდანა და ყველა სახლიდან და აქციე ერთ, ცოცხალ, კათოლიკე ეკლესიად“[iii].

ეს დიალექტიკა ევქარისტიულ ძღვენსა და საეკლესიო სხეულს შორის, არ შემოიფარგლება მხოლოდ ევქარისტიული პურის მაგალითით. საეკლესიო ეგზეგეზა იესოს ფერდიდან გარდამოსულ სისხლსა და წყალში, შემდეგ კი წირვისას ევქარისტიულ ღვინოსთან შეერთებულ წყალში ხედავს იესო ქრისტეთან ადამიანების, საეკლესიო კრებულის განუყოფელ ერთობას. წმ. კიპრიანე კართაგენელი წერს:

„როდესაც ბარძიმში წყალი ერთვის ღვინოს, ეს ღვთის ერია, რომელიც ერთვის ქრისტეს, ეს არის მორწმუნეთა სიმრავლე, რომლებიც შეერთვებიან მას, ვისიც სწამთ. როგორც შეუძლებელია წყლისა და ღვინის შერევის უკუქცევა, ასევე შეუძლებელია იესო ქრისტესა და ეკლესიის ერთობის უკუქცევა, შეუძლებელია ქრისტესგან იმ ხალხის გამოყოფა, რომელიც ეკლესიაშია […] ამიტომ, თუ შეიწირება მხოლოდ ღვინო, ეს იმას ნიშნავს, რომ იესო ქრისტეს სისხლი ჩვენს გარეშეა წარმოდგენილი, ხოლო თუ შეიწირება მხოლოდ წყალი, ჩვენ ვიქნებით წარმოდგენილნი ქრისტეს გარეშე. […] ქრისტეში, რომელიც არის ზეციური პური, როგორც ვიცით არის მხოლოდ ერთი სხეული, რომელშიც ჩვენი მრავლობითობა აღწევს ერთობას“[iv].

ამდენად, ზეციური მამა ეკლესიას შემოჰკრებს ევქარისტიაში, გარდაქმნის  მის არსებობას იესო ქრისტეს სხეულად. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეკლესია აღესრულება ევქარისტიაში და ევქარისტია აღესრულება ეკლესიაში. იოანე ოქროპირის თანახმად, ამ დიდი საიდუმლოს (ეფ. 5:32) წყარო იესო ქრისტეს მაცოცხლებელ ჭრილობებშია:

„და გადმოვიდა მისი გვერდიდან სისხლი და წყალი […] უკვე ვთქვი, რომ ეს წყალი და სისხლი სიმბოლოებია ნათლისღებისა და ევქარისტიისა. ეკლესია იბადება ამ ორ საიდუმლოში, სული წმინდაში ხელახლა შობისა და განახლების საბანელში, ნათლისღებისა და ევქარისტიის მიერ. ნათლისღებისა და ევქარისტიის სიმბოლოები, გარდამოდიდნენ ქრისტეს ფერდიდან, მაშასადამე იესო ქრისტემ ეკლესია შექმნა საკუთარი ფერდიდან, როგორც ადამის ფერდიდან შეიქმნა ევა. ამიტომ, მოსე პირველ ადამიანზე საუბრისას იყენებს გამოთქმას ‘ძვალი ძვალთა ჩემთაგანი და ხორცი ხორცთა ჩემთაგანი’ (დაბ. 2:23). ისევე, როგორც ღმერთმა შექმნა ევა ადამის ფერდიდან, იესო ქრისტემ გვიბოძა წყალი და სისხლი საკუთარი ეკლესიის შესაქმნელად. და როგორც ადამის ფერდს შეეხო ღმერთი მისი ძილისას, ასევე იესო ქრისტემ გვიბოძა სისხლი და წყალი თავისი სიკვდილისმიერი მიძინებისას. იხილეთ, რა გზით შეიერთა იესო ქრისტემ თავისი სასძლო, იხილეთ, რომელი საკვებით გვზრდის ჩვენ“[v].

კონსტანტინოპოლის მთავარეპისკოპოსი შესანიშნავად ხსნის ეკლესიის ერთი შეხედვით ორ, ანტინომიურ მოცემულობას: ერთი მხრივ ის არის იესო ქრისტეს სხეული (1კორ. 12:12-27), მეორე მხრივ კი მისი სასძლო (ეფ. 5:22-33). მას შემდეგ რაც ევქარისტიაში, როგორც ისტორიულ დროში ზედროული, ესქატოლოგიური რეალობის გამონათებაში, დგება კრავის ქორწილი და მისი სასძლო თავს გაიმზადებს (გამოცხ. 19:7),  ანუ, როდესაც საეკლესიო კრებული უერთდება თავის სასიძოს, იესო ქრისტეს, ის იქცვეა მის სხეულად,  ძვალი ძვალთაგანი და ხორცი ხორცთაგანი (დაბ. 2:23). აქ იესო არის თავი, რომელიც საკუთარ სიცოცხლეს აძლევს მის სხეულს, მრავალი ასოსაგან შემდგარ კრებულს, რომელიც სიყვარულში ემორჩილება მას: „იმიტომ, რომ მისი სხეულის ასოები ვართ, მისი ხორცთაგანნი და მისი ძვლათაგანნი“ (ეფ. 5:30).

