დაცემული ბუნება და თერმოდინამიკა

07/03/2021
By

dc3e26e4-7d14-4666-8bd4-cd97779fdd26ავტორი: იოანე კაზარიანი

ნეოჰერმენევტიკული შეხედულება რომ. 8, 19-23-ზე თეისტური ევოლუციის ჭრილში.
(„დაცემული“ ბუნების საკითხი და თერმოდინამიკის მეორე კანონი)

 „რეალობის რაციონალური ბუნების რწმენისთვის ან ყოველშემთხვევაში მისი იმ ნაწილისთვის, რომელსაც ადამიანის გონება წვდება, „რელიგიაზეუკეთეს ტერმინს ვერ გამოვნახავ. იქ, სადაც ეს გრძნობა არ არის, მეცნიერება უნაყოფო ემპირიად იქცევა

ალბერტ აინშტაინი

გონიერი ქმნილების საბოლოო მიზანი მისი ბუნების შესაძლებლობებს აღემატება

თომა აქვინელი

წინამდებარე სტატიაში, გვსურს, მკითხველს წმინდა პავლე მოციქულის ცნობილი სიტყვების (რომ. 8, 19-23) ალტერნატიული გაგება შევთავაზოთ. ეს სიტყვები ქმნილების ტანჯვისა და ხრწნისგან ღვთაებრივ განთავისუფლებას ეხება. ისმის კითხვა: რომელ ტანჯვასა და ხრწნაზეა საუბარი? როგორ უნდა გვესმოდეს ტანჯვა და ხრწნა: სულიერად თუ ხორციელად? ადამიანური ბუნების რომელ ტროპოსზეა საუბარი?

ჩვენს მიერ განსახილველი პავლე მოციქულის სიტყვები ასე ჟღერს: „ვინაიდან ქმნილება სასოებით მოელის ღვთის შვილთა გამოცხადებას, იმიტომ, რომ ქმნილება ნებსით კი არ დაემორჩილა ამაოებას, არამედ მის მიერ, ვინც ამაოებას დაუმორჩილა იგი, იმის იმედით, რომ თვით ქმნილებაც განთავისუფლდებოდა ხრწნილების მონობისაგან, რათა წილი დაედო ღვთის შვილთა დიდებასა და თავისუფლებაში. რადგანაც ვიცით, რომ მთელი ქმნილება ერთიანად გმინავს და წვალობს დღემდე. და არა მარტო ის, არამედ ჩვენც, სულის პირველნაყოფის მქონენი, ასევე ვგმინავთ შინაგანად ღვთის ძეობისა და ჩვენი სხეულის ხსნის მოლოდინში“ (რომ. 8, 19-23). თავად მოციქული ტანჯვისა და ხრწნის კონკრეტულ მნიშვნელობას არ ახსენებს. ის ზოგადი ფორმულირებით შემოიფარგლება, საუბრობს რა ადამიანისა და ქმნილების ტანჯვაზე ზოგადად და არ ეხება საფუძველს იმისა, თუ კონკრეტულად რა იტანჯება ადამიანში, მისი სულიერი თუ ფიზიკური მხარე. ჩვენ ვიცით, რომ ადამიანის ბუნება სულისა და ხორცისგან შედგება (ეს ბუნება ფსიქოსომატურია). მაშ, რა ხასიათის ტანჯვაა ეს: სულიერი თუ ხორციელი? ჩვენს წინა ორ სტატიაში (1) ჩვენ ამ საკითხს თიესტურ-ევოლუციური კუთხით ვწყვეტდით რომ 5, 12-ის მაგალითზე და ანთროპოლოგიურ არგუმენტებზე დაყრდნობით მივედით აზრამდე, რომ პავლე მოციქული, რომ. 5, 12-ში, არა ბიოლოგიურ (ფიზიკურ), არამედ სულიერ სიკვდილსა და ხრწნაზე საუბრობს. სულიერი სიკვდილი არის სულის ღმერთისგან გაუცხოვება, როდესაც სული ღვთის მადლს კარგავს. ამგვარი ჰერმენევტიკული მიდგომა შუა საუკუნეებისა და ძველი ხანის წმინდა მამების კომენტარებს არ შეესაბამება. მათი შეხედულებით, ცოდვამ სამყაროში არა მხოლოდ სულიერი, არამედ ფიზიკური სიკვდილიც შემოიტანა. ეს აზრი სამეცნიერო ანთროპოლოგიისა და არქეოლოგიის მონაცემებს ეწინააღმდეგება, რომელთა თანახმადაც, ადამიანი, მთელი თავისი არსებობის მანძილზე (ისტორიულ ან პრეისტორიულ პერსპექტივაში) ფიზიკურად იტანჯებოდა და კვდებოდა. რომ. 8, 19-23-ში საუბარია არა მხოლოდ ადამიანზე, არამედ მთელი ცოცხალი ქმნილების ტანჯვასა და ხრწნადობაზე. ადამიანის მსგავსად, ჩვენ უგონო ქმნილებაზეც ვსაუბრობთ (ძუძუმწოვრების, თევზები, ფრინველები), რომლებთანაც ადამიანს საერთო ბიოქიმია და ბუნების ტროპოსი გააჩნია. ეს ყოველივე დასტურდება არქეოლოგიისა და ზოოლოგიის მონაცემებით. ადამიანსა და ცხოველთა სამყაროს ერთი ევოლუციური საფუძველი გააჩნია. ამ უკანასკნელი ევოლუციის თაობაზე უკვე XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე იყო ცნობილი. პირველად, ორგანული სამყაროს ევოლუციის თეორიის სისტემურად გადმოცემა ფრანგმა მეცნიერმა ჟან-ბატისტ ლამარკმა სცადა, თავის წიგნში „ზოოლოგიის ფილოსოფია“, რომელიც მან 1809 წელს გამოაქვეყნა (ინგლისურ ენაზე წიგნი 1914 წელს ითარგმნა) (2). ამ წიგნმა აღნიშნული მიმართულების სამეცნიერო დარგს დაუდო საფუძველი, რომელიც ცხოველთა სამყაროს ბიოლოგიური ევოლუციის არგუმენტაციას კიდევ უფრო ამყარებდა.

აღსანიშნავია, რომ წმინდა მამების აზრი ცხოველთა სამყაროსთან დაკავშირებით იმაში მდგომარეობს, რომ ცხოველთა სამყარო ხრწნას მიეცა ადამიანის ცოდვის გამო და ცხოველთა სამყაროშიც შევიდა სიკვდილი. პირველი ადამიანების ცოდვით დაცემის შემდეგ, ადამიანის ბუნების ტროპოსი შეიცვალა, მისი სხეული გაუხეშდა (შეიცვალა ადამიანის ფიზიოლოგია) და ადამიანთან ერთად მთელი ქმნილი სამყაროც (მათ შორის, ცხოველებიც) შეიცვალა. მაგრამ ობიექტური არქეოლოგიური მონაცემები საპირისპიროს მოწმობს: სამყაროში ყოველთვის ხდებოდა ბუნებრივი გადარჩევა (რომელიც მოიცავდა თავის გატანას, გადარჩენას, ტანჯვასა და ხრწნას), ეს ბუნებრივი ბიოლოგიური მოვლენა იყო დედამიწაზე – ცხოველთა სამყაროს ევოლუციური პროცესის ნაწილი. ბუნებრივ გადარჩევას და გარემო პირობებთან ცხოველთა ადაპტაციის სხვა სახეებს ცხოველთა სამყაროს მთელი არსებობის მანძილზე ჰქონდა ადგილი ბუნებრივი გადარჩევის ალუზიებს წმინდა წერილშიც ვხედავთ, რის შესახებ ჩვენს ერთ-ერთ სტატიაში ვსაუბრობდით (3). ეს ალუზიები აჩვენებს, რომ ბუნებრივი გადარჩევა (ტანჯვა და ა. შ.), შესაძლოა, ღვთაებრივი ჩანაფიქრის/ღვთაებრივი განგების ნაწილია, რომელიც ჩვენთვის დაფარულია (მაგ. 1 პეტრ. 4, 19). აღსანიშნავია, რომ ქრისტიანულ სწავლებაში, წმინდა წერილი და ბუნება „ორ წიგნად“ განიხილება, რომლებიც ღმერთის, სამყაროსა და ადამიანის შესახებ ჭეშმარიტ ცნობებს შეიცავს. ისინი ერთი შემოქმედის ქმნილებაა და ერთმანეთს ავსებენ. ინგლისელი ფილოსოფოსი შესანიშნავ კომენტარს წერს ამასთან დაკავშირებით: „ღმერთმა ორი წიგნი მოგვცა, რათა ცდომილებაში არ შევსულიყავით: წერილი, რომელშიც ღვთის ნებაა გამოცხადებული და ბუნების წიგნი, რომელიც მის ძლიერებას გვიჩვენებს. ამ ორი წიგნიდან მეორე წიგნი პირველის ერთგვარი გასაღებია“ (4). ბეკონის აზრით, სამყაროს შემეცნების გზით შეიძლება საკრალურ აზრსაც ჩავწვდეთ. ამგვარად, უკვე XVII საუკუნეში, ბეკონს კარგად ესმოდა, რომ ბუნებისა და წერილის გნოსეოლოგიური სინთეზი რელიგიისა და ბუნებისმეტყველების სწორ და ადექვატურ გაგებას მოგვიტანს. სამოციქულო ტრადიციაში გარესამყარო (ბეკონის ენით – „ბუნების წიგნი“) ღმერთისა და მის მიერ შექმნილ სამყაროს შესახებ ცოდნის სრულფასოვანი წყაროა, რომელიც წმინდა წერილს ავსებს: ცანი ღაღადებენ ღმერთის დიდებას და მისთა ხელთა ნამოქმედარს გვამცნობს სამყარო (ფსალმ. 18, 2). იგივეს ამბობს პავლე მოციქულიც: მართლაც, მისი უხილავი სრულყოფილება, წარუვალი ძალა და ღვთაებრიობა, ქვეყნიერების დასაბამიდან მისსავ ქმნილებებში ცნაურდება და ხილული ხდება“ (რომ. 1, 20). ქრისტიანული ტრადიციის თანახმად, ქმნილებას თუ დავაკვირდებით, შემოქმედის სიკეთეს, სიბრძნესა და ყოვლადძლიერებას დავინახავთ. „ორი წიგნი“ – წმინდა წერილი და ბუნება – ერთი შემოქმედის ქმნილებაა და ერთმანეთს ავსებს. ღმერთი თავად გვაძლევს სამყაროს სინთეზურ შემეცნებას წმინდა წერილისა და გარე სამყაროს კონტექსტში.

ტრადიციის ამგვარ ხედვაზე დაყრდნობით განა შეგვიძლია უარვყოთ ანთროპოლოგია და ზოოლოგია თეისტური ევოლუციის განმარტებისას. თეისტური ევოლუცია ხომ, წერილისა და ბუნებისმეტყველების მეშვეობით, მათი სინთეზის გზით, საინტერესო ალტერნატივებს გვთავაზობს. ჩვენი აზრით, ამ მეთოდების უგულებელყოფა მცდარი იქნებოდა. ასეთი ანალიზი უკავშირდება ინტელექტუალურ  და მეცნიერულ შრომას, ბუნებისა და შემოქმედის შემეცნებას. ვიმსჯელოთ ამის შესახებ ბიბლიის საფუძველზე: განა პირველ ადამიანებს არ მიეცათ მსგავსი მცნებები:

  1. A) ადამს და ევას (როგორც არ უნდა განვსაზღვროთ პირველი ადამიანები: პიროვნულად თუ კოლექტიურად) ედემში მიწა უნდა დაემუშავებინათ: „რათა დაემუშავებინათ და დაეცვათ ის“ (დაბ. 2, 15). პირველი, რაც აქ ჩვენს ყურადღებას იპყრობს ის არის, რომ ადამიანს ჯერ კიდევ დაცემამდე უნდა დაემუშავებინა მიწა. ამგვარად, ადამიანი დაცემამდეც და მის შემდეგაც ამუშავებს მიწას და მხოლოდ ადამისა და ევას დაცემის შემდეგ მან: ძეძვი და ეკალი აღმოაცენა“ (დაბ. 3, 18). ამგვარად, ადამიანს: „პიროფლიანს უნდა ეჭამა პური, სანამ მიწად არ მიიქცეოდა“ (დაბ. 3, 19). ეს მეტყველებს იმაზე, რომ ადამიანის მხრიდან ღმერთისადმი დაუმორჩილებლობით/ადამიანის დაცემით მისი ბუნების ფიზიოლოგია არ შეცვლილა, არამედ ადამიანის დაცემის შედეგად, ღვთის განჩინებით, ადამიანის შრომა სარჩო-საბადებლის მოსაპოვებლად მნიშვნელოვნად გართულდა; მიწამ დაიწყო ისეთ მცენარეების აღმოცენება, რომლებსაც ადამისთვის ბევრი სირთულე მოჰქონდა (რაც, შესაძლოა, უკავშირდებოდა დედამიწაზე კლიმატური პირობების მკვეთრ ცვლილებას). ეს ეხებოდა ადამსაც (როგორც მამაკაცს), ისე ევასაც (როგორც დედაკაცს), რაზეც მოწმობს ევასადმი ნათქვამი ღმერთის სიტყვები: „სატანჯველს გაგიმრავლებ და გაგიძნელებ ორსულობას, ტანჯვით შობ შვილებს(დაბ. 3, 16). რაზე მეტყველებს ეს? იმაზე მეტყველებს, რომ მწუხარებას, თუნდაც პოტენციურად, მაგრამ უნდა ჰქონოდა ადგილი ედემში; დაბ. 3, 16-ის ბერძნულ ტექსტში „სატანჯველი“ აღნიშნულია როგორც τὰς λύπας, რაც ბერძნულ ენაზე „მწუხარებას“ ნიშნავს; ღმერთი ამრავლებს ამ სატანჯველს/მწუხარებას, რადგან ნათქვამია „გაგიმრავლებ“ (Πληθύνων πληθυνῶ). მაშ, როგორ შეიძლება ასეთ რამ ყოფილიყო (თუნდაც პოტენციურად) უხრწნელ ედემში? ესე იგი, ადამიანის ბუნება ედემში იგივე იყო როგორც ადამიანის დაცემამდე, ისე დაცემის შემდეგაც. ადამიანს, ჯერ კიდევ დაცემამდე, მიეცა მცნებად არა მხოლოდ ედემში მიწა დაემუშავებინა, არამედ „დაეცვა“ იგი. ეს ძალზე საინტერესო ნიუანსია, რადგან არაფერი საჭიროებს დაცვას, თუკი ის სრულყოფილია და გარე ზემოქმედებისგან (ადამიანის ან ბუნების მხრიდან) დაცვას არ საჭიროებს. ამგვარად, გავრცელებული აზრის საპირისპიროდ, მიწის დამუშავებისა და დაცვის მცნება ადამიანის დაცემას არ უკავშირდება, რადგან ადამიანი ფიზიკურად ამუშავებდა მიწას როგორც დაცემამდე, ისე დაცემის შემდეგ; დაცემამ მხოლოდ მოამრავლა არაკეთილსასურველი მცენარეები, ანუ ადამიანს დედამიწაზე შეექმნა ცხოვრების ძნელი პირობები და ადამსა და ევას შრომა მოუმრავლდათ, რადგან: პიროფლიანი შეჭამ პურს, სანამ მიწად არ მიიქცევი“ (დაბ. 3, 19). ეს ჩვენ შეგვიძლია „ხრწნადობადაც“ გავიგოთ, რომელმაც ადამი საბოლოო ხრწნამდე და სიკვდილამდე მიიყვანა: რადგან მიწა ხარ და მიწას მიუბრუნდები (დაბ. 3, 19).
  2. B) განა პირველი ადამიანი ინტელექტუალურად არ მოღვაწეობდა, ჩვენს მსგავსად? რათქმაუნდა – კი. ღმერთმა ადამს ცხოველებისათვის სახელების დარქმევა დაავალა (დაბ. 2, 19), რაც ინტელექტუალური შრომაა, რომელიც ამა თუ იმ არსის კვლევას უკავშირდება; ადამი ხომ ყოველი ქმნილების არსს ჭვრეტდა და შეიცნობდა რა მათ (ცხოველებს), შესაბამის სახელს უწოდებდა მათ, რითიც ღმერთთან ერთად შემოქმედების პროცესში თანამონაწილეობდა. გარდა ფიზიკური და ინტელექტუალური შრომისა, ადამი:
  3. C) სულიერადაც მოღვაწეობდა. გარკვეული პერიოდით, ადამიანს თავი უნდა შეეკავებინა ნაყოფის ჭამისაგან, რომელიც კეთილისა და ბოროტის შეცნობის ხეზე იზრდებოდა (დაბ. 2, 17). ამ მცნების დაცვით ადამიანი თანდათანობით მიაღწევდა სრულყოფას. გარდა ამისა, პირველ ადამიანებს შთამომავლობაც უნდა წარმოეშვათ, რომელიც მომავალში ადამიანთა საზოგადოებად ჩამოყალიბდებოდა, რაც მოხდა კიდეც დაცემის შემდეგ (ჩვენ ვერ ვისაუბრებთ იმაზე (ბიბლიური პერსპექტივიდან გამომდინარე), თუ როგორ გამრავლდებოდნენ ადამიანები იმ შემთხვევაში, თუ არ დაეცემოდნენ, რადგან ეს ეხება იმას, რაც არ მომხდარა). აქვე შევახსენებთ მკითხველს, რომ ყოველივე ზემოთქმული წარმოადგენს მცდელობას, რომ ბიბლიური თხრობა ევოლუციური კუთხითაც გავიგოთ და ეს გაგება თეისტურ ევოლუციას არ ეწინააღმდეგება; ხოლო რაც შეეხება ედემის, როგორც ტოპონიმისა და ადგილის ისტორიულობას, ჩვენ ამაზე უკვე წინა სტატიებში ვისაუბრეთ, სადაც ედემის შესახებ წმ. გრიგოლ ნოსელის აზრი მოვიყვანეთ ედემისა და პირველი ადამიანების შესახებ და ვსაუბრობდით ედემზე, როგორც ზეციურ პერსპექტივაზე.

შევაჯამოთ ჩვენს მიერ გაანალიზებული ბიბლიური მონაცემები: არის თუ არა ზემოთქმულის ფონზე რაიმე ფიზიოლოგიური სხვაობა ადამიანის, ცხოველისა და დედამიწის თვისებებს შორის დაცემამდე და დაცემის მერე? ჩვენი აზრით, თანხმობის საფუძველი არ გვაქვს. ამაზე მეტყველებს ევოლუციის თეორია: ქმნილება, თავისი ფიზიკური ბუნებით, იმთავითვე იყო ისეთი, როგორიც ახლა არის. ჩვენ დაზუსტებით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ადამიანის დაცემის შემდეგ ბუნების თვისება კი არ შეიცვალა, არამედ, დაბადების წიგნის თანახმად, მოიმატა ადამიანის წვალებამ; თავისი ცოდვის გამო ადამიანი, ღვთის განჩინებით, მეტ ფიზიკურ შრომას და ტკივილს დაექვემდებარა; ადამიანი ღრმა მწუხარებაში ჩავარდა; მისი მდგომარეობა დამძიმდა; ბუნება აღმოაცენებდა ისეთ მცენარეულობას, რომელსაც ადამისთვის მავნებლობა, ოფლი, საზრუნავი, ხრწნა და შედეგად სიკვდილი მოჰქონდა. ანუ, ბუნება თვისობრივად არ შეცვლილა, არამედ შეიცვალა მისი ადამიანისადმი დამოკიდებულება, ეს ეწინააღმდეგებოდა ადამიანს, რადგან ადამიანმა ბუნებასთან წონასწორობა დაარღვია. მაგრამ ადამიანისა და ბუნების ამ წინააღმდეგობაში ადამიანის სრულყოფის შესაძლებლობაც ჩანს. ევოლუცია არის ქმნილების თანდათანობითი (ფიზიკური) სრულყოფის პროცესი. ევოლუციის თეორიის თანახმად, ბუნება მთელი თავისი ორგანული განშტოებებით სრულყოფისკენ ისწრაფვის და ეს სრულყოფა ბუნებრივი გადარჩევისა და გარემოსთან ადაპტაციის მეთოდით ხდებოდა, რაც შეუძლებელია შრომის, თავის გატანის, ოფლისა და სიკვდილის გარეშე. იმის შესახებ, რომ ადამიანის იმთავითვე არასრულყოფილება ბიბლიური და ევოლუციური ფაქტია, ჩვენ ადრეც ვწერდით (5). ადამი რომ ბუნებით ხრწნადი და მოკვდავი იყო და ღმერთთან სინერგიის მეშვეობით შემოქმედთან ერთობა უნდა მიეღწია მადლის მიერ, ამაზე ჯერ კიდევ წმ. ათანასე დიდი წერდა (PG 25, Col. 104) (ამის შესახებაც გვქონდა საუბარი) (6). მაშ, რა გამოდის? გამოდის, რომ ის, რაც ცოდვის შედეგი ეგონა ბევრ ჩვენგანს, ცოდვამდეც იყო: ფიზიკური შრომა, ინტელექტუალური შრომა და სხვ. ცოდვის შედეგად ბუნება კი არ შეცვლილა ფიზიკურად, არამედ მოიმატა უბედურებამ, შრომამ, რამაც შედეგად მოიტანა ადამიანისთვის გაცილებით მეტი შრომის, ოფლის, ტკივილის, სულიერი განცდის  აუცილებლობა მოიტანა – ადამიანს მტრულად განწყობილ გარემოში თავის გატანა უწევდა. ადამიანი, რასაც ქვია, იცვითებოდა, იხრწნებოდა და შედეგად საბოლოოდ სიკვდილს დაემორჩილა.