როგორც ვთქვით, ქორწილი კრავისა (ქრისტესი) და მისი სასძლოსი (ეკლესიის), რომელშიც სასძლო იქცევა სასიძოს სხეულად, ესქატოლოგიური მყოფობის დადგომამდე, ისტორიაში აღესრულება ევქარისტიაში და ბუნებრივიცაა რომ ეს გარდაქმნა, სული წმინდის მიერ ერთი მხრივ პურისა და ღვინის, მეორე მხრივ კი ღვთის ერის სიმრავლისა, იესო ქრისტეს ერთ სხეულად, აისახა კიდეც ეკლესიის მთავარ ლოცვაში, ანაფორაში. როდესაც ვსაუბრობთ ეპიკლეზისზე, სამწუხაროდ, ყოველთვის წარმოვიდგენთ სული წმინდის მოწვევას მხოლოდ ევქარისტიულ ძღვენზე, მაშინ როდესაც თავად ანაფორათა ტექსტი შეიცავს ორმაგ ეპიკლეზისს: სული წმინდას ვიხმობთ ჩვენზე და წინადაგებულ ძღვენზე.

ბასილი დიდის ანაფორა განსაკუთრებით კარგად გადმოსცემს იმ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს, რომელიც ყოვლადწმინდა სამების მესამე იპოსტასის მოხმობასა და მის ეფექტებს შორისაა:

„მოვედინ სული შენი წმიდა ჩვენ ზედა და წინა დაგებულთა ამათ მსხვერპლთა ზედა და აკურთხენ და წმიდა-ყვენ ესენი და გამოაჩინენ პური უკვე ესე – პატიოსან ხორც უფლისა და ღმრთისა მაცხოვრისა ჩუვენისა იესო ქრისტესა; ხოლო სასმელი ესე – პატიოსან სისხლ უფლისა და ღმრთისა მაცხოვრისა ჩვენისა იესო ქრისტესა, რომელი დაითხია სოფლისა ცხოვრებისათვის. ხოლო ჩვენ ყოველნი ერთისა პურისა და სასმელისაგან მიმღებელნი შეგვაერთენ ურთიერთარს“[vi].

ამდენად, სული წმინდას მოვიხმობთ ჩვენზე და ევქარისტიულ ძღვენზე, რათა პური და ღვინო იქცეს იესო ქრისტეს სხეულად, ხოლო ჩვენი ინდივიდუალური არსებობა კი გარდაიქმნას ერთობად, ამავე ქრისტეს სხეულად, რომელსაც მოაქვს არა შერწყმა და განქარვება ინდივიდებისა, ან პიროვნული გაიგივება ლოგოსთან, არამედ მათი განსხვავებულობაში ერთობა[vii].

საეკლესიო კრებულის იესო ქრისტეს სხეულად გარდაქმნა ისეთივე ნამდვილი და რეალურია, როგორც პურისა და ღვინისა, რადგან ევქარისტიის მეშვეობით ლოგოსი „შეერთვება მათ სხეულს, ვისაც სწამს, რათა თავის მხრივ ადამიანებმა უკვდავების ნაწილის მიღებით შეძლონ იყვნენ თანაზიარნი უხრწნელებისა“[viii], ანუ ევქარისტიულ ძღვენში განცხადებული თავისი ჭეშმარიტი სხეულის მიერ იესო ქრისტე იწყებს ცხოვრებას ჩვენში, რათა თანაზიარი გაგვხადოს იმ საეკლესიო ერთობისა, რომელის მიბაძვაც ჩვენი შემოქმედის, ყოვლადწმინდა სამების ერთობის დარად, ონტოლოგიური მოწოდებაა ყველა ქმნილებისათვის. ამასთან დაკავშირებით ილარიონ პიქტივიელი წერს:

„ქრისტე თავად გვიხსნის, რომ ჩვენ ვმყოფობთ მასში უწმინდესი სადიუმლოს მეშვეობით, რომლითაც ის გვაზიარებს თავის ხორცსა და სისხსლს: ‘ეს სოფელი ვეღარ მიხილავს, თქვენ კი მიხილავთ, რადგან მე ცოცხალი ვარ და თქვენც იცოცხლებთ. იმ დღეს გაიგებთ, რომ მე მამაში ვარ და თქვენ ჩემში, და მე თქვენში’ (იოან. 14:19-20) […] ასე განგვეცხადება სრულყოფილი ერთობა, შუამავლის მეშვებით, რადგან ქრისტე, რომელშიც ვცხოვრობთ ჩვენ, ცხოვრობს მამაში, და ცხოვრობს ჩვენშიც“[ix].