განა არ გვაქვს უფლება, რომ. 8, 19-23 ყოველივე ზემოთქმულის ფონზე განვმარტოთ? მოციქულის ეს სიტყვები ხომ პირდაპირ იმ დღეებს ეხება, როდესაც ადამიანი დაეცა და რა მოუვიდა ქმნილებას დაცემის შედეგად. ანუ, რომ. 8, 19-23-ს დაბადების წიგნის პირველ თავებთან პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი აქვს. „ვინაიდან ქმნილება სასოებით მოელის ღვთის შვილთა გამოცხადებას, იმიტომ, რომ ქმნილება ნებსით კი არ დაემორჩილა ამაოებას, არამედ მის მიერ, ვინც ამაოებას დაუმორჩილა იგი, იმის იმედით, რომ თვით ქმნილებაც განთავისუფლდებოდა ხრწნილების მონობისაგან, რათა წილი დაედო ღვთის შვილთა დიდებასა და თავისუფლებაში. რადგანაც ვიცით, რომ მთელი ქმნილება ერთიანად გმინავს და წვალობს დღემდე. და არა მარტო ის, არამედ ჩვენც, სულის პირველნაყოფის მქონენი, ასევე ვგმინავთ შინაგანად ღვთის ძეობისა და ჩვენი სხეულის ხსნის მოლოდინში“ (რომ. 8, 19-23). აღსანიშვანია, რომ ქმნილების განთავისუფლება „ხრწნილების მონობისაგან“ მხოლოდ ესქატოლოგიურ პერსპექტივაში მოხდება. ამაზე მეტს ვერაფერს ვიტყვით, რადგან ამ ესქატოლოგიის ხასიათი დეტალურად არ ვიცით. ჩვენ ვიცით, რომ ქმნილება „განთავისუფლდება“ მაშინ, როდესაც ადამიანების ღვთის „ძეები“ გახდებიან, რადგან ადამიანის მიზეზით და ღვთის მიერ („მის მიერ, ვინც ამაოებას დაუმორჩილა იგი“) თავისდაუნებურად დაემორჩილა ქმნილება „ამაოებას“, ამ „დამორჩილებამ“ მოიტანა „გმინვა და წვალება“; ადამიანიც დაემორჩილა მწუხარებას და ერთის მხრივ გმინავს, მეორეს მხრივ კი ხორცის გამოსყიდვას ელის. ამგვარად, პავლე მოციქულის თანახმად, ხორცის ხსნის მოლოდინი ესქატოლოგიური პერსპექტივის პირდაპირი ასახვაა, რის შესახებაც ბევრი ვისაუბრეთ წინა სტატიებში (7). ამავე პერსპექტივაში მოსალოდნელია ქმნილების განთავისფულებაც. ყველზე პრინციპული საკითხი კი ის არის, თუ რას ნიშნავს „ამაოებას დამორჩილება“? მოციქული წერს, რომ „ქმნილება ამაოებას დაემორჩილა“ და ამ ამაოებას კაცობრიობაც მორჩილებს, რადგან ისიც ქმნილების კატეგორიაში შედის. ანუ, ადამიანის დაცემამ ყველა დაუმორჩილა „ამაოებას“. მაგრამ პავლე მოციქული არსად ამბობს, რომ დაცემამ ადამიანში ხორცის გაუხეშება ან მისი ბუნების თვისობრივი ცვლილება გამოიწვია. ადამის დაცემას ამგვარად ძველი ხანისა და შუა საუკუნეების მამები ახასიათებენ, რის შესახებაც ქვემოთ ვისაუბრებთ. რომაელთა მიმართ ეპისტოლეს ბერძნულ ტექსტში წერია სიტყვა „ამაოებას“ / „ματαιότητι“ (მიცემითი ბრუნვა), რომელიც მომდინარეობს სიტყვიდან „ματαιότης“, რაც ითარგმნება, როგორც ამაოება, მიზნის არ ქონა, უაზრობა, შედეგის მიუღწევლობა. მაშ, რას გულისხმობდა პავლე? ჩვენი აზრით, პავლე არ გულისხმობდა, რომ ცოდვით დაცემის შედეგად ადამიანის ფიზიკურ ბუნებაში რაიმე არსებითა ან თვისობრივად შეიცვალ. ამგვარი ახსნა (რომ ადამიანის ბუნება თვისობრივად შეიცვალა) გამართლებული იყო ძველ და შუა საუკუნეების ხანაში, რადგან წმინდა მამები გარკვეულ კულტურულ-ისტორიულ გარემოში ცხოვრობდნენ და ეს გარემო მათ მსოფლმხედველობაზე ახდენდა გავლენას, რაც ბიბლიურ ანთროპოლოგიაზეც აისახებოდა. თანამედროვე მეცნიერული მონაცემების ფონზე პავლე მოციქულის ამგვარ განმარტებაზე (წმინდა მამების მიხედვით) საუბარი უკვე პრობლემატურია. მოციქული ამბობს, რომ ქმნილება ამაოებას დაექვემდებარა, ანუ საუბარია ადამიანის საქმიანობაზე, რომელიც მოკლებულია სულიერებასა და დაშორებულია ღმერთს. მოციქული საუბრობს ადამზე, როგორც ადამიანზე, რომელიც დაცემის შედეგად ამაოებას მიეცა, დაკარგა ცხოვრებისეული გეზი; ეს არის ადამის ან ზოგადად კაცობრიობის დახასიათება, რომელმაც დაკარგა მიზანი, გეზი, სულიერად დეგრადირდა, თავისი ეგოიზმის გამო დაკარგა ორიენტირები, რაც ცხოვრებისეული ამაოებაა და უაზრობაა. ბერძნული (და ზოგადად, ბიბლიური) სიტყვა „ცოდვა“ (ἁμαρτία) ნიშნავს მიზანს აცილებას, მარცხს; ანუ, სუფთა სოტეოროლოგიური გაგებით ეს არის გზა არსაითკენ, მიზნის არ ქონა – ἁ_μαρτία. ადამმა და ზოგადად კაცობრიობამ ღმერთი დაკარგა, რამაც ადამიანი უმიზნო არსებობამდე, ხეტიალამდე და სულიერ სიკვდილამდე მიიყვანა. ამ უმიზნობას, მიზანს აცილებას, ამაოებას დაქვემდებარებას არ ჰქონია ფიზიკურ-ბიოლოგიური საფუძველი; უმიზნობა, პირველ რიგში, სულიერად აღიქმება, გამოიხატება სულიერ ტანჯვაში; ტანჯვით სული განიცდის ღმერთისგან დაშორებას და ამ სიცარიელის შევსებას ცდილობს, სხეული კი ამ სულიერ ტანჯვას ასახავს თავის თავში. თავად ხორცი როგორც იყო მოკვდავი ისე მოკვდავად დარჩა, უფრო ზუსტად კი, ადამიანის სხეული დაექვემდებარა კიდევ უფრო მეტ ტანჯვას, ხრწნას, ტკივილსა და გვემას, რამაც მისი საბოლოო სიკვდილი გამოიწვია. ადამიანის სული მადლის მიერ არის უკვდავი, მაგრამ სულიერ სიკვდილს დაექვემდებარა მისი ხრწნის, ღმერთისგან გაუცხოებისა და შეოლში ჯოჯოხეთური ხვედრის გაგებით

როდესაც ამ ყოველივეს ვხსნით და მარადიული ლოგოსის ღვთაებრივ კენოზისს ვიხსენებთ, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ქრისტეს განკაცებითა და აღდგომით ფიზიკური სიკვდილი გაუქმდა? რათქმაუნდა, არა. ფიზიკური სიკვდილი ესქატოლოგიურ პერსპექტივაში უქმდება (დღესდღეობით ის შენარჩუნებულია, როგორც მოცემულობა), როდესაც ქრისტე აღდგენის შესაძლებლობას მოგვცემს. როდესაც ვამბობთ, „რათქმაუნდა, არა“, ჩვენ არ ვგულისხმობთ, რომ ქრისტეს ამ თვალსაზრისით არაფერი გაუკეთებია; ჩვენ ვამბობთ, რომ ხორციელი უკვდავების ნიჭი ჩვენ პოტენციურად მოგვეცა, მაგრამ თავის ძალა და მოქმედებას ეს ნიჭი მხოლოდ ესქატოლოგიურ პერსპექტივაში გამოავლენს (1 კორ. 15, 52). ქრისტემ, თავისი კენოზისით, კაცობრიობას მისი საკუთარი „მე“-ს, მისი ეგოიზმის დაძლევის ძალა მისცა, რითიც, უპირველეს ყოვლისა, განახლდება და განიკურნება ადამიანის სული. ამ კონტექსტში უნდა ვიმსჯელოთ რომ. 5, 12-ზე და რომ. 8, 19-23-ზე, სადაც პირდაპირ წერია: „იმის იმედით, რომ თვით ქმნილებაც განთავისუფლდებოდა ხრწნილების მონობისაგან“, ანუ ჩვენი სხეულის გამოსყიდვა ჩვენ ჯერ კიდევ მოველით. ამას თავად პავლეს არგუმენტაცია ამტკიცებს მომდევნო მუხლში: „რადგანაც ხსნილნი ვართ სასოებით, ხილული სასოება კი არ არის სასოება, ვინაიდან რა სასოება უნდა გქონდეს იმის მიმართ, რასაცა ხედავ? ხოლო იმის მსასოოვარნი, რასაც ვერ ვხედავთ, მოთმინებით მოველით მას“ (რომ. 8, 24-25). ამგვარად, ჩვენი სხეულის აღდგენას ჩვენ ჯერ კიდევ ესქატონში ველით. აღსანიშნავია, რომ ქრისტეს, თავისი ღვთაებრივი კენოზისით და აღდგომით არ გაუუქმებია ფიზიკური სიკვდილი, არც უგუნური ქმნილების ბუნება აღუდგენია. თუ იმ ლოგიკით ვისაუბრებთ, რომ ფისიკური სიკვდილი ადამის დაცემის შედეგია (ჩვენი აზრით მცდარი ლოგიკა), მაშინ ქრისტე ახალი ადამია და ლოგიკური იქნებოდა, რომ ქრისტეს თავისი კენოზისით ფიზიკური სიკვდილი გაეუქმებინა, აღედგინა ქმნილება და მთელი სამყარო. ადამისა და ქრსიტე-ახალი ადამის ასეთი „სარკისებური ანარეკლი“ (ფიზიკური სიკვდილის გაუქმება და მთელი ქმნილების აღდგენა) სავსებით ლოგიკური იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ ადამი ფიზიკურ სიკვდილს ცოდვით დაცემის შედეგად სასჯელის სახით მიიღებდა. რეალობაში სრულიად სხვა სურათს ვხედავთ: ქრისტე არც ფიზიკურ სიკვდილს აუქმებს, არც მთელს კოსმოსს არ აღადგენს და ეს ყველაფერი კი მიუხედავად იმისა, რომ ლოგოსი ზოგად ადამიანურ ბუნებას ითვისებს და ამ ბუნებაში მთელი ღვთაებრივი სისავსე ხორციელად მკვიდრობს (კოლ. 1, 19; 2, 9). და ესეც მიუხედავად იმისა, რომ ლოგოსის განკაცების საიდუმლოება გაცილებით უფრო ძლიერი მოვლენაა, ვიდრე ადამის პიროვნება და ადამის დაცემა! ლოგოსის განკაცებასა და ხორციელ აღდგომას არ მოჰყოლია ფიზიკური სიკვდილი და კოსმოსის აღდგენა, მაგრამ ჩვენ საკუთარი თავის დასაძლევად გვეძლევა ძალა, ხორცისა და კოსმოსის აღდგენა და სიკვდილის გაუქმება ხდება ესქატონში. ზუსტად ამაზე წერს პავლე მოციქული, როდესაც სიკვდილს ბოლო მტერს უწოდებს: „და განქარდება უკანასკნელი მტერისიკვდილი“ (1. კორ. 15, 26). ჩვენი აზრით, ქრისტეს უგუნური ქმნილება ძალიან მარტივი მიზეზის გამო არ აღუდგენია: არაფერი იყო აღსადგენი, რადგან იმთავითვე, სამყაროს არსებობის პირველი სტადიებიდან (ევოლუციური კუთხით) ის ადამიანთან ერთად სრულყოფილებისკენ იყო მოწოდებული; ადამიანი ქმნილების გვირგვინია, რაც მას დანარჩენი ქმნილებისგან განაცალკევებს, როგორც მეტყველ და გონიერ ცხოველს (λογικὸν ζῶον), წმ. გრიგოლ ნოსელის თანახმად (PG. 44, Col. 145); ადამიანი სრულყოფილებისკენ სწრაფვით შეიქმნა და მასთან ერთად, მასთან ჰარმონიაში ქმნილებაც უნდა გამხდარ იყო სრულყოფილი, მაგრამ ადამიანმა/კაცობრიობამ ეს არ განახორციელა, სრულყოფის მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა; განკაცებულმა ლოგოსმა კი მარადიული ცხოვრების – სრულყოფის – შესაძლებლობა მოგვანიჭა, რაც ესქატონში გამოვლინდება; ახლა კი ჩვენ, ადამიანები, და მთელი კოსმოსი ცხოვრების იმ დინებას მივყვებით, რომელიც იმთავითვე იყო გათვალისწინებული და ევოლუციურად ვლინდება/ვითარდება, მაგრამ ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავებით: ღვთაებრივი ლოგოსის განკაცებითა და აღდგომით ჩვენ საკუთარი ეგოიზმის დაძლევისა და საკუთარი თავის სრულყოფის შესაძლებლობა მოგვეცა და ეს პროცესი ადამიანის მთელი ცხოვრების მანძილზე / კაცობრიობის მთელი არსებობის მანძილზე გრძელდება. არაგონივრული ქმნილების „დაცემა“ იმაში მდგომარეობს, რომ ადამიანმა სათანადოდ ვერ ისარგებლა ბუნებით და ვერც კერძოდ თავისი „მე“-თი, რამაც დაასუსტა იგი. ქრისტემ, შეითვისა რა მთელი კაცობრიობა, დაუბრუნა მას სრულყოფის შესაძლებლობა იმ ხარისხით, რომელიც თითოეულ ჩვენგანს შეუძლია ზიდოს და სრულყოფილებას აღწევდეს ბუნებასთან ჰარმონიაში. სრულყოფილების სისავსე კი მხოლოდ ესქატოლოგიურ პერსპექტივაში იქნება.