მაშასადამე, საეკლესიო კრებულის იესო ქრისტეს სხეულად გარდაქმნა, პირველადი სოტერიოლოგიური მნიშვნელობის აქტია, რომელიც ეფუძნება ღვთის სიტყვის განკაცების საიდუმლოს და ის განკაცებასავით აბსოლუტურად რეალურია. წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე გვექნებოდა ეკლესიოლოგიური დოკეტიზმი, სადაც ეკლესიას, როგორც ქრისტეს სხეულს მხოლოდ ალუზიური მნიშვნელობა ექნებოდა, ადამიანი კი მოწყდებოდა მოაკლდებოდა საკუთარი ონტოლოგიური მოწოდების რეალიზების შესაძლებლობას, რაც მისთვის ქრისტეში და ქრისტეს მიერ ცხოვრების ნაკლულება იქნებოდა[x].

შეკითხვა, რომელის დასმაც ამ პატარა ესსეს მიზანია, შემდეგში მდგომარეობს: ადამიანები, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ზიარების მეშვეობით შეუძლებელია ვირუსის გადაცემა, რადგან ის ქრისტეს ჭეშმარიტი სხეულია, ამავე დროს კი მორწმუნეებს მოუწოდებენ, ერთმანეთისგან დისტანციის დაცვას, ხომ არ გვთავაზობენ ცნობიერ ან არაცნობიერ ეკლესიოლოგიურ დოკეტიზმს? რადგან ევქარისტიული ქრისტეს სხეულის ნამდვილობა, ნიშნავს საეკლესიო ქრისტეს სხეულის ნამდვილობასაც, უფრო მეტიც, ეს ორი ერთი ქრისტეს სხეულია. თუ სული წმინდის მოწვევით იესოს ნამდვილ სხეულად გარდაქმნილი ევქარისტიული ძღვენით შეუძლებელია ვირუსის გადაცემა, მაშინ რატომ არის შესაძლებელი იგივე სული წმინდის მოწვევის შედეგად, იესოს ნამდვილ სხეულად გადაქცეულ მორწმუნეთა შორის ვირუსის გადადება? ანუ რა საჭიროა ეკლესიაში ერთ მეტრიანი დისტანციის დაცვა იესო ქრისტეს სხეულის ასოთა შორის?

საინტერესოა არქიმანდრიტ კირილე ჰოვორუნის მოსაზრებაც, რომელიც გასულ დღეებში გამოქვეყნებულ სტატიაში ხსნის, რომ ზიარებით შეუძლებელია რაიმე არსობრივად ცუდის და ბოროტის გადაცემა, მაგრამ ამავე დროს ვირუსი, არის რა ღვთიური შესაქმის ნაწილი, არ წარმოადგენს ონტოლოგიურ ბოროტებას, მაშასადამე შესაძლებელია, ის ფიზიკურად შეერიოს კიდეც პურისა და ღვინის სახით წარმოდგენილ უწმინდეს ევქარისტიულ ძღვენს, რომელიც იესო ქრისტეს ნამდვილი სხეულია[xi]. თუმცა, უნდა ვაღიაროთ, რომ ამ არგუმენტის გააზრება ყველასთვის თანაბრად ადვილი და მისაწვდომი არ არის.

მღვდელ-მონაზონი ლეონიდე ებრალიძე


[i] ი. ზიზიულასი, თანაზიარება და სხვადყოფნა, თბილისი 2019, 356-357

[ii] დიდაქე, IX:4, SC 248:176.

[iii] ლ. ბ. ებრალიძე, „სერაპიონ თმუელის ევქოლოგიონი: შინაარსი და ანაფორის თავისებურებანი“, მნემოსინე 5 (2019), 126.

[iv] კიპრიანე კართაგენელი, ეპისტოლე 63, PG 4:383-384,

[v] იოანე ოქროპირი, კატეხეტური სიტყვა, SC 50, 174-177.

[vi] ბასილი დიდის ანაფორის ძვ. ქართული ტექსტისათვის იხ. ნ. ქაჯაია, ბასილი კესარიელის თხზულებათა ძველი ქართული თარგმანები, თბილისი 1992, 311.

[vii] იხ. ზიზიულასი, 361.

[viii] გრიგოლ ნოსელი, დიდი კატეხეტური სიტყვა, 37:12, Gregorio di Nissa, Opere Dogmatiche, Milano 2014, 329.

[ix] წმ. ილარიონ პიქტივიელი, სამების შესახებ, VIII:15, PL:10, 247-248.

[x] შდრ. ზიზიულასი, 327.

[xi] იხ. კ. ჰოვორუნი, ქრისტიანული (?) დუალიზმი

Print Friendly

Tags: , , , , , ,

Comments are closed.