თეისტური ევოლუციის ბიბლიური გაგებიდან ცოდვით დაცემას და „დედამიწის დაწყევლას“ თან არ ახლდა გეოლოგიური ან სხვა გლობალური პროცესების რაიმე  ფიზიკური ცვლილება (გაუხეშება, ბუნების ხარისხობრივი დაზიანება და ს. შ.), მითუმეტეს, არ შეცვლილა დედამიწის და ზოგადათ კოსმოსის ფიზიკური კანონები (როგორც კრეაციონიზმი განმარტავს). ჩვენ გავბედავთ და ვივარაუდებთ, რომ ადამიანის/კაცობრიობის დაცემა (როდესაც ადამიანი საკუთარ ეგოიზმს ვერ გაუმკლავდა) დაემთხვა ბუნების (და ზოგადად, კოსმოსის) განვითარების გარკვეულ რთულ ეტაპებს და ბუნების ასეთი რთული განვითარება უკავშირდებოდა სრულყობილებას. ურიგო არ იქნება არც იმის აღნიშვნა, რომ ფიზიკური სრულყოფილებაც სირთულეს უკავშირდება, ანუ როდესაც ხდება ბიოლოგიური ორგანიზმის სრულყოფა (ბუნებრივი გადარჩევისა და ცხოვრებისეული სირთულეების ფონზე), ის ავტომატურად რთულდება. ამას აღნიშნავს ინგლისელი ღვთისმეტყველი კონორ კონინჰემი, რომელიც მორენოს ეყრდნობა: „სირთულის მატებასთან ერთად, სიმყიფეც იმატებს“ (8). წერილის თანახმად ადამის სიკვდილი მისი ფიზიკური სისუსტით იყო გამოწვეული – ის სარჩო-საბადებლის ძიებაში კარგავდა ძალას, ოფლს ღვრიდა და საბოლოოდ სიკვდილიც ერგო. ასეთი მდგომარეობა ადამიანის ევოლუციურ პროცესს ახასიათებს – ჩვენ ერთის მხრივ ფიზიკურად ვსუსტდებოდით (ცხოველებთან შედარებით), ჩვენი ტვინი და გონება კი ძლიერდებოდა, მაგრამ სხვა მხრივ გარემოსთან ადაპტაციამ კი ჩვენი სხეული უფრო დახვეწა. ეს არის ჩვენი ფიზიოლოგიის ანტინომია ევოლუციის პროცესში.

ზემოთ აღვნიშნეთ, რომ წმინდა მამები რომ. 8, 19-23-ს განმარტავდნენ ისე, თითქოს ადამიანის ფიზიკური ბუნება თვისობრივად შეიცვალა, გაუხეშდა ადამის დაცემის შემდეგ და მისმა დაცემამ ხრწნა და სიკვდილი შემოიტანა. მაგალითისათვის, წმ. იოანე ოქროპირის (+ 407) სიტყვებს მოვიყვანთ: „რას ნიშნავს, „ქმნილება ამაოებას დაემორჩილა“? ის ხრწნადი გახდა. რატომ და რა მიზეზით? შენს გამო, ადამიანო, რადგან შენ მიიღე ხრწნადი და ტანჯვადი სხეული; ასევე, დედამიწაც წყევლას დაექვემდებარა და ეკალბარდები აღმოაცენაასევე, ქმნილებაც ხრწნადი გახდა, როდესაც შენი სხეული გახდა ხრწნადი; ასევე, როდესაც შენი სხეული უხრწნელი გახდება, ქმნილებაც მის კვალობაზე წავა და მისი შესაბამისი გახდება“ (PG 60, Col. 530) (9). საინტერესოა, რომ წმ. იოანე ოქროპირის თანახმად: „ქალაქები, ხელოვნება, სამოსი და სხვა მრავალი საჭიროებასიკვდილმა მოგვიტანა“ (РG 48, Col. 545). ანუ, წმ. იოანე ოქროპირისთვის ცხადი იყო რომ ხელოვნება, ყველა თავისი გამოვლინებით, ცოდვით დაცემის შედეგი იყო და ადამიანში იმ სიცარიელის შევსების მცდელობა იყო, რომელიც უნდა შეევსო ღმერთს, მაგრამ ცოდვით დაცემამ ადამიანი მადლისგან განძარცვა და მის ცხოვრებაში სიკვდილი შემოიტანა. ადამიანის ფიზიკური სხეულის თვისობრივი ცვლილების შესახებ პირდაპირ წერს წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი (+ 389). წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი, ადამისა და ევასთვის ცოდვით დაცემის შემდეგ ღმერთისგან მიცემულ ტყავის სამოსს (დაბ. 3, 21) განიხილავს, როგორც უხეშ, ხრწნად სხეულს. ამასთან, წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი განასხვავებს ადამიანის პირველქმნილ სხეულსა (σῶμα) და „მძიმე ხორცს“ (βαρεῖα σάρξ), როგორადაც სხეული გადაიქცა ცოდვით დაცემის შემდეგ (РG 36, Col. 323). ნეტარი თეოფილაქტე ბულგარელი, ოქრიდის არქიეპისკოპოსი (+ 1107), რომ. 8, 20-21-ს განმარტებაში ამბობს, რომ ამაოებას, ანუ ხრწნას დაემორჩილა ქმნილება და ეს ადამიანის გამო მოხდა, რადგან ადამიანმა სიკვდილსა და ტანჯვას დამორჩილებული ხორცი მიიღო (PG. 124, Col. 448). რომ. 8, 19-23-ს ამგვარად მრავალი წმინდა მამა განმარტავს.

საინტერესოა ამ მუხლის მიმართებაში დასავლეთის ღვთისმეტყველთა აზრიც მოვიყვანოთ. ესპანელი ღვთისმეტყველი Antoine Suarez-სი ამ საკითხის საინტერესო გადაწყვეტას გვთავაზობს, მაგრამ ის მხოლოდ ანთროპოლოგიურ და თავისუფალი ნების ასპექტს ეხება. მისი აზრით, პირველქმინილი ცოდვა ადამიანის ბუნებაზე უარყოფითად აისახება, მაგრამ მის თავისუფალ ნებას არ ანადგურებს (10). გასული ასწლეულის ერთ-ერთ გამოჩენილი და გავლენიანი თეოლოგი, კარლ ბარტი, „ამაოებას“ თარგმნის როგორც „სიცარიელეს“, რაც მისი ხედვით ცოდვით დაცემის შედეგია, რომელმაც ადამიანს გონივრული ხედვა წაართვა და ამიტომ ადამიანებმა: უნდა დაიბრუნონ ესგონივრული ხედვა“, რომელიც კოსმოსში უხილავ ღმერთს ცნობს (1:2)“ და ამ გონივრული ხედვის მოპოვება მხოლოდ ქრისტეს მიერ არის შესაძლებელი (11). Johnny V. Miller და John M. Soden თანახმად დასავლელი მეცნიერების დიდი ნაწილი ვარაუდობს, რომ რომ. 8, 19-23-ში საუბარია ცხოველთა და მცენარეულ სამყაროზე და არა ადამიანების ფიზიკურ სიკვდილზე (12) და რომ პირველი ადამიანების ცოდვით დაცემის შემდეგ მათ ხორციელი შრომა ძნელდება. ავტორები ზუსტად აღნიშნავენ, რომ, ბერძნული სიტყვა, რომელიც გადმოითარგმნა, როგორც „ამაოება“ იგივეა, რაც ეკლესიასტეს ბერძნულ თარგმანში გვხვდება და სოლომონის ხედვას გადმოსცემს ცხოვრებაზე, და ითარგმნება როგორც „უაზრობა“ (meaninglessness). (13). რაც შეეხება იმას, რომ ადამისა და ევას დაცემამ ცხოვრებისეული ორიენტირების დაკარგვა ცხოვრების უაზრობა (meaninglessness) გამოიწვია, ამაზე ცვენ უკვე ზემოთ ვისაუბრეთ.

ზემოთ ჩვენ დაცემული ბუნების და კოსმოსის გაგება შემოგთავაზეთ და გვსურს კიდევ ერთხელ ავღნიშნოთ, რომ ბუნება იმთავითვე არასრულყოფილი იყო (ჩვენ ამ ბუნებრივი მდგომარეობას, პირობითად, „დაცემულობას“ ვუწოდებთ). თერმოდინამიკის მეორე კანონი თავიდანვე მოქმედებდა (კოსმოლოგიური სინგულარობის პროცესების შემდეგ)  და ახლაც ზუსტად ასეთივე გავლენას ახდენს სამყაროზე. ადამიანს/კაცობრიობას მიეცა სამყაროს გაუმჯობესების შესაძლებლობა, რომ გაუმჯობესებინა იგი სულიერად და ფიზიკურად, მაგრამ ადამიანმა ეს არ შეასრულა და პირიქით, ისე დაამძიმა ვითარება, რომ ღვთაებრივ ლოგოსს დასჭირდა, დაებრუნებინა ადამიანის მიერ დაკარგული უკეთესად გახდომის შესაძლებლობა. ადამიანი არღვევდა და არღვევს სინდისისა და ზნეობის კანონებს, რომელიც მასში ღმერთმა ჩადო. წერილობითი რჯულიც მისცა ღმერთმა ადამიანებს, მაგრამ ისიც დაირღვა. მხოლოდ ღვთაებრივმა მსხვერპლმა შეძლო ჩვენს ბუნებაში სერიოზული ცვლილებების შეტანა. საბოლოო განკურნებას კი ჩვენი ბუნება ესქატონში შეძლებს. მრავალი კრეაციონისტი მიიჩნევს, რომ თერმოდინამიკის მეორე კანონი – ენტროპიის (ქაოსის დონის ზრდა) მატების კანონი – ხრწნადობითა და მოკვდავობით ხასიათდება (14). ანუ, ისინი ცოდვით დაცემას პირდაპირ აკავშირებენ თერმოდინამიკის მეორე კანონთან. მაგრამ ობიექტური მონაცემები საპირისპიროზე მეტყველებს, რომ თერმოდინამიკის მეორე კანონი უშუალოდ დიდი აფეთქების შემდეგ მოქმედებდა და მოქმედებს დღესაც. დახურულ სისტემაში პროცესები მოწესრიგებული მდგომარეობიდან უწესრიგობისკენ მიდის, ამასთან, ენტროპია სულ უფრო იზრდება (15). თერმოდინამიკის მეორე კანონიც უთითებს ფიზიკურ ხრწნასა და დაძველებაზე (კრეაციონისტული ენით „დაცემულობა“), მაგრამ ეს ცვლილებები სამყაროს ფიზიკური განვითარების/გაფართოების პროცესს ეხება და ეს პროცესები არა თუ ადამიანის, პლანეტა დედამიწის გაჩენამდე ბევრად ადრე მიმდინარეობდა. მეცნიერულად, სამყაროში ყოველგვარი ქმედება არის ენერგია და ამიტომ „ხრწნადობა“ (ღვთისმეტყველების ენით) არის ენერგიის კლების და დასუსტების საერთო ტენდენცია, რაც სრულიად ადექვატურია ენერგიის იმ კანონებისა და თვისებებისა, რომლებიც ბუნების იმანენტურია, დიდი აფეთქების პერიოდიდან მოყოლებული.

P.S. ცალკე გვსურს ავღნიშნოთ, რომ ზოგი ქრისტიანი ან მორწმუნე ადამიანი, რომელიც კრეაციონისტულ იდეებს ემხრობა, უარყოფენ რა ბიოლოგიურ ევოლუციას, ამბობს, რომ უგუნურებაა იმის თქმა, რომ ღმერთმა ევოლუცია კაცობრიობას დაუმალა, რადგან წმინდა მამებიც დუმან ევოლუციაზე; თუ ევოლუცია არსებობს, ე.ი. წმინდა მამები ცდებოდნენ. ჩვენ ამას ვპასუხობთ: იცოდნენ თუ არ იცოდნენ წმინდა მამებმა ევოლუციის შესახებ, ჩვენ ამაზე წინა სტატიებში არაერთხელ ვწერდით. ასეთი უკიდურესი განსაზღვრებების გამოთქმა, ჩვენი აზრით მცდარია და მოუფიქრებელია. ასეთი უკიდურესი კატეგორიებით მსჯელობა სული წმიდის ქმედების არეალის შევიწროვებაა, ღმერთის განგების შეზღუდვა, რადგან: „ქარი, სადაც სურს, ქრის, და გესმის მისი ხმა, მაგრამ არ იცი, საიდან მოდის ან საით მიდის; ასევეა სულის მიერ ყველა შობილიც“ (იოანე. 3, 8). ანუ, ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, როგორ მოქმედებს სული წმიდა და ღვთის განგება. ჩვენ ამას ვერ ჩავწვდებით და არც პავლე მოციქული იწონებს ამგვარ მცდელობებს: „კი მაგრამ, შენ ვინა ხარ, კაცო, რომ ედავები ღმერთს? განა ნახელავი ეტყვის ხელოსანს: რატომ შემქმენი ასეო? იქნებ მეთუნეს ნება არა აქვს, რომ მის მიერ მოზელილი ერთი და იმავე თიხისგან ძვირფასი ჭურჭელიც გააკეთოს და უფასურიც?“ (რომ. 9, 20-21). ღვთის სიბრძნესა და განგებაზე კი მოციქული მოწმობს: „ეჰა, ღმერთის სიუხვის, სიბრძნისა და ცოდნის სიღრმე! რაოდენ გონებამიუწვდომელნი არიან მისი მსჯავრნი და მიუკვლეველი მისი გზანი! რადგანაც ვინ შეიცნო აზრი უფლისა, ან ვინ იყო მისი მრჩეველი? ანდა ვინ მისცა წინასწარ, რომ შემდეგ მიაგოს? რადგანაც მისგან, მის მიერ და მის მიმართაა ყოველი. დიდება მას უკუნითი უკუნისამდე. ამინ“ (რომ. 11, 33-36). ამიტომ ვამბობთ, რომ თუ ღვთვის ნებით ახლა გვემცნობა ევოლუციის ფაქტების შესახებ (რადგან კაცობრიობა ახლა ხდება მზად ფსიქოლოგიურად ამის მისაღებად), ვინ ვართ ჩვენ, რომ ღმერთს შევეწინააღმდეგოთ? (საქმე. 5, 39).

­_ _ _ _ _

 

  1. იხ.: „ევოლუციის თეორია და თანამედროვე რელიგიური ცნობიერება“ ნაწილი I:  https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia2/; „კოგნიტიური განვითარების პერიოდის ისტორიამდელი ადამიანის პიროვნულობის საკითხისათვის. კიდევ ერთხელ მეცნიერებისა და რელიგიის სინთესზე და პირველი ადამიანების ბიბლიურ სახეზე თეისტური ევოლუციონიზმის კუთხით“ ნაწილი I https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-2/
  2. იხ.: B. Lamarck. Zoological philosophy. London, 1914.
  3. იხ.: „ევოლუციის თეორია და თანამედროვე რელიგიური ცნობიერება“ ნაწილი I:  https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia2/;
  4. Бэкон Ф. О достоинстве и приумножении наук // Сочинения в двух томах. Т. 1. М.: Мысль, 1971. С. 128.
  5. იხ.: „კოგნიტიური განვითარების პერიოდის ისტორიამდელი ადამიანის პიროვნულობის საკითხისათვის. კიდევ ერთხელ მეცნიერებისა და რელიგიის სინთესზე და პირველი ადამიანების ბიბლიურ სახეზე თეისტური ევოლუციონიზმის კუთხით“ ნაწილი I https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-2/
  6. იხ.: „ევოლუციის თეორია და თანამედროვე რელიგიური ცნობიერება“ ნაწილი I:  https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia2/;
  7. იხ.: „ევოლუციის თეორია და თანამედროვე რელიგიური ცნობიერება“ ნაწილი I:  https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/teisturievolucia2/; „კოგნიტიური განვითარების პერიოდის ისტორიამდელი ადამიანის პიროვნულობის საკითხისათვის. კიდევ ერთხელ მეცნიერებისა და რელიგიის სინთესზე და პირველი ადამიანების ბიბლიურ სახეზე თეისტური ევოლუციონიზმის კუთხით“ ნაწილი I https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-1/, ნაწილი II: https://www.orthodoxtheology.ge/kogniturirevolucia-2/
  8. იხ.: К. Каннингем. Благочестивая идея Дарвина.М.ББИ., 2018. С.215.
  9. იხ.: John Chrysostom, Homilies on Romans, Homily 14.5 // NPNF, 1st Series, vol. 11, p. 665.
  10. იხ.: Antoine Suarez “Transmission at generation”: Could original sin have happened at the time when Homo sapiens already had a large population size? Scientia et fides, ISSN 2300-7648, Vol. 4, Nº. 1, 2016, págs. ст. 276-277.
  11. იხ.: Карл Барт. Послание к римлянам. М, ББИ, 2016. С. 290.
  12. იხ.: In the Beginning… We Misunderstood: Interpreting Genesis 1 in Its Original Context Paperback – August 14, 2012 by Johnny V. Miller (Author), John M. Soden (Author). Ст. 106.
  13. იქვე.
  14. იხ.: Там же. Ст. 106, 129-130.
  15. იხ.: Hugh Ross. The Creator and the cosmos: how the greatest scientific discoveries of the century reveal God. NavPress, 2001, P. 26.

 

 

შემოკლებების სია:

NPNF – Nicene and Post-Nicene Fathers

PG – J.P. Migne, ed. Patrologiae graecae cursus completus. Paris, 1844-66.

 

 

გამოყენებული და გათვალისწინებული ლიტერატურა და წყაროები:

  • Thomas Aquinas, Compendium Compendium theologiae. 143, n. 82.
  • J.B. Lamarck. Zoological philosophy. London, 1914.
  • Albert Einstein. Letters à Maurice Solovine (Paris: Gauther-Villars, 1956). Pp. 102-103.
  • St. John Chrysostom, Homilies on Romans, Homily 14.5 // NPNF, 1st Series, vol. 11.
  • Antoine Suarez “Transmission at generation”: Could original sin have happened at the time when Homo sapiens already had a large population size?  Scientia et fides, ISSN 2300-7648, Vol. 4, Nº. 1, 2016.
  • In the Beginning… We Misunderstood: Interpreting Genesis 1 in Its Original Context Paperback – August 14, 2012 by Johnny V. Miller (Author), John M. Soden (Author).
  • Hugh Ross. The Creator and the cosmos: how the greatest scientific discoveries of the century reveal God. NavPress, 2001,
  • Блаженный Феодорит, Епископ Кирский. Толкование на послания святого апостола Павла.М., 2013.
  • Бэкон Ф. О достоинстве и приумножении наук // Сочинения в двух томах. Т. 1. М.: Мысль, 1971.
  • К. Каннингем. Благочестивая идея Дарвина. М. ББИ. 2018.
  • Карл Барт. Послание к римлянам. М. ББИ. 2016.

 

 

 

Print Friendly

Tags: ,

Comments are closed.